यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः। रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम्
जो माणूस उत्तम हत्ती दान करून, पुन्हा त्याच्या गोठ्याकडे लक्ष देतो, त्याला दोरीच्या बंधनाचा काय उपयोग, जेव्हा त्याने हत्तीच सोडला आहे?
तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते। सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवानयन्तु मे
म्हणून, सज्जनांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजन, मला सैन्याची गरज नाही; सर्वांना परत जाऊ द्या, फक्त माझ्यासाठी झाडाच्या सालीची वस्त्रे आणा.
खनित्रपिटके चोभे समानयत गच्छत। चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम
फावडे आणि टोपलीही घेऊन या, कारण मला चौदा वर्षे वनात राहायचे आहे.
अथ चीराणि कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम्। उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा
तेव्हा कैकेयीने स्वतःच, लोकांच्या उपस्थितीत लाज न बाळगता, राघवाला झाडाच्या सालीची वस्त्रे आणून दिली आणि 'ही घाल' असे सांगितले.
स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्याः प्रतिगृह्य ते। सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह
माणसांमध्ये वाघासारखा असलेल्या रामानं कैकेयीकडून झाडाच्या सालीची वस्त्रं घेतली, आपलं सुंदर वस्त्र बाजूला ठेवलं आणि ऋषींसारखं वस्त्र परिधान केलं.
लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे। तापसाच्छादने चैव जग्राह पितुरग्रतः
लक्ष्मणानेही तिथेच आपली सुंदर वस्त्रं बाजूला ठेवली आणि वडिलांसमोर तपस्व्याचं वस्त्र उचललं.
अथात्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी। सम्प्रेक्ष्य चीरं संत्रस्ता पृषती वागुरामिव
तेव्हा रेशमी वस्त्र घातलेल्या सीतेनं झाडाच्या सालीचं वस्त्र पाहिलं आणि ती घाबरली, जशी एखादी हरिणी जाळं पाहून घाबरते.
सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः। कैकेय्याः कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा
जनकनंदिनी, शुभ लक्षणांनी युक्त असलेली सीता, लाजून आणि दुःखी मनानं, खाली मान घालून कैकेयीच्या हातून कुशाचं वस्त्र घेतलं.
अश्रुसम्पूर्णनेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी। गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत्
तिच्या डोळ्यांत अश्रू भरले होते, धर्माची जाण आणि निष्ठा असलेली तिनं आपल्या गंधर्वराजासारख्या पतीला हे शब्द सांगितले.
कथं नु चीरं बघ्नन्ति मुनयो वनवासिनः। इति ह्यकुशला सीता सा मुमोह मुहुर्मुहुः
"वनात राहणारे ऋषी हे झाडाच्या सालीची वस्त्रं कशी घालतात?" अशा प्रकारे, या गोष्टीत अननुभवी असलेली सीता वारंवार बेशुद्ध पडू लागली.
कृत्वा कण्ठे स्म सा चीरमेकमादाय पाणिना। तस्थौ ह्यकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा
तिनं एका हातात झाडाच्या सालीचं वस्त्र घेतलं, ते गळ्यात घातलं आणि तिथेच उभी राहिली, कारण तिला ते घालायचं कौशल्य नव्हतं आणि ती लाजली होती.
तस्यास्तत् क्षिप्रमागत्य रामो धर्मभृतां वरः। चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम्
तेव्हा धर्मप्रिय राम पटकन तिच्याजवळ आला आणि स्वतःच सीतेच्या रेशमी वस्त्रावर झाडाच्या सालीचं वस्त्र बांधलं.
रामं प्रेक्ष्य तु सीताया बध्नन्तं चीरमुत्तमम्। अन्तःपुरचरा नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम्
राम सीतेला ते उत्तम झाडाच्या सालीचं वस्त्र बांधताना पाहून अंतःपुरातल्या स्त्रियांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
ऊचुश्च परमायत्ता रामं ज्वलिततेजसम्। वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे मनस्विनी
त्या पूर्णपणे रामावर अवलंबून असलेल्या स्त्रियांनी तेजस्वी रामाला म्हणाल्या, "बाळा, ही सती साध्वी वनवासासाठी योग्य नाही."
पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनं वनम्। तावद् दर्शनमस्या नः सफलं भवतु प्रभो
"तू वडिलांच्या आज्ञेनं एकट्या वनात जात आहेस; प्रभो, आम्हाला तिचं दर्शन मिळालं, याचं फळ आम्हाला मिळू दे."
लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व पुत्रक। नेयमर्हति कल्याणि वस्तुं तापसवद् वने
"लक्ष्मणासोबत, मुला, तू वनात जा; ही कल्याणी वनात तपस्व्यासारखी राहण्यास योग्य नाही."
कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी। धर्मनित्यः स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि
"मुला, आमची ही विनंती मान्य कर; तेजस्विनी सीता इथेच राहू दे. तू नेहमी धर्मावर असतोस, पण आता स्वतः राहायचं तुला नको आहे."
तासामेवंविधा वाचः शृण्वन् दशरथात्मजः। बबन्धैव तथा चीरं सीतया तुल्यशीलया
त्यांच्या अशा शब्दांना ऐकून, दशरथपुत्र रामानं आपल्या सद्गुणी सीतेला झाडाच्या सालीचं वस्त्र बांधलं.
चीरे गृहीते तु तया सबाष्पो नृपतेर्गुरुः। निवार्य सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्
सीतेनं झाडाच्या सालीचं वस्त्र घेतल्यावर, राजाचे गुरु, डोळ्यांत अश्रू घेऊन, सीतेला थांबवत कैकेयीला म्हणाले.
अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपांसनि। वञ्चयित्वा तु राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसि
"कैकेयी, तू खूपच पुढे गेलीस, वाईट मनाची आणि कुळाचा कलंक आहेस; राजाला फसवून तू योग्यतेचं पालन करत नाहीस."
न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया शीलवर्जिते। अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम्
"शुभ आचरण नसलेल्या सीतेनं वनात जाऊ नये, राणी; सीता इथेच रामाची योग्य सेवा करील."
आत्मा हि दाराः सर्वेषां दारसंग्रहवर्तिनाम्। आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम्
"सर्व विवाहितांसाठी त्यांची पत्नी म्हणजे त्यांचं स्वतःचं अस्तित्व असतं; म्हणून राम तिला आपलीच समजून पृथ्वीचं रक्षण करील."
अथ यास्यति वैदेही वनं रामेण संगता। वयमत्रानुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति
आता वैदेही रामासोबत वनात निघाली आहे, तर हे शहर सोडायचं असेल तर आपणही इथून त्यांच्या मागे जाऊ.
अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः। सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च सपरिच्छदम्
राघव ज्या ठिकाणी आपल्या पत्नीबरोबर जाईल, तिथे रक्षक, त्याच्यावर अवलंबून असलेले लोक, राज्य, शहर आणि सेवक सगळेच जातील.
भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः। वने वसन्तं काकुत्स्थमनुवत्स्यति पूर्वजम्
भरत आणि शत्रुघ्न दोघेही झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालून, आपल्या मोठ्या भावाचा म्हणजे काकुत्स्थाचा वनात राहून पाठपुरावा करतील.
ततः शून्यां गतजनां वसुधां पादपैः सह। त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता
मग लोकांनी रिकामी झालेली, फक्त झाडांनी भरलेली ही पृथ्वी, दुष्ट स्त्री, फक्त तूच राज्य करशील, जी लोकांच्या हिताच्या विरुद्ध उभी आहेस.
न हि तद् भविता राष्ट्रं यत्र रामो न भूपतिः। तद् वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति
जिथे राम राजा नाही, तिथे ते राज्यच नाही; जिथे राम राहील, तेच वन राज्य बनेल.
न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमिच्छति। त्वयि वा पुत्रवद् वस्तुं यदि जातो महीपतेः
भरताला वडिलांनी न दिलेल्या भूमीवर राज्य करायचं नाही, आणि जर तो राजाचा मुलगा असेल, तर तुझ्यासोबत मुलासारखं राहायचंही त्याला नको आहे.
यद्यपि त्वं क्षितितलाद् गगनं चोत्पतिष्यसि। पितृवंशचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति
तू जरी पृथ्वीवरून आकाशात उडालीस, तरी आपल्या पूर्वजांच्या आचारधर्माची जाण असलेला तो कधीच वेगळं वागणार नाही.
तत् त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम्। लोके नहि स विद्येत यो न राममनुव्रतः
म्हणून, पुत्रासाठी लालायित असलेल्या तुझ्यामुळे आपल्या मुलावर अन्याय झाला; या जगात असा कोणी नाही जो रामाचा भक्त नाही.