आर्ये कस्मात् अजानन्तम् गर्हसे माम् अकिल्बिषम् । विपुलाम् च मम प्रीतिम् स्थिराम् जानासि राघवे ॥२-७५-
माऊली, मी काहीच न कळणारा आणि निरपराध असताना, तुम्ही मला का दोष देता? मला राघवावर असलेली माझी गाढ आणि अढळ प्रेमळता तुम्हाला माहीत आहेच.
कृता शास्त्र अनुगा बुद्धिर् मा भूत् तस्य कदाचन । सत्य सम्धः सताम् श्रेष्ठो यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
माझे मन नेहमी शास्त्राच्या मार्गावर राहो आणि कधीही त्याच्यापासून वळू नये. तो सत्यव्रती, सज्जनांमध्ये श्रेष्ठ आणि तुमच्या संमतीने चालणारा आहे.
प्रैष्यम् पापीयसाम् यातु सूर्यम् च प्रति मेहतु । हन्तु पादेन गाम् सुप्ताम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
सर्वात पापी नोकराला पाठवा, सूर्याला अपवित्र करु द्या, किंवा झोपलेल्या गायीला पायाने मारू द्या—जो तुमच्या संमतीने वागतो त्याचे असेच होते.
कारयित्वा महत् कर्म भर्ता भृत्यम् अनर्थकम् । अधर्मः यो अस्य सो अस्याः तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
मालकाने आपल्या नोकराकडून मोठे काम करून घेतले आणि नंतर त्याला निरुपयोगी केले, तर तो अधर्मच आहे—जो तुमच्या संमतीने वागतो त्याचे असेच होते.
परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुत्रवत् । ततः तु द्रुह्यताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
राजा आपल्या प्रजेला मुलांसारखे जपत असताना, कोणी त्याच्याशी द्रोह केला, तर पाप त्याच्यावरच येवो—जो तुमच्या संमतीने वागतो त्याचे असेच होते.
बलि षड् भागम् उद्धृत्य नृपस्य अरक्षतः प्रजाः । अधर्मः यो अस्य सो अस्य अस्तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
राजाने योग्य कर घेतल्यानंतरही प्रजेला रक्षण केले नाही, तर त्याचा अधर्म त्याच्यावरच पडो—जो तुमच्या संमतीने वागतो त्याचे असेच होते.
सम्श्रुत्य च तपस्विभ्यः सत्रे वै यज्ञ दक्षिणाम् । ताम् विप्रलपताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
जो माणूस तपस्व्यांना यज्ञात दक्षिणा देण्याचे वचन देतो आणि श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवून फसवणूक करतो, त्याने ती दक्षिणा देऊ नये.
हस्ति अश्व रथ सम्बाधे युद्धे शस्त्र समाकुले । मा स्म कार्षीत् सताम् धर्मम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेल्या, शस्त्रांनी गजबजलेल्या युद्धात, ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने सज्जनांचा धर्म पाळू नये.
उपदिष्टम् सुसूक्ष्म अर्थम् शास्त्रम् यत्नेन धीमता । स नाशयतु दुष्ट आत्मा यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
शहाण्या माणसाने मेहनतीने शिकवलेले सूक्ष्म अर्थाचे शास्त्र, ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याच्या वाईट बुद्धीमुळे नष्ट व्हावे.
मा च तम् प्यूढबाह्वम्सम् चन्द्रार्कसम्तेजनम् । द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने चंद्रसूर्यासारखा तेजस्वी, राजसत्तेत बसलेला, भुजांनी सुशोभित असा पुरुष कधीच पाहू नये.
पायसम् कृसरम् चागम् वृथा सो अश्नातु निर्घृणः । गुरूमः च अपि अवजानातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्या निर्दयी माणसाने दूधभात आणि कणकेचे पाणी व्यर्थ खावे आणि आपल्या वडीलधाऱ्यांचा तिरस्कार करावा.
गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून् परिवदेत्स्वयम् । मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने गायीला पायाने स्पर्श करावा, वडीलधाऱ्यांची निंदा स्वतः करावी आणि आपल्या मित्राचा पूर्णपणे विश्वासघात करावा.
विश्वासात्कथितम् किम्चित्परिवादम् मिथः क्वचित् । विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्यार्योओऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने विश्वासात सांगितलेली कुठलीही गोष्ट लोकांसमोर उघड करावी.
अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्तात्मा निरपत्रपः । लोके भवतु विद्वेष्यो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, तो आळशी, कृतघ्न, स्वतःला सोडून देणारा, लाज न बाळगणारा आणि सर्वांच्या द्वेषाचा पात्र व्हावा.
