स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च । विवेशोऺच्चारित: श्लक्ष्ण: समो लयगुणान्वित: ।। २.९१.
तो गोड आणि सुरेल आवाज आकाश, पृथ्वी आणि सर्व जीवांच्या कानात पोहोचला, अगदी मृदू आणि सुंदर लयीने गुंजू लागला.
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृ(त्र)सुखे नृणाम् । ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मण: ।। २.९१.
तो दिव्य, मनाला आनंद देणारा आवाज थांबल्यावर भरताने विश्वकर्म्याने सजवलेली सैन्याची मांडणी पाहिली.
बभूव हि समा भूमि: समन्तात्पञ्चयोजना । शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभै: ।। २.९१.
पाच योजनांपर्यंतची जमीन सर्वत्र सपाट झाली आणि निळ्या वैडूर्याप्रमाणे दिसणाऱ्या हिरव्या गवतांनी झाकली गेली.
तस्मिन् बिल्वा: कपित्थाश्च पनसा बीजपूरका: । आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणा: ।। २.९१.
त्या ठिकाणी बेल, कपित्थ, फणस, बियांनी भरलेली फळे, आवळा आणि फळांनी लगडलेली आंब्याची झाडे उगवली.
उत्तरेभ्य: कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् । आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ।। २.९१.
उत्तर कुरूंकडून आनंददायक दिव्य वन आले आणि अनेक पक्षांनी वेढलेली दिव्य नदी वाहू लागली.
चतु:शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् । हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ।। २.९१.
चार सुंदर सभागृहं, हत्ती-घोड्यांची तळी, राजवाडे, प्रासाद आणि सुंदर तोरणे उभी राहिली.
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् । दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ।। २.९१.
राजवाड्यांमध्ये पांढऱ्या मेघासारखे एक तोरण होते, ते दिव्य हारांनी सजलेले आणि स्वर्गीय सुगंधाने भरलेले होते.
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् । दिव्यै: सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् । उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ।। २.९१.
चौकोनी सभागृहात पलंग, आसने, वाहने, सर्व प्रकारचे दिव्य पदार्थ, अन्न, वस्त्रे, सर्व प्रकारचे स्वच्छ आणि चमकदार भांडी ठेवलेली होती.
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् । प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा । वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरत: केकयीसुत: ।। २.९१.
सर्व आसने नीट मांडलेली, सुंदर आणि उत्तम चादरी घातलेली होती; मोठ्या बाहूंचा भरत, कैकेयीचा मुलगा, महर्षीने परवानगी दिल्यावर रत्नांनी भरलेला तो राजवाडा आत गेला.
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिण: सपुरोहिता: । बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ।। २.९१.
सर्व मंत्री आणि पुरोहित त्याच्या मागे गेले आणि त्या राजवाड्याची व्यवस्था पाहून आनंदित झाले.
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च । भरतो मन्त्रिभि: सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ।। २.९१.
तेथे भरत मंत्र्यांसह राजसिंहासन, पंखा आणि छत्राजवळ गेला, जणू काही तोच राजा आहे असे वाटले.
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च । वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ।। २.९१.
त्याने रामाला वंदन करून आसनाची पूजा केली, वालव्यजन घेतले आणि मंत्र्यांच्या आसनावर बसला.
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिता: । तत: सेनापति: पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतु: ।। २.९१.
सर्व मंत्री आणि पुरोहित योग्य क्रमाने बसले, मग सेनापती आणि अधिकारी मागे जाऊन बसले.
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्य: पायसकर्दमा: । उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
तेव्हा क्षणातच, भरद्वाजांच्या आज्ञेने, पायसाच्या चिखलाच्या काठी असलेल्या नद्या भरतासमोर प्रकट झाल्या.
तासामुभयत:कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपना: । रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा: ।। २.९१.
त्या दोन्ही काठांवर पांढऱ्या मातीने लिंपलेल्या, सुंदर आणि दिव्य, ब्रह्माच्या कृपेने निर्माण झालेल्या निवासस्थाने उभी राहिली.
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिता: स्त्रिय: ।। २.९१.
