अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् अवसुप्तम् अनन्तरम् । प्रबोधयाम् आस शनैः लक्ष्मणम् रघु नन्दनः ॥२-५६-
रात्र संपल्यानंतर, लक्ष्मण अजून झोपेत असताना, रघुकुलातील रामाने त्याला हळूच जागे केले.
सौमित्रे शृणु वन्यानाम् वल्गु व्याहरताम् स्वनम् । सम्प्रतिष्ठामहे कालः प्रस्थानस्य परम् तप ॥२-५६-
"सौमित्रा, या वनातील प्राण्यांचे मधुर आवाज ऐक. हे महान तपस्वी, आता निघायची वेळ झाली आहे."
स सुप्तः समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः । जहौ निद्राम् च तन्द्रीम् च प्रसक्तम् च पथि श्रमम् ॥२-५६-
भाऊने योग्य वेळी उठविल्यावर, लक्ष्मणाने झोप, आळस आणि प्रवासाचा सारा थकवा झटकून दिला.
ततौत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्याः शिवम् जलम् । पन्थानम् ऋषिणा उद्दिष्टम् चित्र कूटस्य तम् ययुः ॥२-५६-
नंतर सगळे उठले, नदीचे पवित्र पाणी स्पर्श केले आणि ऋषींनी दाखवलेल्या चित्रकूटाच्या वाटेने निघाले.
ततः सम्प्रस्थितः काले रामः सौमित्रिणा सह । सीताम् कमल पत्र अक्षीम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥२-५६-
योग्य वेळी सौमित्रासह निघताना, रामाने कमळाच्या पानासारख्या डोळ्यांची सीतेला असे सांगितले—
आदीप्तान् इव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान् नगान् । स्वैः पुष्पैः किम्शुकान् पश्य मालिनः शिशिर अत्यये ॥२-५६-
"वैदेही, पाहा, सगळीकडे झाडे जणू जळत आहेत असे वाटावे इतकी फुलांनी बहरली आहेत. हिवाळ्यानंतर किमशुक झाडे त्यांच्या फुलांनी ओझरली आहेत."
पश्य भल्लातकान् फुल्लान् नरैः अनुपसेवितान् । फल पत्रैः अवनतान् नूनम् शक्ष्यामि जीवितुम् ॥२-५६-
हे बघ, फुललेली भल्लातकाची झाडं, जी माणसांनी अजून स्पर्शलेली नाहीत, फळांनी आणि पानांनी वाकलेली आहेत; इथे राहून मला नक्कीच जगता येईल.
पश्य द्रोण प्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण । मधूनि मधु कारीभिः सम्भृतानि नगे नगे ॥२-५६-
लक्ष्मणा, पाहा, डोंगरावर डोंगरावर मधमाशांनी भरलेली, ड्रोणाएवढी मोठी मधाची पोती लटकलेली आहेत.
एष क्रोशति नत्यूहः तम् शिखी प्रतिकूजति । रमणीये वन उद्देशे पुष्प सम्स्तर सम्कटे ॥२-५६-
इथे नट्यूह पक्षी ओरडतोय आणि त्याला मोर उत्तर देतोय, या सुंदर वनात फुलांच्या गादींनी भरलेल्या जागेत.
मातम्ग यूथ अनुसृतम् पक्षि सम्घ अनुनादितम् । चित्र कूटम् इमम् पश्य प्रवृद्ध शिखरम् गिरिम् ॥२-५६-
हे बघ, हा चित्रकूट पर्वत, उंच शिखरांचा, हत्तींच्या कळपांनी फिरणारा आणि पक्ष्यांच्या थव्यांनी गूंजणारा, विविध उतारांनी सुंदर दिसतो.
समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते । पुण्ये रम्स्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने ॥२-५६-
या समतल आणि रम्य जमिनीवर, अनेक झाडांनी वेढलेल्या या पवित्र चित्रकूटाच्या वनात, आपण आनंदाने राहू या, तात.
ततः तौ पाद चारेण गच्चन्तौ सह सीतया । रम्यम् आसेदतुः शैलम् चित्र कूटम् मनो रमम् ॥२-५६-
मग, दोघं आणि सीतेसह चालत चालत, त्यांनी मनाला आनंद देणारा, रम्य चित्रकूट पर्वत गाठला.
तम् तु पर्वतम् आसाद्य नाना पक्षि गण आयुतम् । बहुमूलफलम् रम्यम् सम्पन्नम् सरसोदकम् ॥२-५६-
त्या पर्वतावर पोहोचल्यावर, तिथे अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांनी भरलेलं, भरपूर कंदमुळे आणि फळांनी युक्त, सुंदर आणि तलावांनी व पाण्याने समृद्ध असलेलं दृश्य दिसलं.
मनोज्Jनोऽयम् तिरिः सौम्य नानाद्रुमलतायतह् । बहुमूलफलो रम्यः स्वाजीवः प्रतिभाति मे ॥२-५६-
हे सौम्य, हा सुंदर काठ अनेक झाडं आणि वेलींनी व्यापलेला आहे; भरपूर कंदमुळे आणि फळांनी युक्त आहे, आणि आपल्यासाठी राहण्यास अगदी योग्य वाटतो.
मनयश्च महात्मानो वसन्त्य शिलोच्चये । अयम् वासो भवेत् तावद् अत्र सौम्य रमेमहि ॥२-५६-
या डोंगराच्या शिखरांवर मोठे ऋषी राहतात; हेच आपलं निवासस्थान असावं, प्रिय, आणि आपण इथे आनंदाने राहू या.
इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः । अभिगम्याश्रमम् सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन् ॥२-५६-
मग सीता, राम आणि लक्ष्मण यांनी हात जोडून त्या आश्रमाजवळ जाऊन वाल्मीकींना वंदन केलं.
तान्महर्षिः प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित् । आस्यतामिति चोवाच स्वागतम् तु निवेद्य च ॥२-५६-
महर्षी, धर्म जाणणारे आणि आनंदित, त्यांनी त्यांचं स्वागत केलं, 'बसा' असं सांगितलं आणि अगदी आपुलकीने आदर केला.
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लकमणम् लक्ष्मणाग्रजः । सम्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृष्ये प्रभुः ॥२-५६-
मग बलवान आणि लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ, योग्य रीतीने आपली ओळख करून देऊन, त्या ऋषींना बोलला.
लक्ष्मण आनय दारूणि दृढानि च वराणि च । कुरुष्व आवसथम् सौम्य वासे मे अभिरतम् मनः ॥२-५६-
लक्ष्मणा, मजबूत आणि उत्तम लाकूड आण, आणि इथे एक घर बांध, कारण मला इथे राहायला फार आवडतंय.
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा सौमित्रिर् विविधान् द्रुमान् । आजहार ततः चक्रे पर्ण शालाम् अरिम् दम ॥२-५६-
रामाचं ते बोलणं ऐकून सौमित्राने विविध प्रकारचं लाकूड आणलं आणि मग शत्रूंचा संहार करणाऱ्या लक्ष्मणाने पर्णकुटी बांधली.
ताम् निष्ठताम् बद्धकटाम् दृष्ट्वा रमः सुदर्शनाम् । शुश्रूषमाणम् एक अग्रम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥२-५६-
ती बांधलेली, नीट बांधलेली आणि सुंदर झोपडी पाहून, रामाने आपल्या लक्ष देणाऱ्या लहान भावाला हे शब्द सांगितले.
ऐणेयम् माम्सम् आहृत्य शालाम् यक्ष्यामहे वयम् । कर्त्व्यम् वास्तुशमनम् सौमित्रे चिरजीवभिः ॥२-५६-
सौमित्रा, आपण या झोपडीत हरिणाचं मांस आणून यज्ञ करू या; जे दीर्घायुष्य हवं आहे त्यांना हे वास्तुशांतीचं कर्म करावंच लागतं.
मृगम् हत्वाऽऽनय क्षिप्रम् लक्ष्मणेह शुभेक्षणकर्तव्यः शास्त्रदृष्टो हि विधिर्दर्ममनुस्मर ॥२-५६-
लक्ष्मणा, एखादा हरिण मारून लवकर इथे घेऊन ये, कारण हे करणे आवश्यक आहे; शास्त्रात सांगितलेला हा धर्माचा नियम लक्षात ठेव.
भ्रातुर्वचन माज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा । चकार स यथोक्तम् च तम् रामः पुनरब्रवीत् ॥२-५६-
भावाचं वचन ऐकून, लक्ष्मणाने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्याने, सांगितल्याप्रमाणे केलं आणि मग रामाने त्याला पुन्हा बोलावलं.
इणेयम् श्रपयस्वैतच्च्चालाम् यक्ष्यमहे वयम् । त्वरसौम्य मुहूर्तोऽयम् ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम् ॥२-५६-
ही काळी हरिणी यज्ञासाठी तयार कर. आपण यज्ञ करणार आहोत. सौम्य, जरा घाई कर, हा क्षण निघून जातो आहे आणि दिवसही संपत चालला आहे.
स लक्ष्मणः कृष्ण मृगम् हत्वा मेध्यम् पतापवान् । अथ चिक्षेप सौमित्रिः समिद्धे जात वेदसि ॥२-५६-
मग लक्ष्मणाने, सुमित्रेचा पराक्रमी पुत्र, ती शुद्ध काळी हरिणी मारली आणि ती पेटलेल्या अग्नीत टाकली.
तम् तु पक्वम् समाज्ञाय निष्टप्तम् चिन्न शोणितम् । लक्ष्मणः पुरुष व्याघ्रम् अथ राघवम् अब्रवीत् ॥२-५६-
ती हरिणी नीट शिजली, पूर्ण भाजली गेली आणि रक्तही राहिले नाही असे पाहून, पुरुषसिंह लक्ष्मणाने मग राघवाला सांगितले.
अयम् कृष्णः समाप्त अन्गः शृतः कृष्ण मृगो यथा । देवता देव सम्काश यजस्व कुशलो हि असि ॥२-५६-
ही काळी हरिणी आता पूर्णपणे तयार झाली आहे, जशी शिजवायला हवी तशी. देवतांसारख्या तू, यज्ञ कर, कारण तुला विधीची उत्तम समज आहे.
रामः स्नात्वा तु नियतः गुणवान् जप्य कोविदः । सम्ग्रहेणाकरोत्सर्वान् मन्त्रान् सत्रावसानिकान् ॥२-५६-
राम, संयमी, गुणवान आणि जप्यांचा जाणकार, स्नान करून, सर्व यज्ञाची समाप्ती करणारे मंत्र संक्षिप्तपणे म्हणू लागला.
इष्ट्वा देवगणान् सर्वान् विवेशावसथम् शुचिः । बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः ॥२-५६-
सर्व देवतांची पूजा करून, निर्मळ आणि अपार तेज असलेला राम आश्रयस्थानी गेला आणि त्याच्या मनात आनंद भरून राहिला.