स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः । जगाम हर्षं परमं महात्मा तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥१-१४-
राजाने ती गोड वाणी ऐकली, नम्रपणे त्या ऋषीला वंदन केलं आणि मनापासून आनंदित झाला. मग तो महात्मा पुन्हा ऋष्यशृंग ऋषींना म्हणाला.
thumb|पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील पंधरावा सर्ग ऐका.
मेधावी तु ततो ध्यात्वा स किञ्चिदिदमुत्तरम् । लब्धसंज्ञस्ततस्तं तु वेदज्ञो नृपमब्रवीत् ॥१-१५-
मग त्या बुद्धिमान ऋषीने थोडा विचार करून, मन स्थिर केलं आणि वेदज्ञानी राजाला म्हणाला.
इष्टिं तेऽहं करिष्यामि पुत्रीयां पुत्रकारणात् । अथर्वशिरसि प्रोक्तैर्मन्त्रैः सिद्धां विधानतः ॥१-१५-
मी तुझ्यासाठी पुत्रप्राप्तीसाठी यज्ञ करीन, जो अथर्वशीर्षातील मंत्रांनी योग्य पद्धतीने पूर्ण केला जाईल.
ततः प्राक्रमदिष्टिं तां पुत्रीयां पुत्रकारणात् । जुहावाग्नौ च तेजस्वी मन्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥१-१५-
मग त्या तेजस्वी ऋषीने पुत्रप्राप्तीसाठी तो यज्ञ सुरू केला आणि मंत्रांनी सांगितलेल्या पद्धतीने अग्नीत आहुती दिली.
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । भागप्रतिग्रहार्थं वै समवेता यथाविधि ॥१-१५-
मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, आपापला भाग घेण्यासाठी योग्य पद्धतीने एकत्र आले.
ताः समेत्य यथान्यायं तस्मिन् सदसि देवताः । अब्रुवँल्लोककर्तारं ब्रह्माणं वचनं ततः ॥१-१५-
त्या सभेत सर्व देवता योग्य रीतीने एकत्र येऊन, जगाचा सर्जनहार ब्रह्मा यांना म्हणाल्या.
भगवंस्त्वत्प्रसादेन रावणो नाम राक्षसः । सर्वान् नो बाधते वीर्याच्छासितुं तं न शक्नुमः ॥१-१५-
भगवंत, आपल्या कृपेने रावण नावाचा राक्षस आम्हा सर्वांना आपल्या बळाने त्रास देतो; आम्ही त्याला आवरू शकत नाही.
त्वया तस्मै वरो दत्तः प्रीतेन भगवंस्तदा । मानयन्तश्च तं नित्यं सर्वं तस्य क्षमामहे ॥१-१५-
आपण त्याला प्रेमाने वर दिला, भगवंत, आणि आम्ही नेहमी त्याचा मान राखतो; त्याच्याकडून जे काही सहन करावं लागतं, ते आम्ही सहन करतो.
उद्वेजयति लोकांस्त्रीनुच्छ्रितान् द्वेष्टि दुर्मतिः । शक्रं त्रिदशराजानं प्रधर्षयितुमिच्छति ॥१-१५-
तो दुष्ट बुद्धीचा राक्षस तीनही लोकांना त्रस्त करतो, त्यांचा तिरस्कार करतो आणि देवांचा राजा इंद्रालाही जिंकायची इच्छा बाळगतो.
ऋषीन् यक्षान् सगन्धर्वान् ब्राह्मणानसुरांस्तदा । अतिक्रामति दुर्धर्षो वरदानेन मोहितः ॥१-१५-
तो ऋषी, यक्ष, गंधर्व, ब्राह्मण आणि असुर यांच्यावर अन्याय करतो, कारण त्याला वर मिळाल्यामुळे तो गर्विष्ठ झाला आहे.
नैनं सूर्यः प्रतपति पार्श्वे वाति न मारुतः । चलोर्मिमाली तं दृष्ट्वा समुद्रोऽपि न कम्पते ॥१-१५-
सूर्य त्याला तापवत नाही, वारा त्याच्या जवळ वाहत नाही; समुद्रही त्याला पाहून आपले लाटा हलवत नाही.
तन्महन्नो भयं तस्माद् राक्षसाद् घोरदर्शनात् । वधार्थं तस्य भगवन्नुपायं कर्तुमर्हसि ॥१-१५-
म्हणून, भगवंत, त्या भयंकर राक्षसामुळे आम्हा सर्वांना मोठा धोका आहे; त्याच्या वधासाठी आपण काही उपाय शोधावा.
एवमुक्तः सुरैः सर्वैश्चिन्तयित्वा ततोऽब्रवीत् । हन्तायं विदितस्तस्य वधोपायो दुरात्मनः ॥१-१५-
सर्व देवांनी असे म्हटल्यावर, ब्रह्मा विचार करून म्हणाले, "त्या दुष्टाचा वध करण्याचा उपाय आता मला समजला आहे."
तेन गन्धर्वयक्षाणां देवदानवरक्षसाम् । अवध्योऽस्मीति वागुक्ता तथेत्युक्तं च तन्मया ॥१-१५-
त्याने स्वतः सांगितले की, "मी गंधर्व, यक्ष, देव, दानव आणि राक्षस यांच्यामुळे मारला जाणार नाही," आणि मीही तसेच मान्य केले.
नाकीर्तयदवज्ञानात् तद् रक्षो मानुषांस्तदा । तस्मात् स मानुषाद् वध्यो मृत्युर्नान्योऽस्य विद्यते ॥१-१५-
त्या राक्षसाने माणसांचा तिरस्कार केला म्हणून त्याने त्यांचा उल्लेख केला नाही; म्हणून तो फक्त मनुष्याच्या हातूनच मरेल, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने त्याचा मृत्यू शक्य नाही.
