जाने च रामं धर्म्मज्ञं ससीतं सहलक्ष्मणम् । असौ वसति ते भ्राता चित्रकूटे महागिरौ ।। २.९०.
मला माहीत आहे, राम धर्माचं ज्ञान असलेले आहेत, सीता आणि लक्ष्मणासह आहेत; तुझा भाऊ सध्या त्या महान चित्रकूट पर्वतावर राहतो.
श्वस्तु गन्तासि तं देशं वसाद्य सह मन्त्रिभि: । एतं मे कुरु सुप्राज्ञ कामं कामार्थकोविद ।। २.९०.
उद्या तू तुझ्या मंत्र्यांसह इथे विश्रांती घेतल्यावर तिथे जाशील; हे माझं एकच मागणं तू पूर्ण कर, हे बुद्धिमान आणि इच्छापूर्ती जाणणाऱ्या.
ततस्तथेत्येवमुदारदर्शन: प्रतीतरूपो भरतो ऽब्रवीद्वच: । चकार बुद्धिं च तदा तदाश्रमे निशानिवासाय नराधिपात्मज: ।। २.९०.
मग भरताने, उमद्या रूपाचा आणि आश्वस्त झालेला, 'तसं होईल' असं उत्तर दिलं आणि त्या आश्रमात रात्र काढायचं ठरवलं.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे नवतितम: सर्ग:
अशा प्रकारे वाल्मीकीकृत पवित्र रामायणातील श्रीमद् अयोध्याकांडाचा नव्वदावा सर्ग समाप्त झाला.
thumb|एकनवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा । भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ।। २.९१.
त्या वेळी त्या ऋषींनी तिथेच राहायचं ठरवलं आणि कैकेयीपुत्र भरताचं पाहुणचाराने स्वागत केलं.
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् । पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते ।। २.९१.
भरत म्हणाला, 'आपण तर आधीच पायधुण, अर्घ्य आणि पाहुणचार, जंगलात जसं शक्य आहे तसं, केलं आहे.'
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव । जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ।। २.९१.
मग भरद्वाज ऋषी हसत म्हणाले, 'मला माहीत आहे, तुझ्या मनात प्रेम आहे; तुला कुठल्याही गोष्टीने समाधान मिळतं.'
सेनायास्तु तवैतस्या: कर्तुमिच्छामि भोजनम् । मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप ।। २.९१.
माझी इच्छा आहे की तुझ्या सैन्यासाठी मी जेवणाची व्यवस्था करावी; माझं प्रेम तुझ्यावर योग्यच आहे, आणि तूही खरोखरच मान्य आहेस, राजन.
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागत: । कस्मान्नेहोपयातोसि सबल: पुरुषर्षभ ।। २.९१.
पण तू सैन्य दूर ठेवून इथे का आलास? आणि सैन्यासह इथे का आला नाहीस, हे श्रेष्ठ पुरुषा?
भरत: प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् । ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् ।। २.९१.
भरताने हात जोडून त्या तपस्व्याला उत्तर दिलं, 'भगवंत, मी आपल्या भीतीने सैन्यासह इथे आलो नाही.'
राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा । यत्नत: परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विन: ।। २.९१.
राजा किंवा राजपुत्र यांनी नेहमी आपल्या राज्यात तपस्व्यांचे काळजीपूर्वक रक्षण करावे.
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणा: । प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ।। २.९१.
श्रेष्ठ घोडे, माणसे आणि मदमस्त हत्ती, हे सर्व माझ्या मागे चालतात आणि मोठ्या पृथ्वीला झाकून टाकतात.
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा । न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागत: ।। २.९१.
ते झाडे, पाणी, जमीन, आश्रमातील झोपड्या किंवा काहीही इथे हानी पोहोचवू नयेत म्हणून मी एकटाच इथे आलो आहे.
आनीयतामित: सेनेत्याज्ञप्त: परमर्षिणा । ततस्तु चक्रे भरत: सेनाया: समुपागमम् ।। २.९१.
