इति सीताञ्जलिम् कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम् । अवलोक्य ततः सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ॥२-५५-
सीतेने दोन्ही हात जोडून त्या झाडाची प्रदक्षिणा केली. निष्कलंक सीता अशी प्रार्थना करताना तिथे दिसली.
दयिताम् च विधेयम् च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् । सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो भरतानुज ॥२-५५-
रामाने प्रेमळपणे आणि कर्तव्यभावनेने लक्ष्मणाला सांगितले, "भरताचा धाकटा भाऊ, तू सीतेला घेऊन पुढे जा."
पृष्ठतोऽहम् गमिष्यामि सायुधो द्विपदाम् वर । यद्यत्फलम् प्रार्थयते पुष्पम् वा जनकात्मजा ॥२-५५-
"मी मागून शस्त्र घेऊन येईन. जनकनंदिनी ज्या फळा-फुलांची इच्छा करेल—"
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः । गच्चतोस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा ॥२-५५-
"—ती सर्व वैदेहीला दे, जिथे तिचे मन रमते." दोघे चालताना जनकनंदिनी त्यांच्यामध्ये चालत होती.
मातङ्गयोर्मद्यगता शुभा नागवधूरिव । एकैकम् पादपम् गुल्मम् लताम् वा पुष्पशालिनीम् ॥२-५५-
ती दोन मोठ्या हत्तींमध्ये चालणाऱ्या हत्तीणीसारखी दिसत होती. प्रत्येक झाड, झुडूप किंवा फुलांनी डवरलेल्या वेलीकडे ती पाहत होती.
अदृष्टपूर्वाम् पश्यन्ती रामम् पप्रच्छ साऽबला । रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् ॥२-५५-
पूर्वी कधी न पाहिलेली, सुंदर आणि फुलांनी बहरलेली झाडे पाहून, ती कोमल सीता रामाला त्याबद्दल विचारू लागली.
सीतावचनसम्रब्द अनयामास लक्स्मणः । विचित्रवालुकजलाम् हससारसनादिताम् ॥२-५५-
सीतेच्या बोलण्यावर लक्ष्मण तत्परतेने तिला विविध वाळू आणि हंस, बगळ्यांच्या आवाजांनी नटलेल्या नदीकाठी घेऊन गेला.
रेमे जनकराजस्य तदा प्रेक्ष्य सुता नदीम् । क्रोशमात्रम् ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मनौ ॥२-५५-
तेथे जनकराजाच्या कन्येला नदी पाहून आनंद झाला. त्यानंतर सुमारे एक कोस चालून, राम आणि लक्ष्मण हे दोन्ही भाऊ—
बहून्मेध्यान् मृगान् हत्वा चेरतुर्यमुनावने । विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते । शुभे वने वानरवारणायुते । समम् नदीवप्रमुपेत्य सम्मतम् । निवासमाजग्मु रदीनदर्शनाः ॥२-५५-
अनेक उत्तम हरिणांचा शिकार करून, त्यांनी यमुनाकाठीच्या जंगलात भटकंती केली. नंतर त्यांनी मोर, हत्ती आणि इतर जनावरांनी भरलेल्या सुंदर वनात आनंद घेतला आणि नदीच्या काठच्या रम्य जागी जाऊन, दुःखरहितपणे तेथे वस्ती केली.
thumb|षट्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील पंचावन्नावा सर्ग येथे संपतो. आता छप्पन्नावा सर्ग ऐका.
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् अवसुप्तम् अनन्तरम् । प्रबोधयाम् आस शनैः लक्ष्मणम् रघु नन्दनः ॥२-५६-
रात्र संपल्यानंतर, लक्ष्मण अजून झोपेत असताना, रघुकुलातील रामाने त्याला हळूच जागे केले.
सौमित्रे शृणु वन्यानाम् वल्गु व्याहरताम् स्वनम् । सम्प्रतिष्ठामहे कालः प्रस्थानस्य परम् तप ॥२-५६-
"सौमित्रा, या वनातील प्राण्यांचे मधुर आवाज ऐक. हे महान तपस्वी, आता निघायची वेळ झाली आहे."
स सुप्तः समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः । जहौ निद्राम् च तन्द्रीम् च प्रसक्तम् च पथि श्रमम् ॥२-५६-
भाऊने योग्य वेळी उठविल्यावर, लक्ष्मणाने झोप, आळस आणि प्रवासाचा सारा थकवा झटकून दिला.
ततौत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्याः शिवम् जलम् । पन्थानम् ऋषिणा उद्दिष्टम् चित्र कूटस्य तम् ययुः ॥२-५६-
नंतर सगळे उठले, नदीचे पवित्र पाणी स्पर्श केले आणि ऋषींनी दाखवलेल्या चित्रकूटाच्या वाटेने निघाले.
ततः सम्प्रस्थितः काले रामः सौमित्रिणा सह । सीताम् कमल पत्र अक्षीम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥२-५६-
योग्य वेळी सौमित्रासह निघताना, रामाने कमळाच्या पानासारख्या डोळ्यांची सीतेला असे सांगितले—
आदीप्तान् इव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान् नगान् । स्वैः पुष्पैः किम्शुकान् पश्य मालिनः शिशिर अत्यये ॥२-५६-
"वैदेही, पाहा, सगळीकडे झाडे जणू जळत आहेत असे वाटावे इतकी फुलांनी बहरली आहेत. हिवाळ्यानंतर किमशुक झाडे त्यांच्या फुलांनी ओझरली आहेत."
