औपवाह्यस्य नागस्य विषाणम् शकलीकृतम् । सहसा चापि सम्शान्तम् ज्वलितम् जातवेदसम् ॥२-६९-
'राजहत्तीचे सोंड तुटलेली आणि पेटलेली आग अचानक विझलेली मी पाहिली.'
अवदीर्णाम् च पृथिवीम् शुष्कामः च विविधान् द्रुमान् । अहम् पश्यामि विध्वस्तान् सधूमामः चैव पार्वतान् ॥२-६९-
'मी पृथ्वी फाटलेली, अनेक झाडं कोरडी पडलेली आणि पर्वत तुटून धूर निघताना पाहिले.'
पीठे कार्ष्णायसे च एनम् निषण्णम् कृष्ण वाससम् । प्रहसन्ति स्म राजानम् प्रमदाः कृष्ण पिन्गलाः ॥२-६९-
काळ्या लोखंडी आसनावर बसलेला, काळ्या वस्त्रातला राजा, काळ्या आणि पिंगट वर्णाच्या स्त्रियांनी हसला गेला.
त्वरमाणः च धर्म आत्मा रक्त माल्य अनुलेपनः । रथेन खर युक्तेन प्रयातः दक्षिणा मुखः ॥२-६९-
तो धर्मशील, लाल फुलांच्या माळा आणि उटणे लावलेला, गाढवांनी ओढलेल्या रथात दक्षिणेकडे तोंड करून घाईने निघून गेला.
प्रहसन्तीव राजानम् प्रमदा रक्तवासिनी । प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतासना ॥२-६९-
लाल वस्त्र घातलेल्या, विकृत देहबोली असलेल्या राक्षसी स्त्रीने राजाला ओढून नेत आहे, असे मला दिसले.
एवम् एतन् मया दृष्टम् इमाम् रात्रिम् भय आवहाम् । अहम् रामः अथ वा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥२-६९-
ही भीतीदायक रात्र मी पाहिली; आता मी, राम किंवा राजा किंवा लक्ष्मण यापैकी कुणीतरी मरण पावेल.
नरः यानेन यः स्वप्ने खर युक्तेन याति हि । अचिरात् तस्य धूम अग्रम् चितायाम् सम्प्रदृश्यते ॥२-६९-
जो मनुष्य स्वप्नात गाढवांनी ओढलेल्या वाहनात जातो, त्याला लवकरच चितेवरचा धुराचा टोक दिसतो.
एतन् निमित्तम् दीनो अहम् तन् न वः प्रतिपूजये । शुष्यति इव च मे कण्ठो न स्वस्थम् इव मे मनः ॥२-६९-
या अपशकुनामुळे मी दुःखी आहे आणि तुम्हा सर्वांचा योग्य सन्मान करू शकत नाही; माझा घसा कोरडा पडतो आहे आणि मन अस्वस्थ आहे.
न पश्यामि भयस्थानम् भयम् चैवोपधारये । भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे चाया चोपहता मम ॥२-६९-
मला कुठेही भीतीचे कारण दिसत नाही, तरीही मनात भीती वाटते; माझ्या आवाजातला गोडवा हरवला आहे आणि माझी सावली कमी झाली आहे.
जुगुप्सन्न् इव च आत्मानम् न च पश्यामि कारणम् । इमाम् हि दुह्स्वप्न गतिम् निशाम्य ताम् । अनेक रूपाम् अवितर्किताम् पुरा । भयम् महत् तद्द् हृदयान् न याति मे । विचिन्त्य राजानम् अचिन्त्य दर्शनम् ॥२-६९-
माझ्या स्वतःकडे तिरस्काराने पाहतो आहे, पण कारण समजत नाही; या वाईट स्वप्नाची विचित्र आणि अनपेक्षित रूपे ऐकून, राजाच्या समजून न येणाऱ्या रूपाचा विचार करताना, मोठी भीती माझ्या मनातून जात नाही.
thumb|सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः सर्गः ॥२-
श्री वाल्मीकि रामायणातील अयोध्या कांडातील सत्तरावा सर्ग ऐका.
भरते ब्रुवति स्वप्नम् दूताः ते क्लान्त वाहनाः । प्रविश्य असह्य परिखम् रम्यम् राज गृहम् पुरम् ॥२-७०-
भरत स्वप्न सांगत असताना, दमलेल्या घोड्यांसह दूतांनी दुर्गम खंदक ओलांडून सुंदर राजवाड्यात आणि नगरीत प्रवेश केला.
समागम्य तु राज्ञा च राज पुत्रेण च अर्चिताः । राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तम् ऊचुर् भरतम् वचः ॥२-७०-
राजा आणि राजपुत्र यांची भेट घेऊन, त्यांचा सन्मान झाल्यावर, दूतांनी राजाचे पाय धरले आणि भरताला बोलले.
पुरोहितः त्वा कुशलम् प्राह सर्वे च मन्त्रिणः । त्वरमाणः च निर्याहि कृत्यम् आत्ययिकम् त्वया ॥२-७०-
पुरोहित आणि सर्व मंत्री तुझ्या कुशलतेची विचारपूस करतात; तू लवकर निघा, कारण तुझ्यावर एक अत्यंत आवश्यक काम आले आहे.
इमानि च महार्हाणि वस्त्राण्Yआभरणानि च । प्रतिगृह्य विशालाक्ष मातुलस्य च दापय ॥२-७०-
हे मौल्यवान वस्त्र आणि दागिने स्वीकार, विशाल नेत्र असलेल्या, आणि ते आपल्या मामा यांना दे.
