अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदम्। सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्
मग रामाने आपल्या प्रिय आणि शांत स्वभावाच्या सौमित्राला, जसा ब्रह्मदेव देवेंद्राशी बोलतो तसा, प्रेमाने संबोधले.
अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ। अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैः सस्यमिवाम्बुभिः
सौमित्रा, अगस्त्य आणि कौशिक या दोन श्रेष्ठ ब्राह्मणांना रत्नांनी, जसे पिकांना पाणी घालतात तसे, आमंत्रित करून सन्मान कर.
तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रेण राघव। सुवर्णरजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः
राघव, महाबाहू, त्यांना हजार गायी, सोनं-चांदी, मौल्यवान रत्ने आणि मोठ्या संपत्तीने तृप्त कर.
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति। आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्
जो तैत्तिरीयांचा आचार्य, वेदपारंगत आणि भक्तिभावाने कौसल्येची सेवा करतो, त्याचा सन्मान कर.
तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय। कौशेयानि च वस्त्राणि यावत् तुष्यति स द्विजः
सौमित्रा, त्याला वाहन, दासी आणि जितकी तो ब्राह्मण इच्छितो तितकी रेशमी वस्त्रे दे.
सूतश्चित्ररथश्चार्यः सचिवः सुचिरोषितः। तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा
आणि चित्ररथ हा रथचालक, जो सन्माननीय मंत्री आहे आणि अनेक वर्षे सेवा केली आहे, त्यालाही मौल्यवान रत्ने, वस्त्रे आणि संपत्तीने संतुष्ट कर.
पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च। ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः
सर्व जनावरांच्या कळपांसह, हजार गायींसह, आणि हे जे अनेक कठक वाचक व काठी घेणारे तरुण आहेत—
नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत् कुर्वन्ति किंचन। अलसाः स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः
हे नेहमी आपल्या पठणात मग्न असतात, दुसरे काही करत नाहीत; ते आळशी आहेत, सुखाची आवड असलेले, पण मोठ्या लोकांना मान्य आहेत.
तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय। शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकांस्तथा
त्यांच्यासाठी ऐंशी रत्नांनी भरलेली बैलगाड्या, दोनशे उत्तम बैल आणि हजार माप तांदूळ द्यावेत.
व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु। मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः। तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय
त्यांच्या उपजीविकेसाठी, सौमित्रा, हजार गायी दे. मेखली घातलेल्या स्त्रियांचा मोठा समूह कौसल्येकडे आला आहे—त्यातील प्रत्येकाला हजार गायी दे, सौमित्रा.
अम्बा यथा नो नन्देच्च कौसल्या मम दक्षिणाम्। तथा द्विजातींस्तान् सर्वाल्ँलक्ष्मणार्चय सर्वशः
माझी आई कौसल्या तिला मिळालेल्या दानाने आनंदी व्हावी म्हणून, लक्ष्मणा, त्या सर्व द्विजांना पूर्णपणे सन्मान दे.
ततः पुरुषशार्दूलस्तद् धनं लक्ष्मणः स्वयम्। यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणामददाद् धनदो यथा
मग पुरुषांत श्रेष्ठ लक्ष्मणाने स्वतः त्या ब्राह्मणश्रेष्ठांना सांगितल्याप्रमाणे धन दिले, जणू धनाचा देवच.
अथाब्रवीद् बाष्पगलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः। स प्रदाय बहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्
मग त्याने अश्रूंनी गळा भरून त्या सर्व उपजीविकांना, ज्यांना त्याने पुष्कळ धन व उपजीविका दिली होती, बोलले.
लक्ष्मणस्य च यद् वेश्म गृहं च यदिदं मम। अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम
लक्ष्मणाचे घर आणि माझे हे घर, माझ्या परत येईपर्यंत कुणासाठीही रिकामे राहू नयेत.
इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्। उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतां मम
असे सांगून, त्या दुःखी सर्व उपजीविकांना, त्याने धनाध्यक्षाला सांगितले: 'माझे धन आणा.'
