तस्य एवम् ब्रुवतः अमात्याः तथा इति उक्त्वा समाहिताः । न्यवेशयम्स् तामः चन्देन स्वेन स्वेन पृथक् पृथक् ॥२-८३-
त्याने असे सांगितल्यावर, त्याचे मंत्री लक्षपूर्वक म्हणाले, 'तसेच होईल,' आणि त्यांनी आपापल्या सैन्याला योग्य त्या जागी नीटपणे ठेवलं.
निवेश्य गन्गाम् अनु ताम् महा नदीम् । चमूम् विधानैः परिबर्ह शोभिनीम् । उवास रामस्य तदा महात्मनो । विचिन्तयानो भरतः निवर्तनम् ॥२-८३-
सैन्याला गंगेच्या काठी, त्याच्या सर्व सजावटीसह, नीटपणे मांडून, भरत रामाच्या परत येण्याचा विचार करत आपल्या श्रेष्ठ सहकाऱ्यांसह तिथेच थांबला.
thumb|चतुरशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे चतुरशीतितमः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या अयोध्याकांडातील चौर्याऐंशीवा सर्ग ऐका.
ततः निविष्टाम् ध्वजिनीम् गन्गाम् अन्वाश्रिताम् नदीम् । निषाद राजो दृष्ट्वा एव ज्ञातीन् सम्त्वरितः अब्रवीत् ॥२-८४-
गंगेच्या काठी सैन्य तळ ठोकलेलं पाहून निषादराजाने आपल्या नातेवाइकांना घाईने बोलावलं.
महती इयम् अतः सेना सागर आभा प्रदृश्यते । न अस्य अन्तम् अवगच्चामि मनसा अपि विचिन्तयन् ॥२-८४-
ही मोठी सेना समुद्रासारखी चमकत आहे; कितीही विचार केला तरी हिचा शेवट मला दिसत नाही.
यथा तु खलु दुर्भद्धिर्भरतः स्वयमागतः । स एष हि महा कायः कोविदार ध्वजो रथे ॥२-८४-
खरंच, भरत स्वतः आपल्या सामर्थ्यासह आला आहे; त्याच्या रथावर कोविदार वृक्षाचा ध्वज फडकतो आहे.
बन्धयिष्यति वा दाशान् अथ वा अस्मान् वधिष्यति । अथ दाशरथिम् रामम् पित्रा राज्यात् विवासितम् ॥२-८४-
तो आपल्याला पकडेल किंवा कदाचित मारेलही; किंवा दशरथपुत्र रामाला वडिलांनी राज्यातून हाकलून दिलं म्हणून—
सम्पन्नाम् श्रियमन्विच्चम्स्तस्य राज्ञः सुदुर्लभाम् । भरतः कैकेयी पुत्रः हन्तुम् समधिगच्चति ॥२-८४-
कैकेयीचा मुलगा भरत, दुर्मिळ असा राजसुख मिळवण्यासाठी, त्याला मारायला येत असावा.
भर्ता चैव सखा चैव रामः दाशरथिर् मम । तस्य अर्थ कामाः सम्नद्धा गन्गा अनूपे अत्र तिष्ठत ॥२-८४-
दशरथपुत्र राम माझा स्वामी आणि मित्र आहे; त्याच्या हितासाठी त्याच्यावर प्रेम करणारे इथे गंगेच्या काठी सज्ज राहा.
तिष्ठन्तु सर्व दाशाः च गन्गाम् अन्वाश्रिता नदीम् । बल युक्ता नदी रक्षा माम्स मूल फल अशनाः ॥२-८४-
गंगेच्या काठी राहणारे सर्व निषाद, जे बळकट आणि समर्थ आहेत, ते मांस, मुळे आणि फळे खाऊन नदीचं रक्षण करत इथेच थांबावेत.
नावाम् शतानाम् पन्चानाम् कैवर्तानाम् शतम् शतम् । सम्नद्धानाम् तथा यूनाम् तिष्ठन्तु अत्यभ्यचोदयत् ॥२-८४-
पाचशे नावाडे, शस्त्रधारी आणि तरुण, प्रत्येकी शंभर नावांसाठी शंभरजण, सज्ज राहावेत.
यदा तुष्टः तु भरतः रामस्य इह भविष्यति । सा इयम् स्वस्तिमयी सेना गन्गाम् अद्य तरिष्यति ॥२-८४-
जेव्हा भरत रामावर खूश होईल, तेव्हा ही सेना आज गंगा पार करेल आणि सर्व काही सुखरूप होईल.
इति उक्त्वा उपायनम् गृह्य मत्स्य माम्स मधूनि च । अभिचक्राम भरतम् निषाद अधिपतिर् गुहः ॥२-८४-
असं सांगून, मासे, मांस आणि मध ही भेट घेऊन निषादांचा प्रमुख गुह भरताकडे गेला.
तम् आयान्तम् तु सम्प्रेक्ष्य सूत पुत्रः प्रतापवान् । भरताय आचचक्षे अथ विनयज्ञो विनीतवत् ॥२-८४-
तो येताना पाहून, सुमंत्र नावाचा शहाणा आणि नम्र सारथी भरताला सांगायला गेला.
एष ज्ञाति सहस्रेण स्थपतिः परिवारितः । कुशलो दण्डक अरण्ये वृद्धो भ्रातुः च ते सखा ॥२-८४-
हा गुह आहे, आपल्या हजार नातेवाईकांसह, दंडकारण्यात कुशल, वयस्कर आणि तुझ्या भावाचा मित्र.
