दैवतं देवतानां च भूतानां भूतसत्तमः। तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे
तो देवतांमध्ये आणि सर्व जीवांमध्ये श्रेष्ठ आहे. हे देवी, त्याच्यात वनात असो वा नगरीत, कोणते दोष असू शकतात?
पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः। क्षिप्रं तिसृभिरेताभिः सह रामोऽभिषेक्ष्यते
पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राम, पृथ्वी, वैदेही आणि श्री या तिघींसह लवकरच अभिषिक्त होईल.
दुःखजं विसृजत्यश्रु निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्। अयोध्यायां जनः सर्वः शोकवेगसमाहतः
त्याला निघून जाताना पाहून, अयोध्येतील सर्व लोक दुःखाने भारावून जाऊन, दुःखातून आलेले अश्रू सोडतात.
कुशचीरधरं वीरं गच्छन्तमपराजितम्। सीतेवानुगता लक्ष्मीस्तस्य किं नाम दुर्लभम्
कुशाचे वस्त्र घातलेला, अपराजित असा तो वीर जात असताना, त्याच्यासोबत सीता आहे आणि लक्ष्मीही तिच्या मागे आहे; मग त्याला काय अशक्य आहे?
धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत् स्वयम्। लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम्
ज्याच्या हातात धनुष्य, बाण आणि तलवार नेहमी असतात, आणि ज्याच्या पुढे लक्ष्मण चालतो, त्याला काय मिळवता येणार नाही?
निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम्। जहि शोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते
तो वनवास संपवून पुन्हा परत येईल, आणि तू त्याला पाहशील. हे देवी, दुःख आणि मोह सोड; मी तुला सत्य सांगते.
शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दिते। पुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम्
हे कल्याणी, निष्कलंक माता, तुझा मुलगा पुन्हा तुझ्या पायाशी डोके ठेवून वाकतो, तेव्हा तू त्याला उदयाला आलेल्या चंद्रासारखा पाहशील.
पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम्। समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां शीघ्रमानन्दजं जलम्
तो पुन्हा राज्यात परत येईल, अभिषिक्त आणि तेजस्वी दिसेल, तेव्हा आनंदाने तुझ्या डोळ्यांतून पटकन अश्रू येतील.
मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृष्यतेऽशिवम्। क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम्
हे देवी, दुःख किंवा शोक करू नकोस; रामासाठी काहीही अशुभ दिसत नाही. तू लवकरच सीता आणि लक्ष्मणासह आपल्या मुलाला पाहशील.
त्वयाऽशेषो जनश्चायं समाश्वास्यो यतोऽनघे। कमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लवम्
हे निष्पापे, तुला या सर्व लोकांना धीर द्यायला पाहिजे. मग आता तुझ्या मनात हे दुःख का धरून ठेवतेस?
नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवः सुतः। नहि रामात् परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः
हे देवी, ज्याचा मुलगा राघव आहे, तिला दुःख करण्यास काहीच कारण नाही; कारण या जगात रामासारखा धर्ममार्गावर चालणारा कोणीच नाही.
अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम्। मुदाश्रु मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघरेखेव वार्षिकी
तुझा मुलगा मित्रांसह येऊन तुला वाकून नमस्कार करतो, तेव्हा तू लवकरच आनंदाने अश्रू सोडशील, जणू काही पावसाळ्यातील मेघांनी पाणी सोडले.
पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः। कराभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति
तुझा वर देणारा मुलगा लवकरच अयोध्येत परत येईल आणि आपल्या मऊ, गोल हातांनी तुझे पाय हलकेच दाबेल.
अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम्। मुदास्रैः प्रोक्षसे पुत्रं मेघराजिरिवाचलम्
मित्रांसह आलेला तुझा शूर मुलगा वाकून नमस्कार करतो, तेव्हा तू आनंदाने अश्रूंच्या थेंबांनी त्याला न्हालशील, जसे मेघांची रांग डोंगरावर पाऊस पाडते.
आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यै- र्वाक्योपचारे कुशलानवद्या। रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वा देवी सुमित्रा विरराम रामा
राघवाच्या आईला विविध शब्दांनी धीर देत, बोलण्यात कुशल आणि निष्कलंक असलेली देवी सुमित्रा असे सांगून शांत झाली.
निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यं रामस्य मातुर्नरदेवपत्न्याः। सद्यः शरीरे विननाश शोकः शरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः
लक्ष्मणाच्या आईने राघवाच्या आईला सांगितलेले ते शब्द ऐकून, राजपत्नीच्या शरीरातील दुःख क्षणात नाहीसे झाले, जसे शरद ऋतूत पावसाचे ढग विरघळतात.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः ॥२-
याप्रमाणे वाल्मीकी ऋषींनी रचलेल्या पवित्र रामायणातील अयोध्याकांडातील चव्वेचाळीसावा सर्ग इथे संपतो.
thumb|पञ्चचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे पञ्चचत्वारिंशः सर्गः ॥२-
आता वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील पंचेचाळीसावा सर्ग ऐका.
