ततः तु आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शन कान्क्षिणौ । सीतया अनुगतौ वीरौ दूरात् एव अवतस्थतुः ॥२-५४-
मग त्या ऋषींच्या आश्रमाजवळ पोहोचून, दोन्ही वीर सीतेसह ऋषींच्या दर्शनाची इच्छा बाळगून दूर उभे राहिले.
स प्रविश्य महात्मानमृषिम् शिष्यगणैर्वऋतम् । सम्शितव्रतमेकाग्रम् तपसा लब्धचक्षुषम् ॥२-५४-
आश्रमात शिरल्यावर त्यांनी पाहिलं, की तो महान आत्म्याचा ऋषी शिष्यांनी वेढलेला आहे, कठोर व्रत पाळणारा आणि तपाने प्राप्त दृष्टी असलेला आहे.
हुत अग्नि होत्रम् दृष्ट्वा एव महा भागम् कृत अन्जलिः । रामः सौमित्रिणा सार्धम् सीतया च अभ्यवादयत् ॥२-५४-
त्यांनी ऋषीच्या यज्ञाग्नीला पाहिलं आणि राम, सौमित्र आणि सीता यांनी हात जोडून आदराने त्यांना नमस्कार केला.
न्यवेदयत च आत्मानम् तस्मै लक्ष्मण पूर्वजः । पुत्रौ दशरथस्य आवाम् भगवन् राम लक्ष्मणौ ॥२-५४-
मग लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ राम ऋषींना म्हणाला, "भगवन्, आम्ही दशरथाचे पुत्र राम आणि लक्ष्मण आहोत."
भार्या मम इयम् वैदेही कल्याणी जनक आत्मजा । माम् च अनुयाता विजनम् तपो वनम् अनिन्दिता ॥२-५४-
ही माझी पत्नी वैदेही, जनकाची पुण्यवंत कन्या, माझ्यासोबत या एकाकी तपोवनात आली आहे.
पित्रा प्रव्राज्यमानम् माम् सौमित्रिर् अनुजः प्रियः । अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढ व्रतः ॥२-५४-
पित्याने मला वनवासाला पाठवले असता, माझा लाडका धाकटा भाऊ सौमित्र, दृढनिश्चयी, माझ्यासोबत या वनात आला आहे.
पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेष्यामः तपो वनम् । धर्मम् एव आचरिष्यामः तत्र मूल फल अशनाः ॥२-५४-
भगवंत, पित्याच्या आज्ञेने आम्ही या तपोवनात प्रवेश करतो; तिथे आम्ही केवळ धर्माचरण करणार, मूळं-फळं खाऊन जीवन जगणार.
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज पुत्रस्य धीमतः । उपानयत धर्म आत्मा गाम् अर्घ्यम् उदकम् ततः ॥२-५४-
त्या बुद्धिमान राजपुत्राचे हे शब्द ऐकून, धर्मात्म्याने त्याच्यासाठी गायी, अर्घ्य आणि पाणी आणले.
नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् । तेभ्यो ददौ तप्ततपा वासम् चैवाभ्यकल्पयत् ॥२-५४-
तपाने तप्त झालेल्या त्या मुनिने त्यांना विविध वन्य अन्न, मूळं-फळं दिली आणि त्यांच्यासाठी निवासाचीही सोय केली.
मृग पक्षिभिर् आसीनो मुनिभिः च समन्ततः । रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेन आह तम् मुनिः ॥२-५४-
सर्व बाजूंनी हरिण, पक्षी आणि ऋषी यांनी वेढलेले असताना, त्या मुनिने आलेल्या रामाचे सन्मानाने स्वागत केले.
प्रतिगृह्य च ताम् अर्चाम् उपविष्टम् स राघवम् । भरद्वाजो अब्रवीद् वाक्यम् धर्म युक्तम् इदम् तदा ॥२-५४-
ती पूजा स्वीकारून आणि राघवाला बसवून, भरद्वाजाने धर्मयुक्त असे हे शब्द सांगितले.
चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इह आगतम् । श्रुतम् तव मया च इदम् विवासनम् अकारणम् ॥२-५४-
काकुत्स्था, खूप दिवसांनी तुला इथे पाहतो आहे; तुझ्या या कारण नसलेल्या वनवासाबद्दल मी ऐकले आहे.
अवकाशो विविक्तः अयम् महा नद्योह् समागमे । पुण्यः च रमणीयः च वसतु इह भगान् सुखम् ॥२-५४-
इथे मोठ्या नद्यांच्या संगमावर एक एकांत, पवित्र आणि रमणीय जागा आहे; भगवंतांनी इथे सुखाने वास करावा.
एवम् उक्तः तु वचनम् भरद्वाजेन राघवः । प्रत्युवाच शुभम् वाक्यम् रामः सर्व हिते रतः ॥२-५४-
भरद्वाजाने असे सांगितल्यावर, सर्वांच्या हितासाठी कटीबद्ध असलेल्या राघवाने शुभ शब्दांनी उत्तर दिले.
भगवन्न् इताअसन्नः पौर जानपदो जनः । सुदर्शमिह माम् प्रेक्ष्य मन्येऽह मिममाश्रमम् ॥२-५४-
भगवंत, नगरातील आणि गावातील लोक इथे जवळ आहेत; मला इथे पाहून ते या आश्रमात येतील असे मला वाटते.