अत्र विम्शति कोट्यः तु नृपतेर् मातुलस्य ते । दश कोट्यः तु सम्पूर्णाः तथैव च नृप आत्मज ॥२-७०-
येथे राजाकडून तुझ्या मामासाठी वीस कोटी आणि राजपुत्रा, तुझ्यासाठी दहा कोटी रुपये आहेत.
प्रतिगृह्य च तत् सर्वम् स्वनुरक्तः सुहृज् जने । दूतान् उवाच भरतः कामैः सम्प्रतिपूज्य तान् ॥२-७०-
हे सर्व स्वीकारून, आपल्या मित्रांवर प्रेम करणारा भरताने दूतांचा मनापासून सन्मान करून त्यांना विचारले.
कच्चित् सुकुशली राजा पिता दशरथो मम । कच्चिच् च अरागता रामे लक्ष्मणे वा महात्मनि ॥२-७०-
माझे वडील राजा दशरथ कुशल आहेत ना? राम किंवा महात्मा लक्ष्मण यांना काही अपाय तर झालेला नाही ना?
आर्या च धर्म निरता धर्मज्ञा धर्म दर्शिनी । अरोगा च अपि कौसल्या माता रामस्य धीमतः ॥२-७०-
आर्य, धर्मनिष्ठ, धर्मज्ञ आणि धर्मदर्शिनी, बुद्धिमान रामाची आई कौसल्या निरोगी आहे ना?
कच्चित् सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या । शत्रुघ्नस्य च वीरस्य सारोगा च अपि मध्यमा ॥२-७०-
धर्म जाणणारी, लक्ष्मण आणि वीर शत्रुघ्न यांची आई, मधली सुमित्रा देखील निरोगी आहे ना?
आत्म कामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञ मानिनी । अरोगा च अपि कैकेयी माता मे किम् उवाच ह ॥२-७०-
माझी आई कैकेयी, जी नेहमी आपल्या मनाप्रमाणे वागते, रागीट आहे, लवकर चिडते, बुद्धिमान आहे आणि अभिमानी आहे, शिवाय तिला काही आजार नाही — तिने मला नेमकं काय सांगितलं?
एवम् उक्ताः तु ते दूता भरतेन महात्मना । ऊचुः सम्प्रश्रितम् वाक्यम् इदम् तम् भरतम् तदा ॥२-७०-
महात्मा भरताने असे विचारल्यावर त्या दूतांनी त्याला नम्रपणे हे शब्द सांगितले.
कुशलाः ते नर व्याघ्र येषाम् कुशलम् इच्चसि । श्रीश्च त्वाम् वृणुते पद्मा युज्यताम् चापि ते रकः ॥२-७०-
माणसांमध्ये वाघासारखा असलेल्या भरता, ज्यांच्या भल्याची तू इच्छा करतोस ते सर्व सुखरूप आहेत; लक्ष्मी आणि पद्मा देवी तुझी निवड करतात, आणि तुझं रक्षण सदैव असो.
भरतः च अपि तान् दूतान् एवम् उक्तः अभ्यभाषत । आपृच्चे अहम् महा राजम् दूताः सम्त्वरयन्ति माम् ॥२-७०-
दूतांनी असे सांगितल्यावर भरत म्हणाला, 'मी राजाशी परवानगी घेईन; पण दूत मला लवकर निघायला सांगत आहेत.'
एवम् उक्त्वा तु तान् दूतान् भरतः पार्थिव आत्मजः । दूतैः सम्चोदितः वाक्यम् मातामहम् उवाच ह ॥२-७०-
भरताने दूतांना असे सांगून, त्यांच्या शब्दांनी प्रेरित होऊन, आपल्या आजोबांना बोलावले.
राजन् पितुर् गमिष्यामि सकाशम् दूत चोदितः । पुनर् अपि अहम् एष्यामि यदा मे त्वम् स्मरिष्यसि ॥२-७०-
'राजन, दूतांनी सांगितल्यामुळे मी वडिलांकडे जातो; जेव्हा तुम्ही मला आठवाल, तेव्हा मी पुन्हा परत येईन.'
भरतेन एवम् उक्तः तु नृपो मातामहः तदा । तम् उवाच शुभम् वाक्यम् शिरस्य् आघ्राय राघवम् ॥२-७०-
भरताने असे म्हटल्यावर, त्याचे आजोबा राजाने त्याला जवळ घेऊन, त्याच्या डोक्याला मिठी मारून, शुभाशीर्वाद दिला.
गच्च तात अनुजाने त्वाम् कैकेयी सुप्रजाः त्वया । मातरम् कुशलम् ब्रूयाः पितरम् च परम् तप ॥२-७०-
'जा बाळा, मी तुला परवानगी देतो; कैकेयीला तुझ्यासारखा मुलगा लाभला आहे. माझ्या शुभेच्छा तुझ्या आईला आणि तुझ्या वडिलांना पोहोचव.'
पुरोहितम् च कुशलम् ये च अन्ये द्विज सत्तमाः । तौ च तात महा इष्वासौ भ्रातरु राम लक्ष्मणौ ॥२-७०-
'पुरोहित आणि इतर श्रेष्ठ ब्राह्मणांनाही माझ्या कुशलतेच्या शुभेच्छा सांग. आणि बाळा, तुझे दोन भाऊ, राम आणि लक्ष्मण, हे मोठे धनुर्धारी आहेत, त्यांनाही माझा नमस्कार सांग.'
तस्मै हस्ति उत्तमामः चित्रान् कम्बलान् अजिनानि च । अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनम् ददौ ॥२-७०-
कैकेय देशाच्या राजाने भरताचा सन्मान करून त्याला उत्तम हत्ती, सुंदर चादरी आणि मृगजिरं अशी संपत्ती दिली.