thumb|सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः सर्गः ॥२-
श्री वाल्मीकि रामायणातील अयोध्या कांडातील सत्तरावा सर्ग ऐका.
भरते ब्रुवति स्वप्नम् दूताः ते क्लान्त वाहनाः । प्रविश्य असह्य परिखम् रम्यम् राज गृहम् पुरम् ॥२-७०-
भरत स्वप्न सांगत असताना, दमलेल्या घोड्यांसह दूतांनी दुर्गम खंदक ओलांडून सुंदर राजवाड्यात आणि नगरीत प्रवेश केला.
समागम्य तु राज्ञा च राज पुत्रेण च अर्चिताः । राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तम् ऊचुर् भरतम् वचः ॥२-७०-
राजा आणि राजपुत्र यांची भेट घेऊन, त्यांचा सन्मान झाल्यावर, दूतांनी राजाचे पाय धरले आणि भरताला बोलले.
पुरोहितः त्वा कुशलम् प्राह सर्वे च मन्त्रिणः । त्वरमाणः च निर्याहि कृत्यम् आत्ययिकम् त्वया ॥२-७०-
पुरोहित आणि सर्व मंत्री तुझ्या कुशलतेची विचारपूस करतात; तू लवकर निघा, कारण तुझ्यावर एक अत्यंत आवश्यक काम आले आहे.
इमानि च महार्हाणि वस्त्राण्Yआभरणानि च । प्रतिगृह्य विशालाक्ष मातुलस्य च दापय ॥२-७०-
हे मौल्यवान वस्त्र आणि दागिने स्वीकार, विशाल नेत्र असलेल्या, आणि ते आपल्या मामा यांना दे.
अत्र विम्शति कोट्यः तु नृपतेर् मातुलस्य ते । दश कोट्यः तु सम्पूर्णाः तथैव च नृप आत्मज ॥२-७०-
येथे राजाकडून तुझ्या मामासाठी वीस कोटी आणि राजपुत्रा, तुझ्यासाठी दहा कोटी रुपये आहेत.
प्रतिगृह्य च तत् सर्वम् स्वनुरक्तः सुहृज् जने । दूतान् उवाच भरतः कामैः सम्प्रतिपूज्य तान् ॥२-७०-
हे सर्व स्वीकारून, आपल्या मित्रांवर प्रेम करणारा भरताने दूतांचा मनापासून सन्मान करून त्यांना विचारले.
कच्चित् सुकुशली राजा पिता दशरथो मम । कच्चिच् च अरागता रामे लक्ष्मणे वा महात्मनि ॥२-७०-
माझे वडील राजा दशरथ कुशल आहेत ना? राम किंवा महात्मा लक्ष्मण यांना काही अपाय तर झालेला नाही ना?
आर्या च धर्म निरता धर्मज्ञा धर्म दर्शिनी । अरोगा च अपि कौसल्या माता रामस्य धीमतः ॥२-७०-
आर्य, धर्मनिष्ठ, धर्मज्ञ आणि धर्मदर्शिनी, बुद्धिमान रामाची आई कौसल्या निरोगी आहे ना?
कच्चित् सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या । शत्रुघ्नस्य च वीरस्य सारोगा च अपि मध्यमा ॥२-७०-
धर्म जाणणारी, लक्ष्मण आणि वीर शत्रुघ्न यांची आई, मधली सुमित्रा देखील निरोगी आहे ना?
आत्म कामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञ मानिनी । अरोगा च अपि कैकेयी माता मे किम् उवाच ह ॥२-७०-
माझी आई कैकेयी, जी नेहमी आपल्या मनाप्रमाणे वागते, रागीट आहे, लवकर चिडते, बुद्धिमान आहे आणि अभिमानी आहे, शिवाय तिला काही आजार नाही — तिने मला नेमकं काय सांगितलं?
एवम् उक्ताः तु ते दूता भरतेन महात्मना । ऊचुः सम्प्रश्रितम् वाक्यम् इदम् तम् भरतम् तदा ॥२-७०-
महात्मा भरताने असे विचारल्यावर त्या दूतांनी त्याला नम्रपणे हे शब्द सांगितले.
कुशलाः ते नर व्याघ्र येषाम् कुशलम् इच्चसि । श्रीश्च त्वाम् वृणुते पद्मा युज्यताम् चापि ते रकः ॥२-७०-
माणसांमध्ये वाघासारखा असलेल्या भरता, ज्यांच्या भल्याची तू इच्छा करतोस ते सर्व सुखरूप आहेत; लक्ष्मी आणि पद्मा देवी तुझी निवड करतात, आणि तुझं रक्षण सदैव असो.
भरतः च अपि तान् दूतान् एवम् उक्तः अभ्यभाषत । आपृच्चे अहम् महा राजम् दूताः सम्त्वरयन्ति माम् ॥२-७०-
दूतांनी असे सांगितल्यावर भरत म्हणाला, 'मी राजाशी परवानगी घेईन; पण दूत मला लवकर निघायला सांगत आहेत.'
एवम् उक्त्वा तु तान् दूतान् भरतः पार्थिव आत्मजः । दूतैः सम्चोदितः वाक्यम् मातामहम् उवाच ह ॥२-७०-
भरताने दूतांना असे सांगून, त्यांच्या शब्दांनी प्रेरित होऊन, आपल्या आजोबांना बोलावले.
राजन् पितुर् गमिष्यामि सकाशम् दूत चोदितः । पुनर् अपि अहम् एष्यामि यदा मे त्वम् स्मरिष्यसि ॥२-७०-
'राजन, दूतांनी सांगितल्यामुळे मी वडिलांकडे जातो; जेव्हा तुम्ही मला आठवाल, तेव्हा मी पुन्हा परत येईन.'