आगमिष्यति वैदेहीम् माम् च अपि प्रेक्षको जनः । अनेन कारणेन अहम् इह वासम् न रोचये ॥२-५४-
लोक वैदेही आणि मला पाहायला येतील; म्हणून मला इथे राहणे पसंत नाही.
एक अन्ते पश्य भगवन्न् आश्रम स्थानम् उत्तमम् । रमते यत्र वैदेही सुख अर्हा जनक आत्मजा ॥२-५४-
भगवंत, त्या टोकाला एक उत्तम आश्रमस्थान आहे; तिथे जनककन्या वैदेही, जी सुखास पात्र आहे, आनंदाने राहील.
एतत् श्रुत्वा शुभम् वाक्यम् भरद्वाजो महा मुनिः । राघवस्य ततः वाक्यम् अर्थ ग्राहकम् अब्रवीत् ॥२-५४-
ही शुभ वाक्ये ऐकून, महर्षी भरद्वाजाने मग राघवाला अर्थपूर्ण शब्द सांगितले.
दश क्रोशैतः तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि । महर्षि सेवितः पुण्यः सर्वतः सुख दर्शनः ॥२-५४-
बाळा, इथून दहा क्रोश अंतरावर एक डोंगर आहे, जिथे तू राहशील; तो महर्षींच्या सेवेला लाभलेला, पवित्र आणि सर्व बाजूंनी सुंदर आहे.
गो लान्गूल अनुचरितः वानर ऋष्क निषेवितः । चित्र कूटैति ख्यातः गन्ध मादन सम्निभः ॥२-५४-
तो गोमाता, लंगूर, वानर आणि अस्वलांनी वावरलेला, चित्रकूट म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि गंधमादनासारखा देखणा आहे.
यावता चित्र कूटस्य नरः शृन्गाणि अवेक्षते । कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः ॥२-५४-
ज्यापर्यंत माणूस चित्रकूटाची शिखरे पाहू शकतो, त्याला शुभत्व मिळते आणि त्याचे मन कधीही वाईटाकडे वळत नाही.
ऋषयः तत्र बहवो विहृत्य शरदाम् शतम् । तपसा दिवम् आरूधाः कपाल शिरसा सह ॥२-५४-
त्या ठिकाणी अनेक ऋषींनी शंभर शरद ऋतू घालवले; त्यांनी तपश्चर्येने, कपाळावर कवटी घालून, स्वर्ग प्राप्त केला.
प्रविविक्तम् अहम् मन्ये तम् वासम् भवतः सुखम् । इह वा वन वासाय वस राम मया सह ॥२-५४-
हा एकांतवास आपल्यासाठी सुखद असेल असं मला वाटतं. इथे किंवा जंगलात कुठेही, रामा, माझ्यासोबत राहा.
स रामम् सर्व कामैअः तम् भरद्वाजः प्रिय अतिथिम् । सभार्यम् सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥२-५४-
धर्म जाणणाऱ्या भरद्वाज ऋषींनी सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या वस्तूंसह राम, त्याची पत्नी आणि भाऊ यांचे आपुलकीने स्वागत केले.
तस्य प्रयागे रामस्य तम् महर्षिम् उपेयुषः । प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः ॥२-५४-
राम जेव्हा प्रयागात त्या महर्षीला भेटायला गेला, तेव्हा रात्री त्यांनी अनेक सुंदर गोष्टी सांगत आनंदात वेळ घालवला.
सीतातृतीय काकुत्स्थह् परिश्रान्तः सुखोचितः । भरद्वाजाश्रमे रम्ये ताम् रात्रि मवस्त्सुखम् ॥२-५४-
काकुत्स्थ वंशातील, आरामाला सवयीचा आणि दमलेला राम, सीता आणि लक्ष्मणासह भरद्वाजांच्या रम्य आश्रमात ती रात्र आनंदात राहिला.
प्रभातायाम् रजन्याम् तु भरद्वाजम् उपागमत् । उवाच नर शार्दूलो मुनिम् ज्वलित तेजसम् ॥२-५४-
रात्र संपल्यावर, नरांत श्रेष्ठ राम भरद्वाज ऋषींकडे गेला आणि तेजस्वी त्या मुनींना म्हणाला.
शर्वरीम् भवनन्न् अद्य सत्य शील तव आश्रमे । उषिताः स्म इह वसतिम् अनुजानातु नो भवान् ॥२-५४-
हे सत्यव्रती, आम्ही तुमच्या आश्रमात ही रात्र घालवली. आता आम्ही या ठिकाणाहून निघण्याची परवानगी मागतो.
रात्र्याम् तु तस्याम् व्युष्टायाम् भरद्वाजो अब्रवीद् इदम् । मधु मूल फल उपेतम् चित्र कूटम् व्रज इति ह ॥२-५४-
रात्र संपल्यावर भरद्वाज म्हणाले, 'मध, कंद आणि फळांनी समृद्ध अशा चित्रकूट पर्वताकडे जा.'
वासमौपयिकम् मन्ये तव राम महाबल । नानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितह् ॥२-५४-
हे महाबली राम, विविध पक्ष्यांनी आणि किन्नर, नागांनी वावरलेल्या त्या ठिकाणी राहणे तुला योग्य वाटेल असं मला वाटतं.