तत्र यूयम् प्लवम् कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम् । ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तम् हरितच्छदम् ॥२-५५-
तेथे तुम्ही एक तराफा तयार करून, त्या तेजस्वी नदीचे पाणी ओलांडावे. त्यानंतर, हिरव्या पानांनी डवरलेल्या मोठ्या वडाच्या झाडाजवळ पोहोचावे.
विवृद्धम् बहुभिर्वऋक्षैह् श्यामम् सिद्धोपसेवितम् । तस्मै सीताञ्जलिम् कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषः शिवाः ॥२-५५-
ते झाड अनेक झाडांनी वेढलेले, गर्द सावलीचे आणि सिद्धांनी पूजलेले आहे. तिथे सीतेने हात जोडून शुभाशीर्वाद मागावेत.
समासाद्य तु तम् वृक्षम् वसेद्वातिक्रमेत वा । क्रोशमात्रम् ततो गत्वा नीलम् द्रक्ष्यथ काननम् ॥२-५५-
त्या झाडाजवळ पोहोचल्यानंतर, थांबावे किंवा पुढे जावे. तिथून साधारण एक कोस पुढे गेल्यावर, तुम्हाला निळसर रंगाचे जंगल दिसेल.
पलाशबदरीमिश्रम् रम्यम् वम्शैश्च यामुनैः । स पन्थाश्चित्रकूटस्य गतः सुबहुशो मया ॥२-५५-
ते सुंदर जंगल पलाश, बोर आणि यमुनातीरी बांबू यांच्या मिश्रणाने भरलेले आहे. ही चित्रकूटाकडे जाणारी वाट मी अनेक वेळा चालून गेलो आहे.
रम्ये मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विपर्जितः । इति पन्थानमावेद्य महर्षः स न्यवर्तत ॥२-५५-
ती वाट रमणीय, मऊ आणि जंगलातील आगीपासून मुक्त आहे. असे सांगून, तो महर्षी परत निघून गेला.
अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः । उपावृत्ते मुनौ तस्मिन् रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥२-५५-
रामाने आदराने 'तसेच होवो' असे म्हणून, त्याला निरोप दिला. त्या ऋषीने परत जाताच, रामाने लक्ष्मणाला सांगितले.
कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते । इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ ॥२-५५-
'सौमित्रा, आपल्यावर किती मोठे पुण्य आहे, जो हा ऋषी आपल्यावर एवढी कृपा करतो.' असे म्हणून, ते दोघे शूर आणि बुद्धिमान पुरुष आपसात सल्ला करू लागले.
सीतामेवाग्रतः कृत्वा काLइन्दीम् जग्मतुर्नदीम् । अथा साद्य तु काLइन्दीम् शीघ्रस्रोतोवहाम् नदीम् ॥२-५५-
सीतेला पुढे ठेवून, ते दोघे काळिंदी नदीकडे गेले. आणि मग, त्या वेगाने वाहणाऱ्या काळिंदी नदीच्या काठी पोहोचले.
तौ काष्ठसम्घातमथो चक्रतुस्तु महाप्लवम् ॥२-५५-
त्यांनी लाकडांचे गट्ठे एकत्र करून मोठा तराफा तयार केला.
शुष्कैर्वम्शैः समास्तीर्णमुLईरैश्च समावृतम् । ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान् ॥२-५५-
तो तराफा सुकलेल्या बांबूने पसरून, मुळांनी बांधून तयार केला. मग, त्या धाडसी व्यक्तीने वाळ्याच्या आणि जांभळाच्या फांद्या गोळा केल्या.
चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीतायाः सुखमासनम् । तत्र श्रियमिवाचिन्त्याम् रामो दाशरथिः प्रियाम् ॥२-५५-
लक्ष्मणाने त्या फांद्या कापून, सीतेसाठी आरामदायक आसन तयार केले. तिथे, दशरथपुत्र रामाने आपल्या प्रिय पत्नीला जणू लक्ष्मीच्या सिंहासनावर बसवले.
ईष्त्सन्कह्हनाबान् तानग्तारिओअतत् प्लवम् । पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने चूष्णानि च ॥२-५५-
त्यांनी धनुष्य-बाण तराफ्यावर ठेवले आणि सीतेच्या बाजूला तिचे वस्त्र व उबदार चादरी ठेवल्या.
प्लवे कठिनकाजम् च रामश्चक्रे सहायुधैः । आरोप्य प्रथमम् सीताम् सम्घाटम् प्रतिगृह्य तौ ॥२-५५-
रामाने त्या तराफ्यावर कठीण तरकस आणि शस्त्रे ठेवली. प्रथम सीतेला बसवून, ते दोघे तराफा धरून उभे राहिले.
ततः प्रतेरतुर्य त्तौ वीरौ दशरथात्मजौ । काLइन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत ॥२-५५-
मग ते दोन्ही शूर दशरथपुत्र नदी ओलांडू लागले. काळिंदीच्या मध्यभागी पोहोचल्यावर, सीतेने देवीला नमस्कार केला.
स्वस्ति देवि तरामि त्वाम् पार्येन्मे पतिर्वतम् । यक्ष्ये त्वाम् गोनहस्रेण सुराघटशतेन च ॥२-५५-
'देवी, मला सुरक्षितपणे पार जाऊ दे. माझे पतीव्रत अबाधित राहो. मी तुला हजार गायी आणि शंभर मद्याच्या कलशांनी पूजन करीन.' असे सीतेने प्रार्थना केली.
