घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् । नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ।। २.९१.
घृताची, विश्वाची, मिश्रकेशी, अलंबुसा, नागदंता, हेमा आणि हिमाचलावर जन्मलेल्या हिमासुद्धा.
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषित: । सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदा: ।। २.९१.
शक्राची सेवा करणाऱ्या आणि ब्रह्माची सेवा करणाऱ्या सर्व स्त्रिया, टुंबरूसह आणि त्यांच्या सेवकांसह, मी बोलावतो.
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् । दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ।। २.९१.
कुरू देशातील दिव्य वन, वस्त्रे, दागिने आणि पानांनी युक्त, तसेच कुबेराची चिरंतन दिव्य फळे, इथे असू द्या.
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् । भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ।। २.९१.
इथे भगवंत सोम मला उत्तम अन्न, खाण्याचे, पिण्याचे, चघळण्याचे, चाटण्याचे असे विविध पदार्थ भरपूर मिळू द्या.
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च । सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ।। २.९१.
रंगीत फुले, झाडावरून पडलेली फुले, देवमदिरा आणि विविध प्रकारचे मांस इथे असू द्या.
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च । शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनि: ।। २.९१.
अशा प्रकारे एकाग्रतेने, अनुपम तेजाने आणि शुद्ध उच्चारासह त्या ऋषींनी आपल्या तपशक्तीने बोलले.
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जले: । आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ।। २.९१.
पूर्वेकडे तोंड करून, हात जोडून मनाने ध्यान करत असताना, त्या सर्व देवता वेगवेगळ्या प्रकारे तेथे आल्या.
मलयं दर्दुरं चैव तत: स्वेदनुदऽ ऽनिल: । उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुख: शिव: ।। २.९१.
मलय आणि दर्डुर पर्वतांना स्पर्श करून घाम दूर करणारा वारा हळुवारपणे, सुखद आणि शुभ असा वाहू लागला.
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्या: कुसुमवृष्टय: । दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ।। २.९१.
मग आकाशात सुंदर ढग जमले आणि फुलांची वृष्टी होऊ लागली; सर्व दिशांना दिव्य ढोलांचा गजर ऐकू येऊ लागला.
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणा: । प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणा: प्रमुमुचु: स्वरान् ।। २.९१.
मधुर वारे वाहू लागले, अप्सरा नाचू लागल्या; देव आणि गंधर्व गाऊ लागले, वीणेवर सुरावटी वाजवू लागले.
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च । विवेशोऺच्चारित: श्लक्ष्ण: समो लयगुणान्वित: ।। २.९१.
तो गोड आणि सुरेल आवाज आकाश, पृथ्वी आणि सर्व जीवांच्या कानात पोहोचला, अगदी मृदू आणि सुंदर लयीने गुंजू लागला.
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृ(त्र)सुखे नृणाम् । ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मण: ।। २.९१.
तो दिव्य, मनाला आनंद देणारा आवाज थांबल्यावर भरताने विश्वकर्म्याने सजवलेली सैन्याची मांडणी पाहिली.
बभूव हि समा भूमि: समन्तात्पञ्चयोजना । शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभै: ।। २.९१.
पाच योजनांपर्यंतची जमीन सर्वत्र सपाट झाली आणि निळ्या वैडूर्याप्रमाणे दिसणाऱ्या हिरव्या गवतांनी झाकली गेली.
तस्मिन् बिल्वा: कपित्थाश्च पनसा बीजपूरका: । आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणा: ।। २.९१.
त्या ठिकाणी बेल, कपित्थ, फणस, बियांनी भरलेली फळे, आवळा आणि फळांनी लगडलेली आंब्याची झाडे उगवली.
उत्तरेभ्य: कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् । आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ।। २.९१.
उत्तर कुरूंकडून आनंददायक दिव्य वन आले आणि अनेक पक्षांनी वेढलेली दिव्य नदी वाहू लागली.
चतु:शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् । हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ।। २.९१.
