ततः प्रणम्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम् । यज्ञाय वरयामास संतानार्थं कुलस्य च ॥१-१२-
मग राजाने त्या तेजस्वी ब्राह्मणाला वंदन करून, वंशाच्या वाढीसाठी आणि संततीसाठी यज्ञ करण्याची विनंती केली.
तथेति च स राजानमुवाच वसुधाधिपम् । सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥१-१२-
त्या ब्राह्मणाने 'तसेच होईल' असे म्हणून, राजाला सांगितले, 'सर्व तयारी करा आणि घोडा सोडा.'
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् । ततोऽब्रवीनृपो वाक्यं ब्राह्मणान् वेदपारगान् ॥१-१२-
'सरयूच्या उत्तर तीरावर यज्ञासाठी जागा तयार करा.' मग राजाने वेदपारंगत ब्राह्मणांना बोलावले.
सुमन्त्रावाहय क्षिप्रमृत्विजो ब्रह्मवादिनः । सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ॥१-१२-
'सुमंत्रा, त्वरेने वेदज्ञ ऋत्विज, सुयज्ञ, वामदेव, जाबालि आणि कश्यप यांना बोलाव.'
पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः । ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ॥१-१२-
'परोहित वसिष्ठ आणि इतर सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मणांनाही बोलाव.' मग सुमंत्रा जलदपणे गेला.
समानयत् स तान् सर्वान् समस्तान् वेदपारगान् । तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ॥१-१२-
सुमंत्राने सर्व वेदपारंगत ब्राह्मणांना बोलावले. मग धर्मनिष्ठ राजा दशरथाने त्यांचा सन्मान केला.
धर्मार्थसहितं युक्तं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् । मम तातप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम् ॥१-१२-
राजाने नम्र आणि योग्य शब्दांत सांगितले, 'माझ्या संततीसाठी मी व्याकुळ आहे, त्यामुळे मला खरे सुख नाही.'
पुत्रार्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम । तदहं यष्टुमिच्छामि हयमेधेन कर्मणा ॥१-१२-
'मुलासाठी अश्वमेध यज्ञ करण्याची माझी इच्छा आहे. म्हणून मी अश्वमेध यज्ञ करणार आहे.'
ऋषिपुत्रप्रभावेण कामान् प्राप्स्यामि चाप्यहम् । ततः साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ॥१-१२-
'ऋषीपुत्राच्या प्रभावाने माझी इच्छा पूर्ण होईल.' हे ऐकून ब्राह्मणांनी 'छान बोललात' असे म्हणून त्याचे कौतुक केले.
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम् । ऋष्यशृङ्गपुरोगाश्च प्रत्यूचुर्नृपतिं तदा ॥१-१२-
वसिष्ठ आणि इतर सर्व ब्राह्मण, तसेच ऋश्यशृंग यांच्या नेतृत्वाखालील ब्राह्मणांनी राजाच्या शब्दांना उत्तर दिले.
सर्वथा प्राप्यसे पुत्रांश्चतुरोऽमितविक्रमान् । यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ॥१-१२-
'तुझ्या या धर्मनिष्ठ इच्छेमुळे तुला नक्कीच चार अतुल पराक्रमी पुत्र मिळतील.'
ततः प्रीतोऽभवद् राजा श्रुत्वा तु द्विजभाषितम् । अमात्यानब्रवीद् राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम् ॥१-१२-
त्यावेळी राजाने द्विजांच्या बोलण्याने आनंदित होऊन, मोठ्या हर्षाने आपल्या मंत्र्यांना शुभ अशी ही आज्ञा दिली.
गुरूणां वचनाच्छीघ्रं सम्भाराः सम्भ्रियन्तु मे । समर्थाधिष्ठितश्चाश्वः सोपाध्यायो विमुच्यताम् ॥१-१२-
माझ्या गुरुजनांच्या आज्ञेने, यज्ञासाठीची सर्व तयारी लवकर करा. एक योग्य देखरेखीखाली आणि उपाध्यायासह घोडा सोडण्यात यावा.
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् । शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ॥१-१२-
सरयूच्या उत्तर काठावर यज्ञासाठी जागा तयार करा. सर्व शांतीविधी नियमाप्रमाणे आणि योग्य पद्धतीने पार पाडा.
शक्यः कर्तुमयं यज्ञः सर्वेणापि महीक्षिता । नापराधो भवेत् कष्टो यद्यस्मिन् क्रतुसत्तमे ॥१-१२-
हा यज्ञ पृथ्वीवरील कोणत्याही राजाकडून होऊ शकतो. या श्रेष्ठ यज्ञात कोणतीही मोठी चूक होऊ देऊ नका.