तस्मात् पश्यतु काकुत्स्थ त्वाम् निषाद अधिपो गुहः । असम्शयम् विजानीते यत्र तौ राम लक्ष्मणौ ॥२-८४-
म्हणून, ककुत्स्थ कुलातील भरता, निषादांचा प्रमुख गुह तुला भेटू दे; त्याला नक्कीच माहित आहे की राम आणि लक्ष्मण कुठे आहेत.
एतत् तु वचनम् श्रुत्वा सुमन्त्रात् भरतः शुभम् । उवाच वचनम् शीघ्रम् गुहः पश्यतु माम् इति ॥२-८४-
सुमंत्राकडून हे शुभ शब्द ऐकून भरताने पटकन सांगितलं, 'गुह मला भेटू दे.'
लब्ध्वा अभ्यनुज्ञाम् सम्हृष्टः ज्ञातिभिः परिवारितः । आगम्य भरतम् प्रह्वो गुहो वचनम् अब्रवीइत् ॥२-८४-
परवानगी मिळाल्यावर, आनंदाने आणि आपल्या नातेवाईकांसह, गुह नम्रपणे भरताजवळ गेला आणि म्हणाला—
निष्कुटः चैव देशो अयम् वन्चिताः च अपि ते वयम् । निवेदयामः ते सर्वे स्वके दाश कुले वस ॥२-८४-
हा भाग वस्त्याचा आहे आणि आम्ही सुद्धा फसवले गेलो आहोत; आम्ही सर्वजण तुला सांगतो—तू तुझ्या सेवकांच्या वस्तीमध्येच राहा.
अस्ति मूलम् फलम् चैव निषादैः समुपाहृतम् । आर्द्रम् च माम्सम् शुष्कम् च वन्यम् च उच्च अवचम् महत् ॥२-८४-
निषादांनी आणलेली मुळे आणि फळे आहेत, तसेच ताजे आणि वाळवलेले मांस, आणि भरपूर वनातील खाण्याचे पदार्थ, मोठ्या आणि लहान दोन्ही प्रकारचे, येथे मिळतील.
आशम्से स्वाशिता सेना वत्स्यति इमाम् विभावरीम् । अर्चितः विविधैः कामैः श्वः ससैन्यो गमिष्यसि ॥२-८४-
माझी इच्छा आहे की तुझी सेना जेवून ही रात्र इथेच घालवेल; विविध इच्छा पूर्ण करून तुझा सत्कार केला जाईल, आणि उद्या तू तुझ्या सैन्यासह निघून जाशील.
thumb|पञ्चाशीतितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे पञ्चाशीतितमः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील अयोध्या कांडातील पंच्याऐंशीवा सर्ग वाचा.
एवम् उक्तः तु भरतः निषाद अधिपतिम् गुहम् । प्रत्युवाच महा प्राज्ञो वाक्यम् हेतु अर्थ सम्हितम् ॥२-८५-
गुहाने असे म्हटल्यावर, बुद्धिमान भरताने त्याला योग्य कारण आणि अर्थ असलेले शब्द सांगितले.
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतः मम गुरोह् सखे । यो मे त्वम् ईदृशीम् सेनाम् एको अभ्यर्चितुम् इच्चसि ॥२-८५-
गुरूच्या मित्रा, तुझी इच्छा खरीच पूर्ण झाली आहे; कारण तू एकटाच माझ्या इतक्या मोठ्या सैन्याचा सन्मान करायची इच्छा धरलीस.
इति उक्त्वा तु महा तेजा गुहम् वचनम् उत्तमम् । अब्रवीद् भरतः श्रीमान् निषाद अधिपतिम् पुनः ॥२-८५-
असे सांगून, तेजस्वी आणि श्रीमंत भरताने पुन्हा एकदा गुहाला सुंदर शब्दांत विचारले.
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाज आश्रमम् गुह । गहनो अयम् भृशम् देशो गन्गा अनूपो दुरत्ययः ॥२-८५-
गुहा, मी कोणत्या वाटेने भरद्वाज ऋषींच्या आश्रमाकडे जाऊ? हा प्रदेश खूप दाट आहे आणि गंगेच्या काठी जाणे कठीण आहे.
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज पुत्रस्य धीमतः । अब्रवीत् प्रान्जलिर् वाक्यम् गुहो गहन गोचरः ॥२-८५-
त्या बुद्धिमान राजपुत्राचे शब्द ऐकून, जंगलाचा मार्ग जाणणारा गुहा हात जोडून म्हणाला.
दाशाः तु अनुगमिष्यन्ति धन्विनः सुसमाहिताः । अहम् च अनुगमिष्यामि राज पुत्र महा यशः ॥२-८५-
धनुष्य चालवणारे सेवक तुझ्या मागे येतील; आणि राजपुत्रा, मी सुद्धा तुझ्या सोबत येईन.
कच्चिन् न दुष्टः व्रजसि रामस्य अक्लिष्ट कर्मणः । इयम् ते महती सेना शन्काम् जनयति इव मे ॥२-८५-
तू निष्कलंक कर्म असलेल्या रामाकडे वाईट हेतूने तर जात नाहीस ना? तुझी ही मोठी सेना मला थोडी शंका वाटते.
तम् एवम् अभिभाषन्तम् आकाशैव निर्मलः । भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥२-८५-
गुहा असे बोलत असताना, भरताने आकाशासारख्या स्वच्छ आणि मृदू शब्दांत त्याला उत्तर दिले.