इथे सैन्य आणा, असे परम ऋषींनी सांगितल्यावर भरताने सैन्य येण्याची व्यवस्था केली.
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाप: परिमृज्य च । आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ।। २.९१.
नंतर अग्निशाळेत जाऊन, पाणी पिऊन, स्वतःला स्वच्छ करून, पाहुणचारासाठी त्याने विश्वकर्म्याला बोलावले.
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च । आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ।। २.९१.
मी विश्वकर्मा आणि त्वष्टा यांना बोलावतो; मला पाहुणचार करायचा आहे, म्हणून तिथे माझी तयारी करावी.
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा । आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ।। २.९१.
मी तीन लोकपाल आणि शक्रासह देवतांना बोलावतो; मला पाहुणचार करायचा आहे, म्हणून तिथे माझी तयारी करावी.
प्राक्स्रोतसश्च या नद्य: प्रत्यक्स्रोतस एव च । पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वश: ।। २.९१.
पूर्वेकडे वाहणाऱ्या आणि पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या, पृथ्वीवर आणि आकाशात असलेल्या सर्व नद्या आज इथे याव्यात.
अन्या: स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्या: सुनिष्ठिताम् । अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ।। २.९१.
काही नद्या मद्य वाहू द्या, काही सुंदर सुरा वाहू द्या, आणि काही गार ऊसाच्या रसासारखे पाणी वाहू द्या.
आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् । तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वश: ।। २.९१.
मी विश्वावसु, हाहा, हूहू हे देवगंधर्व आणि सर्व देव अप्सरा व गंधर्वी यांना देखील बोलावतो.
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् । नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ।। २.९१.
घृताची, विश्वाची, मिश्रकेशी, अलंबुसा, नागदंता, हेमा आणि हिमाचलावर जन्मलेल्या हिमासुद्धा.
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषित: । सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदा: ।। २.९१.
शक्राची सेवा करणाऱ्या आणि ब्रह्माची सेवा करणाऱ्या सर्व स्त्रिया, टुंबरूसह आणि त्यांच्या सेवकांसह, मी बोलावतो.
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् । दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ।। २.९१.
कुरू देशातील दिव्य वन, वस्त्रे, दागिने आणि पानांनी युक्त, तसेच कुबेराची चिरंतन दिव्य फळे, इथे असू द्या.
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् । भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ।। २.९१.
इथे भगवंत सोम मला उत्तम अन्न, खाण्याचे, पिण्याचे, चघळण्याचे, चाटण्याचे असे विविध पदार्थ भरपूर मिळू द्या.
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च । सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ।। २.९१.
रंगीत फुले, झाडावरून पडलेली फुले, देवमदिरा आणि विविध प्रकारचे मांस इथे असू द्या.
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च । शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनि: ।। २.९१.
अशा प्रकारे एकाग्रतेने, अनुपम तेजाने आणि शुद्ध उच्चारासह त्या ऋषींनी आपल्या तपशक्तीने बोलले.
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जले: । आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ।। २.९१.
पूर्वेकडे तोंड करून, हात जोडून मनाने ध्यान करत असताना, त्या सर्व देवता वेगवेगळ्या प्रकारे तेथे आल्या.
मलयं दर्दुरं चैव तत: स्वेदनुदऽ ऽनिल: । उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुख: शिव: ।। २.९१.
मलय आणि दर्डुर पर्वतांना स्पर्श करून घाम दूर करणारा वारा हळुवारपणे, सुखद आणि शुभ असा वाहू लागला.
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्या: कुसुमवृष्टय: । दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ।। २.९१.
मग आकाशात सुंदर ढग जमले आणि फुलांची वृष्टी होऊ लागली; सर्व दिशांना दिव्य ढोलांचा गजर ऐकू येऊ लागला.
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणा: । प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणा: प्रमुमुचु: स्वरान् ।। २.९१.
मधुर वारे वाहू लागले, अप्सरा नाचू लागल्या; देव आणि गंधर्व गाऊ लागले, वीणेवर सुरावटी वाजवू लागले.