चार सुंदर सभागृहं, हत्ती-घोड्यांची तळी, राजवाडे, प्रासाद आणि सुंदर तोरणे उभी राहिली.
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् । दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ।। २.९१.
राजवाड्यांमध्ये पांढऱ्या मेघासारखे एक तोरण होते, ते दिव्य हारांनी सजलेले आणि स्वर्गीय सुगंधाने भरलेले होते.
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् । दिव्यै: सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् । उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ।। २.९१.
चौकोनी सभागृहात पलंग, आसने, वाहने, सर्व प्रकारचे दिव्य पदार्थ, अन्न, वस्त्रे, सर्व प्रकारचे स्वच्छ आणि चमकदार भांडी ठेवलेली होती.
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् । प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा । वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरत: केकयीसुत: ।। २.९१.
सर्व आसने नीट मांडलेली, सुंदर आणि उत्तम चादरी घातलेली होती; मोठ्या बाहूंचा भरत, कैकेयीचा मुलगा, महर्षीने परवानगी दिल्यावर रत्नांनी भरलेला तो राजवाडा आत गेला.
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिण: सपुरोहिता: । बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ।। २.९१.
सर्व मंत्री आणि पुरोहित त्याच्या मागे गेले आणि त्या राजवाड्याची व्यवस्था पाहून आनंदित झाले.
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च । भरतो मन्त्रिभि: सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ।। २.९१.
तेथे भरत मंत्र्यांसह राजसिंहासन, पंखा आणि छत्राजवळ गेला, जणू काही तोच राजा आहे असे वाटले.
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च । वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ।। २.९१.
त्याने रामाला वंदन करून आसनाची पूजा केली, वालव्यजन घेतले आणि मंत्र्यांच्या आसनावर बसला.
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिता: । तत: सेनापति: पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतु: ।। २.९१.
सर्व मंत्री आणि पुरोहित योग्य क्रमाने बसले, मग सेनापती आणि अधिकारी मागे जाऊन बसले.
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्य: पायसकर्दमा: । उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
तेव्हा क्षणातच, भरद्वाजांच्या आज्ञेने, पायसाच्या चिखलाच्या काठी असलेल्या नद्या भरतासमोर प्रकट झाल्या.
तासामुभयत:कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपना: । रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा: ।। २.९१.
त्या दोन्ही काठांवर पांढऱ्या मातीने लिंपलेल्या, सुंदर आणि दिव्य, ब्रह्माच्या कृपेने निर्माण झालेल्या निवासस्थाने उभी राहिली.
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिता: स्त्रिय: ।। २.९१.
त्या क्षणातच, ब्रह्मदेवाने पाठवलेल्या, दिव्य दागिन्यांनी सजलेल्या वीस हजार स्त्रिया तेथे आल्या.
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा: कुबेरप्रहिता: स्त्रिय: ।। २.९१.
सुवर्ण, मौल्यवान दगड, मोती आणि प्रवाळ यांनी सजलेल्या, एकवीस हजार सुंदर स्त्रिया, कुबेराने पाठवलेल्या, तिथे तेजाने झळकत होत्या.
याभिर्गृहीतपुरुष: सोन्माद इव लक्ष्यते । आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणा: ।। २.९१.
त्या स्त्रियांसोबत असलेला पुरुष जणू काही वेडसर झाल्यासारखा दिसत होता; नंदनवनातील एकवीस हजार अप्सरा तिथे उपस्थित होत्या.
नारदस्तुम्बुरुर्गोप: प्रवरा: सूर्य्यवर्चस: । एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगु: ।। २.९१.
नारद, तुम्बुरू, गोप आणि तेजस्वी गंधर्वराज हे सर्व भरतासमोर गात होते.
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना । उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
अलंबुसा, मिश्रकेशी, पुंडरीका आणि वामना या सर्वांनी भरद्वाजांच्या आज्ञेने भरतासमोर नृत्य केले.