पश्य भल्लातकान् फुल्लान् नरैः अनुपसेवितान् । फल पत्रैः अवनतान् नूनम् शक्ष्यामि जीवितुम् ॥२-५६-
हे बघ, फुललेली भल्लातकाची झाडं, जी माणसांनी अजून स्पर्शलेली नाहीत, फळांनी आणि पानांनी वाकलेली आहेत; इथे राहून मला नक्कीच जगता येईल.
पश्य द्रोण प्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण । मधूनि मधु कारीभिः सम्भृतानि नगे नगे ॥२-५६-
लक्ष्मणा, पाहा, डोंगरावर डोंगरावर मधमाशांनी भरलेली, ड्रोणाएवढी मोठी मधाची पोती लटकलेली आहेत.
एष क्रोशति नत्यूहः तम् शिखी प्रतिकूजति । रमणीये वन उद्देशे पुष्प सम्स्तर सम्कटे ॥२-५६-
इथे नट्यूह पक्षी ओरडतोय आणि त्याला मोर उत्तर देतोय, या सुंदर वनात फुलांच्या गादींनी भरलेल्या जागेत.
मातम्ग यूथ अनुसृतम् पक्षि सम्घ अनुनादितम् । चित्र कूटम् इमम् पश्य प्रवृद्ध शिखरम् गिरिम् ॥२-५६-
हे बघ, हा चित्रकूट पर्वत, उंच शिखरांचा, हत्तींच्या कळपांनी फिरणारा आणि पक्ष्यांच्या थव्यांनी गूंजणारा, विविध उतारांनी सुंदर दिसतो.
समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते । पुण्ये रम्स्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने ॥२-५६-
या समतल आणि रम्य जमिनीवर, अनेक झाडांनी वेढलेल्या या पवित्र चित्रकूटाच्या वनात, आपण आनंदाने राहू या, तात.
ततः तौ पाद चारेण गच्चन्तौ सह सीतया । रम्यम् आसेदतुः शैलम् चित्र कूटम् मनो रमम् ॥२-५६-
मग, दोघं आणि सीतेसह चालत चालत, त्यांनी मनाला आनंद देणारा, रम्य चित्रकूट पर्वत गाठला.
तम् तु पर्वतम् आसाद्य नाना पक्षि गण आयुतम् । बहुमूलफलम् रम्यम् सम्पन्नम् सरसोदकम् ॥२-५६-
त्या पर्वतावर पोहोचल्यावर, तिथे अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांनी भरलेलं, भरपूर कंदमुळे आणि फळांनी युक्त, सुंदर आणि तलावांनी व पाण्याने समृद्ध असलेलं दृश्य दिसलं.
मनोज्Jनोऽयम् तिरिः सौम्य नानाद्रुमलतायतह् । बहुमूलफलो रम्यः स्वाजीवः प्रतिभाति मे ॥२-५६-
हे सौम्य, हा सुंदर काठ अनेक झाडं आणि वेलींनी व्यापलेला आहे; भरपूर कंदमुळे आणि फळांनी युक्त आहे, आणि आपल्यासाठी राहण्यास अगदी योग्य वाटतो.
मनयश्च महात्मानो वसन्त्य शिलोच्चये । अयम् वासो भवेत् तावद् अत्र सौम्य रमेमहि ॥२-५६-
या डोंगराच्या शिखरांवर मोठे ऋषी राहतात; हेच आपलं निवासस्थान असावं, प्रिय, आणि आपण इथे आनंदाने राहू या.
इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः । अभिगम्याश्रमम् सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन् ॥२-५६-
मग सीता, राम आणि लक्ष्मण यांनी हात जोडून त्या आश्रमाजवळ जाऊन वाल्मीकींना वंदन केलं.
तान्महर्षिः प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित् । आस्यतामिति चोवाच स्वागतम् तु निवेद्य च ॥२-५६-
महर्षी, धर्म जाणणारे आणि आनंदित, त्यांनी त्यांचं स्वागत केलं, 'बसा' असं सांगितलं आणि अगदी आपुलकीने आदर केला.
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लकमणम् लक्ष्मणाग्रजः । सम्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृष्ये प्रभुः ॥२-५६-
मग बलवान आणि लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ, योग्य रीतीने आपली ओळख करून देऊन, त्या ऋषींना बोलला.
लक्ष्मण आनय दारूणि दृढानि च वराणि च । कुरुष्व आवसथम् सौम्य वासे मे अभिरतम् मनः ॥२-५६-
लक्ष्मणा, मजबूत आणि उत्तम लाकूड आण, आणि इथे एक घर बांध, कारण मला इथे राहायला फार आवडतंय.
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा सौमित्रिर् विविधान् द्रुमान् । आजहार ततः चक्रे पर्ण शालाम् अरिम् दम ॥२-५६-
रामाचं ते बोलणं ऐकून सौमित्राने विविध प्रकारचं लाकूड आणलं आणि मग शत्रूंचा संहार करणाऱ्या लक्ष्मणाने पर्णकुटी बांधली.