स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा। जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः
तो रथवान राम, लक्ष्मण आणि मैथिलीला घेऊन, लवकरच राजाच्या भेटीसाठी निघाला.
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्। उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः
राजाने हात जोडून येणाऱ्या आपल्या मुलाला पाहताच, दुःखी अवस्थेत आणि स्त्रियांनी वेढलेला असताना, तो पटकन आसनावरून उठला.
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः। तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः
राजाने रामाला पाहताच वेगाने त्याच्याकडे धाव घेतली, आणि दुःखाने व्याकुळ होऊन, त्याच्याजवळ पोहोचून, बेशुद्ध होऊन जमिनीवर पडला.
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः। विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा
राम आणि बलवान लक्ष्मण, दुःखाने बधिर झालेल्या राजाजवळ पटकन गेले.
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि। हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः
राजमहलात हजारो स्त्रियांचा आक्रोश उसळला, 'हाय राम!' अशा हाकांनी आणि दागिन्यांच्या आवाजाने सारा महाल भरून गेला.
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ। पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन्
राजाने दोन्ही हातांनी राम आणि लक्ष्मणाला मिठी मारली, आणि सीतेसह रडत रडत त्याला पलंगावर झोपवले.
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्। उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम्
थोड्या वेळाने शुद्धीवर आलेल्या राजाला, रामाने हात जोडून, डोळ्यात अश्रू आणि मनात दुःख घेऊन सांगितले:
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः। प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम्
राजाधिराज, मी तुझा निरोप घेतो. आम्हा सर्वांचा तूच स्वामी आहेस. मी दंडकारण्यात जात असताना, तू मला सुखरूप पाहावेस.
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्। कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः
लक्ष्मणाला परवानगी दे, आणि सीतेलाही माझ्या मागे जंगलात जाऊ दे. अनेक खरे कारणे सांगून थांबवले तरी, ते दोघेही थांबायला तयार नाहीत.
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद। लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान्
माझा, लक्ष्मणाचा आणि सीतेचा तू सर्वांचा निरोप घे, आणि दुःख बाजूला ठेव. जसा प्रजापती आपल्या मुलांना परवानगी देतो, तशीच आम्हाला दे.
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः। उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम्
राजाच्या परवानगीची वाट पाहणाऱ्या रामाकडे पाहून, राजाने त्याच्या वनवासाबद्दल बोलायला सुरुवात केली.
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः। अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम्
राघव, कैकेयीच्या वरामुळे मी मोहात पडलो आहे. आज तूच अयोध्येचा राजा हो, आणि मला थांबव.
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः। प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः
राजाने असे म्हटल्यावर, धर्मप्रिय रामाने हात जोडून वडिलांना नम्रपणे उत्तर दिले.
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः। अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता
राजा, तुम्ही हजारो वर्षे पृथ्वीचे राज्य करा. मी जंगलात राहीन; मला राज्याची इच्छा नाही.
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते। पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप
चौदा वर्षे वनवास करून, वचन पूर्ण झाल्यावर, मी पुन्हा तुमचे पाय धरायला येईन, हे नराधिपा.
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः। कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत्
राजा, सत्याच्या बंधनात अडकलेला, कैकेयीने सतावलेला, दुःखी आणि रडणारा, आपल्या प्रिय मुलाला म्हणाला.
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च। गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम्
तुमच्या भल्यासाठी, वाढीसाठी आणि पुन्हा परत यावं म्हणून, बाबा, तुम्ही चिंता न करता, सुखरूप आणि निश्चिंतपणे या मार्गावर जा.
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव। संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन
सत्य आणि धर्मावर मन लावलेल्या तुमच्यासारख्या माणसाचा निश्चय बदलणं शक्य नाही, हे रघुकुळातील आनंदा.
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा। एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम्
पण आता, मुला, आज रात्रभर तरी काहीही झालं तरी जाऊ नकोस; निदान आजचा एक दिवस तरी तुझ्या सहवासात घालवू दे.
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय। त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम्
माझ्या प्रिय राघवा, तू जे करतो आहेस ते खरोखर कठीण आहे; माझ्या आनंदासाठीच तू असं वनवास स्वीकारलंस.
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव। छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया
पण हे मला आवडत नाही, मुला—मी सत्याची शपथ घेतो, राघवा; राखेखाली लपलेल्या आगीसारख्या स्त्रीने मला फसवलं आहे.
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि। अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः
माझ्यावर जे फसवणूक आली आहे, ती तू पार करून जावं असं तुला वाटतं, पण चुकीच्या वागणुकीची असूनही ठाम असलेल्या कैकेयीच्या इच्छेने तू हे करतो आहेस.
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम। अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि
हे काही फार आश्चर्याचं नाही, मुला, की तू माझा ज्येष्ठ मुलगा असून, वडिलांना खोटेपणापासून दूर ठेवावं असं तुला वाटतं.
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत्
तेव्हा रामाने, वडिलांच्या दुःखाने भरलेल्या त्या शब्दांना ऐकून, आपल्या लक्ष्मणाला दुःखी मनाने बोलले.
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति। अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे
आज मला कोणते सद्गुण मिळतील आणि उद्या ते मला कोण देईल? म्हणून मी सर्व इच्छा सोडून निघून जाणं पसंत करतो.
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला। मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम्
ही सर्व प्रांतांनी, माणसांनी, धनधान्याने समृद्ध असलेली पृथ्वी मी सोडतो; ती भरताला द्यावी.
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति। यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया
वनवासाचा माझा निश्चय आज ढळणार नाही; युद्धात तुम्ही कैकेयीला दिलेला वर पूर्ण व्हावा.
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव। अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन्
तो वर पूर्णपणे द्या—राजा, तुम्ही सत्याला जागा; मी तुमचं सांगितलेलं अगदी तसंच पाळीन.
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह। मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम्
मी चौदा वर्षं वनात वनवास्यांसोबत राहीन; संकोच करू नका—ही पृथ्वी भरताला द्या.
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्। यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन
मला राज्याची, सुखाची किंवा स्वतःच्या आवडीची इच्छा नाही; तुमचं सांगणं पाळणं हाच माझा खरा हेतू आहे, हे रघुकुळातील आनंदा.