धान्यकोशश्च यः कश्चिद् धनकोशश्च मामकः। तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने
माझ्याकडे असलेला धान्याचा साठा आणि धनाचा साठा, हे दोन्ही रामाच्या मागे जावोत, जेव्हा तो एकाकी जंगलात राहतो.
यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः। ऋषिभिश्चापि संगम्य प्रवत्स्यति सुखं वने
पवित्र ठिकाणी यज्ञ करून, भरपूर दान देऊन आणि ऋषींसोबत भेटून, तो राम वनात सुखाने राहील.
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति। सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति
महाबाहू भरत अयोध्येचे राज्य सांभाळेल; आणि पुन्हा एकदा सर्व इच्छा पूर्ण व्हाव्यात, असा श्रीरामासाठी आशिर्वाद असो.
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम्। मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि व्यरुध्यत
कैकयीने काकुत्स्थ रामाबद्दल असे बोलताच, तिच्या मनात भीती आली; तिचे तोंड कोरडे पडले आणि आवाज दाटून आला.
सा विषण्णा च संत्रस्ता मुखेन परिशुष्यता। राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत्
ती व्याकुळ आणि घाबरलेली, कोरड्या तोंडाने, राजाकडे वळून कैकयीने हे शब्द सांगितले.
राज्यं गतधनं साधो पीतमण्डां सुरामिव। निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते
जसे मद्याचा रस गेला की ते नीरस होते, तसेच धनहीन, रिकामे आणि आनंदरहित राज्य भरताला कधीच नकोसे वाटेल.
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम्। राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम्
लज्जा सोडून कैकयीने जेव्हा कठोर शब्द बोलले, तेव्हा कमलासारख्या डोळ्यांच्या दशरथ राजाने तिला उत्तर दिले.
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते। अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः
माझ्यावर एवढे मोठे ओझे टाकून, मी ते वाहत असताना, तू मला का छळतेस? अयोग्य स्त्री, हे कृत्य सुरू करण्याआधीच का मला थांबवले नाहीस?
तस्यैतत् क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना। कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत्
राजाने रागाने असे बोललेले ऐकून, ती श्रेष्ठ स्त्री कैकयी दुप्पट रागावली आणि राजाला म्हणाली.
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठपुत्रमुपारुधत्। असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति
तुझ्याच वंशात सगराने आपल्या ज्येष्ठ मुलाला, असमंजस म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या, घराबाहेर काढले होते; तसेच हा देखील जावा.
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्। व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत
अशी निंदा ऐकून दशरथ राजा 'धिक्कार आहे' असे म्हणाला; सर्व लोकांना लाज वाटली, पण तिला ते कळले नाही.
तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः। शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत्
तेव्हा वृद्ध आणि राजाचा प्रिय असा सिद्धार्थ नावाचा मंत्री, शुद्ध आणि सन्मानित, कैकयीला म्हणाला.
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि दारकान्। सरय्वां प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः
असमंजस हा रस्त्यावर खेळणाऱ्या मुलांना पकडून, त्यांना सरयू नदीत टाकायचा आणि त्यातच त्याला आनंद वाटायचा.
तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन्। असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान् वा राष्ट्रवर्धन
हे पाहून सर्व नगरवासी रागावले आणि राजाला म्हणाले, 'राजा, आम्हाला की असमंजसला निवड.'
तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम्। ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन्
तेव्हा राजाने विचारले, 'हे भय कशामुळे आहे?' आणि राजाने विचारल्यावर प्रजाजन म्हणाले.
क्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतसः। सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते
खेळताना आमच्या लहान मुलांना, ज्यांचे मन अजून स्थिर नाही, तो सरयू नदीत टाकतो आणि त्यातच त्याला फार आनंद मिळतो.
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः। तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया
नागरिकांच्या शब्दांनी प्रभावित होऊन, राजाने आपल्या निरपराध पुत्राचा त्याग केला, त्यांना आनंदी करण्यासाठी.
तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम्। यावज्जीवं विवास्योऽयमिति तानन्वशात् पिता
राजाने त्याला, त्याच्या पत्नी आणि सेवकांसह, लवकरच रथावर बसवले आणि आजन्म वनवासासाठी पाठवले, 'हा जिवंत असेपर्यंत वनातच राहो' असे वडिलांनी सांगितले.
स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोकयत्। दिशः सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत्
त्याने फावडे आणि टोपली घेतली आणि डोंगरातील दुर्गम ठिकाणी भटकू लागला, सर्व दिशांना फिरत राहिला, जणू काही त्याने मोठा अपराध केला आहे.
इत्येनमत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः। रामः किमकरोत् पापं येनैवमुपरुध्यते
पण असा धर्मनिष्ठ राजा सगराने त्याचा त्याग केला नाही; मग रामाने कोणते पाप केले की त्याला अशी अडचण आली?
नहि कंचन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्। दुर्लभो ह्यस्य निरयः शशाङ्कस्येव कल्मषम्
आम्हाला राघवामध्ये कुठलाही दोष दिसत नाही; त्याला नरकात जाणे तितकेच अशक्य आहे, जसे चंद्रावर डाग पडणे.
अथवा देवि त्वं कंचिद् दोषं पश्यसि राघवे। तमद्य ब्रूहि तत्त्वेन तदा रामो विवास्यते
पण, राणी, जर तुला राघवामध्ये काही दोष दिसत असेल, तर आज खरीखुरी सांग; मग रामाला वनवास दिला जाईल.
अदुष्टस्य हि संत्यागः सत्पथे निरतस्य च। निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मविरोधवान्
निष्पाप आणि नेहमीच योग्य मार्गावर असलेल्या माणसाचा त्याग केला, तर तो धर्मविरोधी असून, इंद्राचीही तेज नष्ट करू शकतो.
तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया। लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने
राणी, आता पुरे! रामाचे भाग्य तुझ्यामुळे नष्ट होत आहे; तू स्वतःलाही लोकांच्या निंदेपासून जपले पाहिजेस, हे शुभेच्छुक.
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वरः। शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत्
सिद्धार्थाचे शब्द ऐकून, राजाचा आवाज दुःखाने थकलेला आणि कमकुवत झाला; त्याने कैकेयीला असे सांगितले:
एतद्वचो नेच्छसि पापरूपे हितं न जानासि ममात्मनोऽथवा। आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा चेष्टा हि ते साधुपथादपेता
हे कठोर वाटणारे पण तुझ्या हिताचे शब्द तुला मान्य नाहीत; तुला माझ्या किंवा तुझ्या भल्याचे ज्ञान नाही. तू क्रूर मार्ग पत्करला आहेस, तुझे वर्तन सज्जनांच्या मार्गापासून दूर गेले आहे.
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च। सर्वे च राज्ञा भरतेन च त्वं यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम्
आज मी रामासोबत जाईन, राज्य, सुख आणि संपत्ती सोडून; तू आणि भरत, सर्व लोकांसह, हवे तसे राज्याचा दीर्घकाळ आनंद घ्या.
thumb|सप्तत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्या कांडातील सत्ताविसावा सर्ग ऐका.
महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा। अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत्
मुख्य मंत्र्याचे शब्द ऐकून, रामाने विनम्रतेने आणि आदराने दशरथाला संबोधून बोलले.
त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः। किं कार्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः
राजा, मी सुखसोयी सोडून, वनातील फळफळावळावर जगणार आहे; सर्व बंधनं सोडली असताना मला सोबत कोणाची गरज आहे?