अनुरक्ता महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्। अनुजग्मुः प्रयान्तं तं वनवासाय मानवाः
महात्मा, सत्यशील रामावर प्रेम करणारे लोक त्याच्या वनवासासाठी निघालेल्या त्या रामामागे चालत गेले.
निवर्तितेऽतीव बलात् सुहृद्धर्मेण राजनि। नैव ते संन्यवर्तन्त रामस्यानुगता रथम्
राजा, जो त्यांचा मित्र आणि रक्षण करणारा होता, कर्तव्यामुळे मागे वळला तरी, ते लोक मात्र रामाच्या रथामागेच चालत राहिले.
अयोध्यानिलयानां हि पुरुषाणां महायशाः। बभूव गुणसम्पन्नः पूर्णचन्द्र इव प्रियः
अयोध्येतील लोकांसाठी राम, ज्याचं नाव आणि गुण मोठे होते, तो पूर्ण चंद्रासारखा प्रिय होता.
स याच्यमानः काकुत्स्थस्ताभिः प्रकृतिभिस्तदा। कुर्वाणः पितरं सत्यं वनमेवान्वपद्यत
त्या वेळी नगरातील लोकांनी विनवण्या केल्या तरी, काकुत्स्थ राम वडिलांचं वचन पाळतच वनाकडे निघून गेला.
अवेक्षमाणः सस्नेहं चक्षुषा प्रपिबन्निव। उवाच रामः सस्नेहं ताः प्रजाः स्वाः प्रजा इव
राम प्रेमाने त्या लोकांकडे पाहत, जणू डोळ्यांनी त्यांना आपल्या अंतःकरणात साठवत, वडील आपल्या मुलांशी जसे बोलतात तसे प्रेमळ शब्दांनी त्यांच्याशी बोलला.
या प्रीतिर्बहुमानश्च मय्ययोध्यानिवासिनाम्। मत्प्रियार्थं विशेषेण भरते सा विधीयताम्
अयोध्यावासीयांनी माझ्यावर दाखवलेलं प्रेम आणि आदर, तेच तुम्ही माझ्या प्रिय भावासाठी, म्हणजे भरतासाठी, खास दाखवा.
स हि कल्याणचारित्रः कैकेय्यानन्दवर्धनः। करिष्यति यथावद् वः प्रियाणि च हितानि च
कारण भरत उत्तम स्वभावाचा आहे, कैकेयीचा आनंद वाढवणारा आहे, आणि तो तुमच्यासाठी नेहमीच हितकारक आणि प्रिय असेच वागेल.
ज्ञानवृद्धो वयोबालो मृदुर्वीर्यगुणान्वितः। अनुरूपः स वो भर्ता भविष्यति भयापहः
तो वयाने लहान असला तरी, ज्ञानाने मोठा आहे, मृदू आणि शूरवीर गुणांनी युक्त आहे; तोच तुमच्यासाठी योग्य राजा होईल आणि तुमचे भय दूर करील.
स हि राजगुणैर्युक्तो युवराजः समीक्षितः। अपि चापि मया शिष्टैः कार्यं वो भर्तृशासनम्
भरत राजगुणांनी संपन्न आहे आणि युवराज म्हणून निवडला गेला आहे; माझ्या आणि वडीलधाऱ्यांच्या सांगण्याप्रमाणे तुम्हीही त्याच्या आज्ञा पाळा.
न संतप्येद् यथा चासौ वनवासं गते मयि। महाराजस्तथा कार्यो मम प्रियचिकीर्षया
मी वनवासाला गेल्यावर जसा राजा दुःखी होऊ नये, तसंच माझ्या प्रेमासाठी तुम्हीही त्याच्या आनंदासाठी वागा.
यथा यथा दाशरथिर्धर्ममेवाश्रितो भवेत्। तथा तथा प्रकृतयो रामं पतिमकामयन्
राजा दशरथ जसा जसा धर्माला धरून वागला, तसा तसा लोकांना रामच आपला स्वामी व्हावा अशी इच्छा होत गेली.
बाष्पेण पिहितं दीनं रामः सौमित्रिणा सह। चकर्षेव गुणैर्बद्धं जनं पुरनिवासिनम्
डोळ्यांत अश्रू दाटलेले राम आणि सौमित्र, आपल्या गुणांनी जणू नगरवासीयांना आपल्याकडे ओढून घेत होते.