त्या क्षणातच, ब्रह्मदेवाने पाठवलेल्या, दिव्य दागिन्यांनी सजलेल्या वीस हजार स्त्रिया तेथे आल्या.
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा: कुबेरप्रहिता: स्त्रिय: ।। २.९१.
सुवर्ण, मौल्यवान दगड, मोती आणि प्रवाळ यांनी सजलेल्या, एकवीस हजार सुंदर स्त्रिया, कुबेराने पाठवलेल्या, तिथे तेजाने झळकत होत्या.
याभिर्गृहीतपुरुष: सोन्माद इव लक्ष्यते । आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणा: ।। २.९१.
त्या स्त्रियांसोबत असलेला पुरुष जणू काही वेडसर झाल्यासारखा दिसत होता; नंदनवनातील एकवीस हजार अप्सरा तिथे उपस्थित होत्या.
नारदस्तुम्बुरुर्गोप: प्रवरा: सूर्य्यवर्चस: । एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगु: ।। २.९१.
नारद, तुम्बुरू, गोप आणि तेजस्वी गंधर्वराज हे सर्व भरतासमोर गात होते.
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना । उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
अलंबुसा, मिश्रकेशी, पुंडरीका आणि वामना या सर्वांनी भरद्वाजांच्या आज्ञेने भरतासमोर नृत्य केले.
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने । प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ।। २.९१.
देवतांमध्ये आणि चित्ररथ वनात जे हार दिसतात, तसेच हार प्रयाग येथे भरद्वाजांच्या तेजामुळे प्रकट झाले.
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतका: । अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
बिल्व, मृदंग वाजवणारे, शमीचे दांडे घेणारे, विभीतक वृक्ष आणि अश्वत्थ नर्तक, हे सर्व भरद्वाजांच्या आज्ञेने तिथे नृत्य करत होते.
तत: सरलतालाश्च तिलका नक्तमालका: । प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतु: कुब्जा भूत्वाथ वामना: ।। २.९१.
मग सरळ, ताड, तिलक आणि नक्तमाल वृक्ष आनंदित होऊन तिथे गोळा झाले आणि ते सर्व कुबड व बुटके रूप घेऊन आले.
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्या: काननेषु ता: । मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्या: कानने लता: ।। २.९१.
शिंशुपा, आवळा, जांभूळ आणि इतर वनातील झाडे, तसेच माळती, मल्लिका, जाती आणि इतर वनलता तिथे उपस्थित होत्या.
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् । सुरा: सुरापा: पिबत पायसं च बुभुक्षिता: । मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ।। २.९१.
सुंदर स्त्रियांचे रूप घेऊन भरद्वाजांच्या आश्रमात, देव आणि अमृतपान करणारे म्हणाले, 'ज्यांना इच्छा आहे त्यांनी प्या आणि शुद्ध मांस हवे तसे खा.'
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु । अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदा: सप्त चाष्ट च ।। २.९१.
सुंदर नदीकिनारी, सात किंवा आठ स्त्रिया मिळून प्रत्येक पुरुषाला स्नान घालून अंगाला उटण लावत होत्या.
संवाहन्त्य: समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचना: । परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गना: ।। २.९१.
रम्य डोळ्यांच्या स्त्रिया एकमेकींना चोळून, पुसून, आणि उत्तम अंगणवाड्या एकमेकींना पेय देत होत्या.
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभे: सुतान् । अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ।। २.९१.
त्यांनी घोडे, हत्ती, गाढवे, उंट आणि सुरभीचे पिल्ले, या सर्व वाहनांना योग्य त्या अन्नाने खाऊ घातले.
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् । इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला: ।। २.९१.
त्यांनी वाहनांना ऊस आणि मध घातलेले धान्य खाऊ घातले आणि इक्ष्वाकू कुळातील बलवान योद्ध्यांना पुढे जायला प्रवृत्त केले.
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रह: । मत्तप्रमत्तमुदिता नमू: सा तत्र सम्बभौ ।। २.९१.
तिथे घोड्यांना बांधणारा कोणी नव्हता, हत्तीला आवरणारा नव्हता; मदमस्त, आनंदी आणि उत्साही लोक वाकले नाहीत—अशीच स्थिती तिथे निर्माण झाली.