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुरुपयातो महाद्युतिः । शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासा जगत्पतिः ॥१-१५-
इतक्यात, मोठ्या तेजाचा विष्णू, शंख, चक्र आणि गदा हातात घेऊन, पिवळे वस्त्र परिधान करून, जगाचा स्वामी तिथे आला.
वैनतेयं समारुह्य भास्करस्तोयदम् यथा । तप्तहाटककेयूरो वन्द्यमानः सुरोत्तमैः ॥१-१५-
गरुडावर आरूढ झालेला, जणू सूर्य पावसाच्या ढगावर चमकतो तसा, तेजस्वी सोन्याच्या कयूरांनी सुशोभित, तो देवश्रेष्ठांनी स्तुती करण्यात आला.
ब्रह्मणा च समागत्य तत्र तस्थौ समाहितः । तमब्रुवन् सुराः सर्वे समभिष्टूय संनताः ॥१-१५-
ब्रह्मादेव स्वतः तेथे येऊन एकाग्र मनाने उभा राहिला. सर्व देवता वाकून, त्याची स्तुती करून, त्याला संबोधू लागले.
त्वां नियोक्ष्यामहे विष्णो लोकानां हितकाम्यया । राज्ञो दशरथस्य त्वमयोध्याधिपतेर्विभो ॥१-१५-
हे विष्णू, सर्व लोकांचे कल्याण व्हावे म्हणून आम्ही तुला निवडतो; अयोध्येच्या अधिपती दशरथ राजाचा तू पुत्र हो.
धर्मज्ञस्य वदान्यस्य महर्षिसमतेजसः । तस्य भार्यासु तिसृषु ह्रीश्रीकीर्त्युपमासु च ॥१-१५-
तो राजा धर्मज्ञ, उदार आणि महर्षींना समकक्ष तेजस्वी आहे. त्याच्या तीन पत्नी, ज्या लज्जा, लक्ष्मी आणि कीर्ती यांना सम आहेत—
विष्णो पुत्रत्वमागच्छ कृत्वाऽऽत्मानं चतुर्विधम् । तत्र त्वं मानुषो भूत्वा प्रवृद्धं लोककण्टकम् ॥१-१५-
हे विष्णू, त्या राजाचा पुत्र म्हणून जन्म घे आणि स्वतःला चार भागांत विभाग. तेथे मानव रूप धारण करून, लोकांचे मोठे संकट दूर कर.
अवध्यं दैवतैर्विष्णो समरे जहि रावणम् । स हि देवान् सगन्धर्वान् सिद्धांश्च ऋषिसत्तमान् ॥१-१५-
हे विष्णू, युद्धात देवांना न जिंकता येणारा रावणाचा वध कर. कारण तो देव, गंधर्व, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषींना त्रास देतो.
राक्षसो रावणो मूर्खो वीर्योद्रेकेण बाधते । ऋषयश्च ततस्तेन गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥१-१५-
तो मूर्ख राक्षस रावण, आपल्या सामर्थ्याच्या गर्वाने, ऋषी, गंधर्व आणि अप्सरा यांना त्रास देतो.
क्रीडन्तो नन्दनवने रौद्रेण विनिपातिताः । वधार्थं वयमायातास्तस्य वै मुनिभिः सह ॥१-१५-
नंदनवनात खेळताना त्याने आपल्या क्रौर्याने त्यांना मारले. त्याच्या वधासाठी आम्ही सर्व ऋषींसह येथे आलो आहोत.
सिद्धगन्धर्वयक्षाश्च ततस्त्वां श्ररणं गताः । त्वं गतिः परमा देव सर्वेषाम् नः परंतपः ॥१-१५-
म्हणून सिद्ध, गंधर्व आणि यक्ष यांनी तुझ्या चरणी शरण आले आहे. तूच आमच्या सर्वांचा श्रेष्ठ आधार आहेस, हे शत्रूंचा संहार करणारा देव.
वधाय देवशतॄणां नृणां लोके मनः कुरु । एवं स्तुतस्तु देवेशो विष्णुस्त्रिदशपुंगवः ॥१-१५-
देव आणि माणसांचे शत्रू या जगात नष्ट करण्यासाठी, हे देवा, तुझा मन वळव. अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर, देवांचा स्वामी, श्रेष्ठ विष्णू—
पितामहपुरोगांस्तान् सर्वलोकनमस्कृतः । अब्रवीत् त्रिदशान् सर्वान् समेतान् धर्मसंहितान् ॥१-१५-
सर्व लोकांनी पूजलेला, ब्रह्मा यांच्या पुढे असलेल्या त्या सर्व धर्मनिष्ठ देवांना एकत्र पाहून, त्याने त्यांना संबोधले.
भयं त्यजत भद्रं वो हितार्थं युधि रावणम् । सपुत्रपौत्रं सामात्यं समन्त्रिज्ञातिबान्धवम् ॥१-१५-
भीती सोडा, तुमचं कल्याण होवो; तुमच्या हितासाठी मी युद्धात रावणाचा, त्याच्या पुत्र, नातू, मंत्री, सल्लागार, नातेवाईक आणि मित्रांसह वध करीन.
हत्वा क्रूरं दुराधर्षं देवर्षीणां भयावहम् । दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥१-१५-
त्या क्रूर, पराक्रमी आणि देव-ऋषींना भय देणाऱ्या रावणाचा वध करून, मी दहा हजार आणि एक हजार वर्षे मानवांच्या जगात राहीन.