स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् । काLइन्दीमथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः ॥२-५५-
'राम परत इक्ष्वाकूंच्या रक्षणाखालील नगरीत पोहोचल्यावर, तुझ्या चरणी मी पुन्हा नमस्कार करीन.' असे म्हणून, सीतेने हात जोडून काळिंदी देवीची प्रार्थना केली.
तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणम् वरवर्णिनी । ततः प्लवेनाम्शुमतीम् शीघ्रगामूर्मिमालिनीम् ॥२-५५-
ती सुंदर वर्णाची सीता दक्षिण काठावर पोहोचली. मग त्यांनी तराफ्याने त्या तेजस्वी, वेगाने वाहणाऱ्या, लाटांनी भरलेल्या नदीला ओलांडले.
तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः सम्तेरुर्यमुनाम् नदीम् । ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात् ॥२-५५-
त्या नदीच्या काठावर अनेक झाडे होती. त्यांनी यमुनानदी पार केली. नदी ओलांडून, तराफा सोडून, ते यमुनेच्या जंगलातून पुढे निघाले.
श्यामम् न्यग्रोधमासेदुः शीतलम् हरितच्छदम् । न्य्ग्रोधम् तमुपागम्य वैदेहि वाक्यमब्रवीत् ॥२-५५-
ते काळ्या, दाट पानांच्या, गार सावलीच्या वटवृक्षाखाली बसले. त्या वटवृक्षाजवळ गेल्यावर वैदेहीने असे बोलले.
नमस्तेऽन्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्वतम् । कौसल्याम् चैव पश्येयम् सुमित्राम् च यशस्विनीम् ॥२-५५-
माझ्या व्रताची पूर्तता होवो, मी पुन्हा कौसल्या आणि कीर्तीशाली सुमित्रा यांना पाहू दे, हे महावृक्ष, तुला नमस्कार असो.
इति सीताञ्जलिम् कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम् । अवलोक्य ततः सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ॥२-५५-
सीतेने दोन्ही हात जोडून त्या झाडाची प्रदक्षिणा केली. निष्कलंक सीता अशी प्रार्थना करताना तिथे दिसली.
दयिताम् च विधेयम् च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् । सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो भरतानुज ॥२-५५-
रामाने प्रेमळपणे आणि कर्तव्यभावनेने लक्ष्मणाला सांगितले, "भरताचा धाकटा भाऊ, तू सीतेला घेऊन पुढे जा."
पृष्ठतोऽहम् गमिष्यामि सायुधो द्विपदाम् वर । यद्यत्फलम् प्रार्थयते पुष्पम् वा जनकात्मजा ॥२-५५-
"मी मागून शस्त्र घेऊन येईन. जनकनंदिनी ज्या फळा-फुलांची इच्छा करेल—"
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः । गच्चतोस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा ॥२-५५-
"—ती सर्व वैदेहीला दे, जिथे तिचे मन रमते." दोघे चालताना जनकनंदिनी त्यांच्यामध्ये चालत होती.
मातङ्गयोर्मद्यगता शुभा नागवधूरिव । एकैकम् पादपम् गुल्मम् लताम् वा पुष्पशालिनीम् ॥२-५५-
ती दोन मोठ्या हत्तींमध्ये चालणाऱ्या हत्तीणीसारखी दिसत होती. प्रत्येक झाड, झुडूप किंवा फुलांनी डवरलेल्या वेलीकडे ती पाहत होती.
अदृष्टपूर्वाम् पश्यन्ती रामम् पप्रच्छ साऽबला । रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् ॥२-५५-
पूर्वी कधी न पाहिलेली, सुंदर आणि फुलांनी बहरलेली झाडे पाहून, ती कोमल सीता रामाला त्याबद्दल विचारू लागली.
सीतावचनसम्रब्द अनयामास लक्स्मणः । विचित्रवालुकजलाम् हससारसनादिताम् ॥२-५५-
सीतेच्या बोलण्यावर लक्ष्मण तत्परतेने तिला विविध वाळू आणि हंस, बगळ्यांच्या आवाजांनी नटलेल्या नदीकाठी घेऊन गेला.
रेमे जनकराजस्य तदा प्रेक्ष्य सुता नदीम् । क्रोशमात्रम् ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मनौ ॥२-५५-
तेथे जनकराजाच्या कन्येला नदी पाहून आनंद झाला. त्यानंतर सुमारे एक कोस चालून, राम आणि लक्ष्मण हे दोन्ही भाऊ—
बहून्मेध्यान् मृगान् हत्वा चेरतुर्यमुनावने । विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते । शुभे वने वानरवारणायुते । समम् नदीवप्रमुपेत्य सम्मतम् । निवासमाजग्मु रदीनदर्शनाः ॥२-५५-
अनेक उत्तम हरिणांचा शिकार करून, त्यांनी यमुनाकाठीच्या जंगलात भटकंती केली. नंतर त्यांनी मोर, हत्ती आणि इतर जनावरांनी भरलेल्या सुंदर वनात आनंद घेतला आणि नदीच्या काठच्या रम्य जागी जाऊन, दुःखरहितपणे तेथे वस्ती केली.
thumb|षट्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील पंचावन्नावा सर्ग येथे संपतो. आता छप्पन्नावा सर्ग ऐका.