ततोऽस्य धनमाजह्रुः सर्व एवोपजीविनः। स राशिः सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत
मग सर्व उपजीविकांनी त्याचे धन आणले; तिथे तो मोठा धनाचा ढीग खरोखरच दृष्टीस पडला.
ततः स पुरुषव्याघ्रस्तद् धनं सहलक्ष्मणः। द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो ह्यदापयत्
मग त्या पुरुषसिंहाने, लक्ष्मणासह, ते धन ब्राह्मणांना, लहान-मोठ्यांना आणि गरजू लोकांना दिले.
तत्रासीत् पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः। क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली
तिथे गार्ग्य कुळातील पिंगट केसांचा त्रिजटा नावाचा ब्राह्मण होता, जो नेहमी जंगलात नांगर व फावडे वापरून शेती करीत असे.
तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्। अब्रवीद् ब्राह्मणं वाक्यं स्त्रीणां भर्ता हि देवता
त्याची तरुण पत्नी, मुलांना घेऊन, त्या ब्राह्मणाला म्हणाली, कारण स्त्रियांसाठी पतीच देव असतो.
अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम। रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किंचिदवाप्स्यसि
नांगर व फावडा बाजूला ठेव, माझे ऐक; धर्मज्ञ रामाला भेट, कदाचित तुला काही मिळेल.
भृग्वङ्गिरःसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि। आपञ्चमायाः कक्ष्याया नैतं कश्चिदवारयत्
भृगु व अङ्गिरस यांच्या तेजासारखा त्रिजटा, पाचव्या आवारापर्यंत सभेत कोणत्याही माणसाने त्याला थांबवले नाही.
स राममासाद्य तदा त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्। निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महाबल
मग त्रिजटा रामाजवळ गेला व म्हणाला: 'राजपुत्रा, महाबलवान, मी गरीब आहे आणि माझी मुले खूप आहेत.'
क्षतवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति। तमुवाच ततो रामः परिहाससमन्वितम्
'मी नेहमी जंगलात शेती करून उपजीविका करतो; कृपया माझा विचार करा,' असे तो म्हणाला. त्यावर रामाने थोड्या हसत उत्तर दिले:
गवां सहस्रमप्येकं न च विश्राणितं मया। परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसे
'हजार गायींपैकी एकही मी अजून दिलेली नाही; तू काठीने जितक्या गायी घेरशील, तितक्या तुला मिळतील.'
स शाटीं परितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्। आविध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगतः
तो घाईघाईने आपला वस्त्र कमरेला घट्ट बांधून, दंड हातात घेऊन, पूर्ण ताकदीने तो फेकला.
स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः। गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसंनिधौ
तो दंड त्याच्या हातातून सुटून सरयू नदीच्या पलीकडे गेला आणि हजारो गायींच्या कळपात, बैलांच्या जवळ जाऊन पडला.
तं परिष्वज्य धर्मात्मा आ तस्मात् सरयूतटात्। आनयामास ता गावस्त्रिजटस्याश्रमं प्रति
त्याला सरयूच्या काठावर आलिंगन देऊन, धर्मनिष्ठ त्रिजटाने त्या गायी त्रिजटाच्या आश्रमाकडे नेल्या.
उवाच च तदा रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्। मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम
मग रामाने त्या गर्गवंशीयाला शांतपणे म्हणाले, 'तुला राग येऊ नये; हे मी फक्त गंमतीने केलं.'
इदं हि तेजस्तव यद् दुरत्ययं तदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया। इमं भवानर्थमभिप्रचोदितो वृणीष्व किंचेदपरं व्यवस्यसि
'हे तुझं सामर्थ्य किती अपार आहे, हेच जाणून घ्यावं म्हणून मी तुला यासाठी प्रवृत्त केलं. आता, तुला आणखी काही हवं असेल तर माग.'
ब्रवीमि सत्येन न ते स्म यन्त्रणां धनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्। भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन मयार्जितं चैव यशस्करं भवेत्
'मी खरं सांगतो, मी तुला कधीही बांधून ठेवणार नाही. माझ्याकडचं तुला हवं असलेलं धन योग्य रीतीने तुला देईन, म्हणजे मला कीर्ती आणि पुण्य मिळेल.'