छिद्रं हि मृगयन्त्येते विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः । विधिहीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ॥१-१२-
कारण विद्वान ब्रह्मराक्षस नेहमी दोष शोधतात. विधिपूर्वक न केलेल्या यज्ञाचा कर्ता लगेच नष्ट होतो.
तद् यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते । तथा विधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्विह ॥१-१२-
म्हणून हा यज्ञ सर्व नियमांनुसार पूर्ण व्हावा, यासाठी जे कामात कुशल आहेत त्यांनी सर्व व्यवस्था नीट करावी.
तथेति च ततः सर्वे मन्त्रिणः प्रत्यपूजयन् । पार्थिवेन्द्रस्य तद् वाक्यं यथाज्ञप्तमकुर्वत ॥१-१२-
तेव्हा सर्व मंत्र्यांनी 'तसेच होईल' असे म्हणत राजाच्या आज्ञेचे आदरपूर्वक पालन केले.
ततो द्विजास्ते धर्मज्ञमस्तुवन् पार्थिवर्षभम् । अनुज्ञातास्ततः सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥१-१२-
नंतर त्या द्विजांनी धर्मज्ञ अशा राजाची स्तुती केली आणि त्याची परवानगी घेऊन जसे आले तसे परत गेले.
गतेषु तेषु विप्रेषु मन्त्रिणस्तान् नराधिपः । विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महामतिः ॥१-१२-
त्या ब्राह्मणांनी परत गेल्यावर, राजाने आपल्या मंत्र्यांना निरोप दिला आणि स्वतःच्या राजवाड्यात गेला.
thumb|त्रयोदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे त्रयोदशः सर्गः ॥१-
आता श्रीमद्वाल्मीकीरामायणातील बालकांडातील त्रयोदश अध्याय ऐका.
पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णः संवत्सरोऽभवत् । प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान् ॥१-१३-
पुन्हा वसंत ऋतू आल्यावर एक पूर्ण वर्ष झाले आणि संततीसाठी बलवान राजा यज्ञ करण्यासाठी निघाला.
अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः प्रतिपूज्य च । अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम् ॥१-१३-
त्याने वसिष्ठांना नम्रपणे वंदन करून योग्य सन्मान दिला आणि संततीच्या इच्छेसाठी श्रेष्ठ ब्राह्मणांशी विनम्रपणे बोलला.
यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन् यथोक्तं मुनिपुङ्गव । यथा न विघ्नाः क्रियन्ते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम् ॥१-१३-
हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, माझ्यासाठी यज्ञ नियमाप्रमाणे करा, आणि यज्ञाच्या कोणत्याही भागात अडथळा येऊ नये, याची काळजी घ्या.
भवान् स्निग्धः सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान् । वोढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः ॥१-१३-
आपण माझे प्रेमळ मित्र, आणि महान गुरु आहात. म्हणून या यज्ञाचा भार आपणच उचलावा.
तथेति च स राजानमब्रवीद् द्विजसत्तमः । करिष्ये सर्वमेवैतद् भवता यत् समर्थितम् ॥१-१३-
त्यावर त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने राजाला सांगितले, 'तसेच होईल; आपण ठरवलेले सर्व मी पार पाडीन.'
ततोऽब्रवीद् द्विजान् वृद्धान् यज्ञकर्मसुनिष्ठितान् । स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान् परमधार्मिकान् ॥१-१३-
नंतर त्यांनी यज्ञकर्मात पारंगत आणि वयोवृद्ध ब्राह्मणांना, तसेच बांधकामात निपुण आणि श्रेष्ठ धर्मशील वृद्धांना बोलावले.
कर्मान्तिकाञ्शिल्पकारान् वर्धकीन् खनकानपि । गणकाञ्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान् ॥१-१३-
त्यांनी कुशल कारागीर, सुतार, खोदकाम करणारे, गणक, शिल्पकार, तसेच नट-नर्तकांनाही बोलावले.
तथा शुचीञ्शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् । यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात् ॥१-१३-
त्याचप्रमाणे शुद्ध, शास्त्रज्ञ आणि विद्वान पुरुषांनाही बोलावले आणि सांगितले, 'राजाच्या आज्ञेने आपण सर्वांनी हा यज्ञ आरंभावा.'
इष्टका बहुसाहस्री शीघ्रमानीयतामिति । उपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञो बहुगुणान्विताः ॥१-१३-
हजारो विटा लवकर आणा आणि राजासाठी सगळी तयारी काळजीपूर्वक व उत्तम रीतीने करा.