भरतेन एवम् उक्तः तु नृपो मातामहः तदा । तम् उवाच शुभम् वाक्यम् शिरस्य् आघ्राय राघवम् ॥२-७०-
भरताने असे म्हटल्यावर, त्याचे आजोबा राजाने त्याला जवळ घेऊन, त्याच्या डोक्याला मिठी मारून, शुभाशीर्वाद दिला.
गच्च तात अनुजाने त्वाम् कैकेयी सुप्रजाः त्वया । मातरम् कुशलम् ब्रूयाः पितरम् च परम् तप ॥२-७०-
'जा बाळा, मी तुला परवानगी देतो; कैकेयीला तुझ्यासारखा मुलगा लाभला आहे. माझ्या शुभेच्छा तुझ्या आईला आणि तुझ्या वडिलांना पोहोचव.'
पुरोहितम् च कुशलम् ये च अन्ये द्विज सत्तमाः । तौ च तात महा इष्वासौ भ्रातरु राम लक्ष्मणौ ॥२-७०-
'पुरोहित आणि इतर श्रेष्ठ ब्राह्मणांनाही माझ्या कुशलतेच्या शुभेच्छा सांग. आणि बाळा, तुझे दोन भाऊ, राम आणि लक्ष्मण, हे मोठे धनुर्धारी आहेत, त्यांनाही माझा नमस्कार सांग.'
तस्मै हस्ति उत्तमामः चित्रान् कम्बलान् अजिनानि च । अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनम् ददौ ॥२-७०-
कैकेय देशाच्या राजाने भरताचा सन्मान करून त्याला उत्तम हत्ती, सुंदर चादरी आणि मृगजिरं अशी संपत्ती दिली.
रुक्म निष्क सहस्रे द्वे षोडश अश्व शतानि च । सत्कृत्य कैकेयी पुत्रम् केकयो धनम् आदिशत् ॥२-७०-
कैकेयीच्या मुलाचा सन्मान करून केकय राजाने दोन हजार सुवर्णमुद्रा आणि सोळाशे घोडे द्यायला सांगितले.
तथा अमात्यान् अभिप्रेतान् विश्वास्यामः च गुण अन्वितान् । ददाव् अश्व पतिः शीघ्रम् भरताय अनुयायिनः ॥२-७०-
त्याचप्रमाणे, घोड्यांचा स्वामी असलेल्या राजाने भरताला विश्वासू आणि गुणी मंत्री, त्याच्या इच्छेप्रमाणे, लवकरच सोबत पाठवले.
ऐरावतान् ऐन्द्र शिरान् नागान् वै प्रिय दर्शनान् । खरान् शीघ्रान् सुसम्युक्तान् मातुलो अस्मै धनम् ददौ ॥२-७०-
त्याच्या मामा राजाने त्याला ऐरावत वंशातील, इंद्रासारख्या डोक्याचे, सुंदर आणि वेगवान, उत्तम जुळवलेले हत्ती आणि खच्चर अशी संपत्ती दिली.
अन्तः पुरे अतिसम्वृद्धान् व्याघ्र वीर्य बल अन्वितान् । दम्ष्ट्र आयुधान् महा कायान् शुनः च उपायनम् ददौ ॥२-७०-
राजवाड्यात वाढवलेले, वाघासारखी ताकद आणि बल असलेले, धारदार दात असलेले, मोठ्या शरीराचे कुत्रे त्याला भेट म्हणून दिले.
स मातामहम् आपृच्च्य मातुलम् च युधा जितम् । रथम् आरुह्य भरतः शत्रुघ्न सहितः ययौ ॥२-७०-
मामा आणि युद्धात विजयी झालेल्या मामाला परवानगी घेऊन, भरत शत्रुघ्नासह रथावर बसून निघाला.
बभूव ह्यस्य हृदते चिन्ता सुमहती तदा । त्वरया चापि दूतानाम् स्वप्नस्यापि च दर्शनात् ॥२-७०-
त्या वेळी, दूतांची घाई आणि स्वप्नात दिसलेल्या दृश्यामुळे भरताच्या मनात मोठी चिंता निर्माण झाली.
स स्ववेश्माभ्यतिक्रम्य नरनागश्वसम्वृतम् । प्रपेदे सुमहच्छ्रीमान् राजमार्गमनुत्तमम् ॥२-७०-
तो आपल्या घरातून बाहेर पडला, सभोवताली माणसे, हत्ती आणि घोडे घेऊन, आणि तो अत्यंत भव्य अशा राजमार्गावर गेला.
अभ्यतीत्य ततोऽपश्यदन्तः पुरमुदारधीः । ततस्तद्भरतः श्रीमानाविवेशानिवारितः ॥२-७०-
नंतर तो पुढे जाऊन, उदार मनाचा भरत, अंतःपुर पाहू लागला; मग तो तेजस्वी भरत, कोणतीही अडथळा न येता, त्या अंतःपुरात गेला.
स माता महमापृच्च्य मातुलम् च युधाजितम् । रथमारुह्य भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥२-७०-
भरताने आपल्या आईला आणि मामा युधाजित यांना निरोप दिला, आणि शत्रुघ्नासह रथावर बसून निघून गेला.
रथान् मण्डल चक्रामः च योजयित्वा परः शतम् । उष्ट्र गो अश्व खरैः भृत्या भरतम् यान्तम् अन्वयुः ॥२-७०-
गोल चाकांचे शंभराहून अधिक रथ जोडून, उंट, गुरे, घोडे आणि खच्चरांवर भरताचे नोकर त्याच्या मागे निघाले.