व्युष्टाम् एव तु ताम् रात्रिम् दृष्ट्वा तम् स्वप्नम् अप्रियम् । पुत्रः राज अधिराजस्य सुभृशम् पर्यतप्यत ॥२-६९-
ती रात्र संपली आणि तो वाईट स्वप्न आठवला, तेव्हा त्या महराजाच्या पुत्राला फारच दुःख झाले.
तप्यमानम् समाज्ञाय वयस्याः प्रिय वादिनः । आयासम् हि विनेष्यन्तः सभायाम् चक्रिरे कथाः ॥२-६९-
भरताच्या मनातील वेदना लक्षात घेऊन, त्याचे प्रिय मित्र त्याचे दुःख हलके व्हावे म्हणून सभेत गोष्टी सांगू लागले.
वादयन्ति तथा शान्तिम् लासयन्ति अपि च अपरे । नाटकानि अपरे प्राहुर् हास्यानि विविधानि च ॥२-६९-
कोणी संगीत वाजवू लागले, काही नाचू लागले, तर इतरांनी नाटकं आणि वेगवेगळ्या हसवणाऱ्या गोष्टी सादर केल्या.
स तैः महात्मा भरतः सखिभिः प्रिय वादिभिः । गोष्ठी हास्यानि कुर्वद्भिर् न प्राहृष्यत राघवः ॥२-६९-
भरत हा महात्मा, प्रिय बोलणाऱ्या मित्रांनी वेगवेगळ्या गोष्टी आणि विनोद केल्यावरही, त्याच्या मनाला आनंद वाटला नाही.
तम् अब्रवीत् प्रिय सखो भरतम् सखिभिर् वृतम् । सुहृद्भिः पर्युपासीनः किम् सखे न अनुमोदसे ॥२-६९-
मित्रांमध्ये बसलेल्या एका जिवलग मित्राने भरताला विचारले, 'मित्रा, तुला काहीच आनंद का वाटत नाही?'
एवम् ब्रुवाणम् सुहृदम् भरतः प्रत्युवाच ह । शृणु त्वम् यन् निमित्तम्मे दैन्यम् एतत् उपागतम् ॥२-६९-
भरताने त्या मित्राला उत्तर दिले, 'हे मित्रा, माझ्या या दुःखाचे कारण ऐक.'
स्वप्ने पितरम् अद्राक्षम् मलिनम् मुक्त मूर्धजम् । पतन्तम् अद्रि शिखरात् कलुषे गोमये ह्रदे ॥२-६९-
'स्वप्नात मी माझ्या वडिलांना मळकट, विस्कटलेले केस असलेले, डोंगराच्या शिखरावरून घाणेरड्या शेणाच्या डबक्यात पडताना पाहिले.'
प्लवमानः च मे दृष्टः स तस्मिन् गोमय ह्रदे । पिबन्न् अन्जलिना तैलम् हसन्न् इव मुहुर् मुहुः ॥२-६९-
'त्या घाण डबक्यात ते तरंगताना, पुन्हा पुन्हा हाताने तेल पिताना आणि हसताना मी पाहिले.'
ततः तिलोदनम् भुक्त्वा पुनः पुनर् अधः शिराः । तैलेन अभ्यक्त सर्व अन्गः तैलम् एव अवगाहत ॥२-६९-
'नंतर त्यांनी तिळाचे पिंड खाल्ले, डोकं खाली लटकलेलं होतं, सगळं अंग तेलाने माखलेलं होतं आणि पुन्हा पुन्हा ते तेलात बुडत होते.'
स्वप्ने अपि सागरम् शुष्कम् चन्द्रम् च पतितम् भुवि । सहसा च अपि सम्शन्तम् ज्वलितम् जात वेदसम् ॥२-६९-
'स्वप्नात मी समुद्र कोरडा झालेला, चंद्र पृथ्वीवर पडलेला आणि पेटलेली आग अचानक विझलेली पाहिली.'
औपवाह्यस्य नागस्य विषाणम् शकलीकृतम् । सहसा चापि सम्शान्तम् ज्वलितम् जातवेदसम् ॥२-६९-
'राजहत्तीचे सोंड तुटलेली आणि पेटलेली आग अचानक विझलेली मी पाहिली.'
अवदीर्णाम् च पृथिवीम् शुष्कामः च विविधान् द्रुमान् । अहम् पश्यामि विध्वस्तान् सधूमामः चैव पार्वतान् ॥२-६९-
'मी पृथ्वी फाटलेली, अनेक झाडं कोरडी पडलेली आणि पर्वत तुटून धूर निघताना पाहिले.'
पीठे कार्ष्णायसे च एनम् निषण्णम् कृष्ण वाससम् । प्रहसन्ति स्म राजानम् प्रमदाः कृष्ण पिन्गलाः ॥२-६९-
काळ्या लोखंडी आसनावर बसलेला, काळ्या वस्त्रातला राजा, काळ्या आणि पिंगट वर्णाच्या स्त्रियांनी हसला गेला.
त्वरमाणः च धर्म आत्मा रक्त माल्य अनुलेपनः । रथेन खर युक्तेन प्रयातः दक्षिणा मुखः ॥२-६९-
तो धर्मशील, लाल फुलांच्या माळा आणि उटणे लावलेला, गाढवांनी ओढलेल्या रथात दक्षिणेकडे तोंड करून घाईने निघून गेला.
प्रहसन्तीव राजानम् प्रमदा रक्तवासिनी । प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतासना ॥२-६९-
लाल वस्त्र घातलेल्या, विकृत देहबोली असलेल्या राक्षसी स्त्रीने राजाला ओढून नेत आहे, असे मला दिसले.