पुत्रैः दारैः च भृत्यैः च स्व गृहे परिवारितः । स एको मृष्टम् अश्नातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, तो आपल्या घरात मुलं, पत्नी आणि नोकरांनी वेढलेला असताना देखील एकटाच चांगले जेवण खावा.
अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम् । अनवाप्य क्रियाम् धर्म्याम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याला योग्य पत्नी मिळू नये, तो मुलाबाळांशिवाय मरावा आणि धर्मकृत्ये साध्य करू नये.
मात्मनः सम्ततिम् द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः । आयुः समग्रमप्राप्य यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने आपल्या वंशाचा नाश पहावा, आपल्या पत्नीमध्ये दुःखी व्हावे आणि पूर्ण आयुष्य मिळवू नये.
राज स्त्री बाल वृद्धानाम् वधे यत् पापम् उच्यते । भृत्य त्यागे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥२-७५-
राजा, स्त्री, मूल किंवा वृद्ध यांचा वध केल्याचे आणि नोकराला सोडून दिल्याचे जे पाप सांगितले आहे, ते पाप ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे त्याने भोगावे.
लाक्षया मधुमाम्सेन लोहेन च विषेण च । सदैव बिभृयाद्भृत्यान् यस्यार्योऽसुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने नेहमी आपल्या नोकरांना लाख, मध, मांस, लोखंड आणि विष यानेच पोसावे.
सम्ग्रामे समुपोढे स शत्रुपक्ष्भयम्करे । पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमे गतः ॥२-७५-
शत्रूंच्या सैन्यात भीती निर्माण करून जेव्हा युद्ध सुरू होईल, तेव्हा ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, तो पळताना मारला जावा.
कपालपाणिः पृथिवीमटताम् चीरसम्वृतः । भिक्समाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतह् ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने हातात कवटी घेऊन, फाटके कपडे घालून, वेड्यासारखा भिक्षा मागत पृथ्वीवर भटकावे.
पाने प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः । काम्क्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, तो नेहमी दारू, स्त्रिया आणि जुगार यामध्ये आसक्त व्हावा, वासना आणि राग याने पछाडला जावा.
यस्य धर्मे मनो भूयादधर्मम् स निषेवताम् । अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याचे मन धर्माकडे वळावे पण तो अधर्माचाच आचरण करावा आणि अयोग्य लोकांना दान द्यावे.
सम्चितान्यस्य वित्तानि विविधानि सहस्रशः । दस्युभिर्विप्रलुप्यन्ताम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याने श्रेष्ठ पुरुषाची संमती मिळवली आहे, त्याने हजारो प्रकारे गोळा केलेले धन चोरांनी लुटून न्यावे.
उभे सम्ध्ये शयानस्य यत् पापम् परिकल्प्यते । तच् च पापम् भवेत् तस्य यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
जो दोन्ही संध्याकाळी झोपतो त्याच्यावर जसा पापाचा दोष लागतो, तोच दोष त्या माणसावर जावो, ज्याच्या संमतीने आर्य पुरुष निघून गेला.
यद् अग्नि दायके पापम् यत् पापम् गुरु तल्पगे । मित्र द्रोहे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥२-७५-
ज्याच्या संमतीने आर्य पुरुष निघून गेला, त्याला अग्नीची सेवा न करणे, गुरूच्या शय्येवर जाणे आणि मित्राचा विश्वासघात करणे यांसारखे पाप लागो.
देवतानाम् पितृऋणाम् च माता पित्रोस् तथैव च । मा स्म कार्षीत् स शुश्रूषाम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याच्या संमतीने आर्य पुरुष निघून गेला, त्याला देव, पितर, आई आणि वडिलांची सेवा कधीच करता येऊ नये.
सताम् लोकात् सताम् कीर्त्याः सज् जुष्टात् कर्मणः तथा । भ्रश्यतु क्षिप्रम् अद्य एव यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याच्या संमतीने आर्य पुरुष निघून गेला, तो आजच सत्पुरुषांच्या लोकांतून, त्यांच्या कीर्तीमधून आणि सत्कर्मांमधून लवकरच खाली पडो.
अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम् । दीर्घबाहुर्महावक्षा यस्यार्योऽसुमते गतः ॥२-७५-
ज्याच्या संमतीने आर्य पुरुष निघून गेला, तो दीर्घबाहू, रुंद छातीचा असूनही, आईची सेवा सोडून निरर्थक उभा राहो.
बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः । स भूयात्सततक्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः ॥२-७५-
ज्याच्या संमतीने आर्य पुरुष निघून गेला, त्याला कितीही मुले असली तरी तो गरीब राहो, ताप आणि आजारांनी त्रस्त राहो, आणि नेहमी दुःख भोगो.