एवम् एतन् मया दृष्टम् इमाम् रात्रिम् भय आवहाम् । अहम् रामः अथ वा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥२-६९-
ही भीतीदायक रात्र मी पाहिली; आता मी, राम किंवा राजा किंवा लक्ष्मण यापैकी कुणीतरी मरण पावेल.
नरः यानेन यः स्वप्ने खर युक्तेन याति हि । अचिरात् तस्य धूम अग्रम् चितायाम् सम्प्रदृश्यते ॥२-६९-
जो मनुष्य स्वप्नात गाढवांनी ओढलेल्या वाहनात जातो, त्याला लवकरच चितेवरचा धुराचा टोक दिसतो.
एतन् निमित्तम् दीनो अहम् तन् न वः प्रतिपूजये । शुष्यति इव च मे कण्ठो न स्वस्थम् इव मे मनः ॥२-६९-
या अपशकुनामुळे मी दुःखी आहे आणि तुम्हा सर्वांचा योग्य सन्मान करू शकत नाही; माझा घसा कोरडा पडतो आहे आणि मन अस्वस्थ आहे.
न पश्यामि भयस्थानम् भयम् चैवोपधारये । भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे चाया चोपहता मम ॥२-६९-
मला कुठेही भीतीचे कारण दिसत नाही, तरीही मनात भीती वाटते; माझ्या आवाजातला गोडवा हरवला आहे आणि माझी सावली कमी झाली आहे.
जुगुप्सन्न् इव च आत्मानम् न च पश्यामि कारणम् । इमाम् हि दुह्स्वप्न गतिम् निशाम्य ताम् । अनेक रूपाम् अवितर्किताम् पुरा । भयम् महत् तद्द् हृदयान् न याति मे । विचिन्त्य राजानम् अचिन्त्य दर्शनम् ॥२-६९-
माझ्या स्वतःकडे तिरस्काराने पाहतो आहे, पण कारण समजत नाही; या वाईट स्वप्नाची विचित्र आणि अनपेक्षित रूपे ऐकून, राजाच्या समजून न येणाऱ्या रूपाचा विचार करताना, मोठी भीती माझ्या मनातून जात नाही.
thumb|सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः सर्गः ॥२-
श्री वाल्मीकि रामायणातील अयोध्या कांडातील सत्तरावा सर्ग ऐका.
भरते ब्रुवति स्वप्नम् दूताः ते क्लान्त वाहनाः । प्रविश्य असह्य परिखम् रम्यम् राज गृहम् पुरम् ॥२-७०-
भरत स्वप्न सांगत असताना, दमलेल्या घोड्यांसह दूतांनी दुर्गम खंदक ओलांडून सुंदर राजवाड्यात आणि नगरीत प्रवेश केला.
समागम्य तु राज्ञा च राज पुत्रेण च अर्चिताः । राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तम् ऊचुर् भरतम् वचः ॥२-७०-
राजा आणि राजपुत्र यांची भेट घेऊन, त्यांचा सन्मान झाल्यावर, दूतांनी राजाचे पाय धरले आणि भरताला बोलले.
पुरोहितः त्वा कुशलम् प्राह सर्वे च मन्त्रिणः । त्वरमाणः च निर्याहि कृत्यम् आत्ययिकम् त्वया ॥२-७०-
पुरोहित आणि सर्व मंत्री तुझ्या कुशलतेची विचारपूस करतात; तू लवकर निघा, कारण तुझ्यावर एक अत्यंत आवश्यक काम आले आहे.
इमानि च महार्हाणि वस्त्राण्Yआभरणानि च । प्रतिगृह्य विशालाक्ष मातुलस्य च दापय ॥२-७०-
हे मौल्यवान वस्त्र आणि दागिने स्वीकार, विशाल नेत्र असलेल्या, आणि ते आपल्या मामा यांना दे.
अत्र विम्शति कोट्यः तु नृपतेर् मातुलस्य ते । दश कोट्यः तु सम्पूर्णाः तथैव च नृप आत्मज ॥२-७०-
येथे राजाकडून तुझ्या मामासाठी वीस कोटी आणि राजपुत्रा, तुझ्यासाठी दहा कोटी रुपये आहेत.
प्रतिगृह्य च तत् सर्वम् स्वनुरक्तः सुहृज् जने । दूतान् उवाच भरतः कामैः सम्प्रतिपूज्य तान् ॥२-७०-
हे सर्व स्वीकारून, आपल्या मित्रांवर प्रेम करणारा भरताने दूतांचा मनापासून सन्मान करून त्यांना विचारले.
कच्चित् सुकुशली राजा पिता दशरथो मम । कच्चिच् च अरागता रामे लक्ष्मणे वा महात्मनि ॥२-७०-
माझे वडील राजा दशरथ कुशल आहेत ना? राम किंवा महात्मा लक्ष्मण यांना काही अपाय तर झालेला नाही ना?
आर्या च धर्म निरता धर्मज्ञा धर्म दर्शिनी । अरोगा च अपि कौसल्या माता रामस्य धीमतः ॥२-७०-
आर्य, धर्मनिष्ठ, धर्मज्ञ आणि धर्मदर्शिनी, बुद्धिमान रामाची आई कौसल्या निरोगी आहे ना?
कच्चित् सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या । शत्रुघ्नस्य च वीरस्य सारोगा च अपि मध्यमा ॥२-७०-
धर्म जाणणारी, लक्ष्मण आणि वीर शत्रुघ्न यांची आई, मधली सुमित्रा देखील निरोगी आहे ना?