सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपतेः सुता। दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम्
घोड्यांच्या स्वामीची कन्या हे राज्य मिळवूनही, दुःखी सावत्र मातांना आनंद देणार नाही.
न भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम्। भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः
भरताला राज्य मिळाले आणि तो कैकेयीच्या जवळ राहिला, तर तो कौसल्या आणि फार दुःखी सुमित्रा यांना सांभाळणार नाही.
तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा। सौमित्रे भर कौसल्यामुक्तमर्थममुं चर
सौमित्रा, त्या आर्येला स्वतःच किंवा राजाच्या कृपेने सांभाळ, कौसल्येला दिलेले हे कर्तव्य पूर्ण कर.
एवं मयि च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता। धर्मज्ञगुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान्
अशा प्रकारे, माझ्यावरील तुझी भक्ती स्पष्ट दिसेल आणि धर्म जाणणाऱ्या वडिलधाऱ्यांचा सन्मान करण्यात तुझा मोठा आणि अद्वितीय धर्म प्रकट होईल.
एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन। अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत् सुखम्
रघुकुळाचा आनंद असलेल्या सौमित्रा, माझ्यासाठी हे कर. आपल्याशिवाय राहणाऱ्या आपल्या आईला सुखाचा अभाव होऊ देऊ नको.
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः श्लक्ष्णया गिरा। प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्
रामाने असे मृदू शब्द बोलल्यावर, लक्ष्मणाने, जो बोलण्यात कुशल आहे, त्याला योग्य उत्तर दिले.
तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति। कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नास्ति संशयः
तुझ्या तेजामुळे, वीर, भरत नक्कीच कौसल्या आणि सुमित्रेचा भक्तीभावाने सन्मान करील—याबद्दल काहीही शंका नाही.
यदि दुःस्थो न रक्षेत भरतो राज्यमुत्तमम्। प्राप्य दुर्मनसा वीर गर्वेण च विशेषतः
जर भरताला हे उत्तम राज्य मिळूनही त्याने ते नीट सांभाळले नाही, आणि त्याच्या मनात खिन्नता किंवा गर्व असेल,
तमहं दुर्मतिं क्रूरं वधिष्यामि न संशयः। तत्पक्षानपि तान् सर्वांस्त्रैलोक्यमपि किं तु सा
तर मी त्या वाईट, क्रूर मनाच्या भरताचा नक्कीच नाश करीन—यात काहीच शंका नाही; आणि त्याच्या बाजूने असणाऱ्यांनाही, अगदी तीनही लोकांनाही, मी सोडणार नाही.
कौसल्या बिभृयादार्या सहस्रं मद्विधानपि। यस्याः सहस्रं ग्रामाणां सम्प्राप्तमुपजीविनाम्
ती आर्य कौसल्या माझ्यासारख्या हजार जणांचा सहज सांभाळ करू शकते, कारण तिला हजार गावांसह उपजीविकेसाठी लोक मिळाले आहेत.
तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च। पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय मनस्विनी
ती स्वतःचा, माझ्या आईचाही आणि माझ्यासारख्यांचा देखील पुरेसा सांभाळ करू शकते—ती खूप धीराची स्त्री आहे.
कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते। कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्प्यते
माझा सोबती म्हणून मला घे, यात काहीही चुकीचे नाही. मी समाधानी होईन आणि तुझा हेतूही साध्य होईल.
धनुरादाय सगुणं खनित्रपिटकाधरः। अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानं तव दर्शयन्
मी माझे धनुष्य सज्ज करून, खण आणि टोपली घेऊन तुझ्या पुढे चालत राहीन आणि तुला वाट दाखवीन.
आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च। वन्यानि च तथान्यानि स्वाहार्हाणि तपस्विनाम्
मी नेहमी तुझ्यासाठी मुळे, फळे आणि इतर वनातील साधूंसाठी योग्य अशी अन्नपदार्थ गोळा करीन.
भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यसे। अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रतः स्वपतश्च ते
तू वैदेहीसह पर्वतांच्या उतारांवर आनंद मानशील, आणि मी तुझ्या जागेपणात किंवा झोपेत, सर्व काही करीन.
रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम्। व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम्
राम या शब्दांनी फार आनंदी झाला आणि म्हणाला, 'सौमित्रा, जा आणि सर्व मित्रांना निरोप दे.'
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुणः स्वयम्। जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने
आणि ते दोन दिव्य धनुष्य, जे महात्मा वरुणाने स्वतः जनकाच्या महान यज्ञात राजाला दिले होते, जे फार भयंकर दिसत होते—
अभेद्ये कवचे दिव्ये तूणी चाक्षय्यसायकौ। आदित्यविमलाभौ द्वौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ
ती अभेद्य दिव्य कवच, दोन अक्षय बाणांचे तुणीर, आणि दोन सूर्यासारखे तेजस्वी, सोन्याने मढवलेले तलवारी—
स सुहृज्जनमामन्त्र्य वनवासाय निश्चितः। इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम्
मित्रांना निरोप देऊन, वनवासासाठी निश्चित होऊन, तो इक्ष्वाकूंच्या कुलगुरूंकडे गेला आणि ती उत्तम शस्त्रे घेतली.
तद् दिव्यं राजशार्दूलः सत्कृतं माल्यभूषितम्। रामाय दर्शयामास सौमित्रिः सर्वमायुधम्
सौमित्राने ती सर्व दिव्य शस्त्रे, जी माळांनी सुशोभित आणि सन्मानित होती, रामाला दाखवली.
तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्। काले त्वमागतः सौम्य कांक्षिते मम लक्ष्मण
राम, जो संयमी आहे, त्याने प्रेमाने आलेल्या लक्ष्मणाला सांगितले, 'लक्ष्मणा, तू अगदी योग्य वेळी, माझ्या इच्छेप्रमाणे आला आहेस.'
अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम्। ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परंतप
हे शत्रूंचा नाश करणारा, मला माझे सर्व धन ब्राह्मण आणि साधूंना, तुझ्यासोबत, द्यायचे आहे.
वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः। तेषामपि च मे भूयः सर्वेषां चोपजीविनाम्
इथे श्रेष्ठ ब्राह्मण आपल्या गुरूंवर दृढ भक्ती ठेवून राहतात; आणि माझे सर्व उपजीविकेसाठी असलेले लोकही येथे आहेत.
वसिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यं त्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम्। अपि प्रयास्यामि वनं समस्ता- नभ्यर्च्य शिष्टानपरान् द्विजातीन्
तू वसिष्ठांचा सुपुत्र, सज्जन आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण असलेल्या सुयज्ञाला लवकर बोलाव. मी सर्व आदरणीय आणि इतर ब्राह्मणांना नमस्कार करून लगेचच वनात जाणार आहे.
thumb|द्वात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥२-
श्रीवाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील बत्तीसावा अध्याय ऐका.
ततः शासनमाज्ञाय भ्रातुः प्रियकरं हितम्। गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्
मग भावाच्या प्रिय आणि हितकारक आज्ञा समजून तो पटकन सुयज्ञाच्या घरी गेला आणि आत शिरला.
तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्। सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः
तो ब्राह्मण अग्निकुंडाजवळ असताना लक्ष्मणाने त्याला वंदन केले आणि म्हणाला, 'मित्रा, माझ्यासोबत ये आणि कठीण कार्य करणाऱ्याचे घर पाहा.'
ततः संध्यामुपास्थाय गत्वा सौमित्रिणा सह। ऋद्धं स प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्
मग संध्यावंदन करून तो सौमित्रासह श्रीमंत आणि सुंदर रामाच्या घरी गेला.
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः। सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि
रामाने सोन्याच्या सुंदर कड्या, आकर्षक कुंडले, सोन्याच्या दोऱ्यांनी गुंफलेली हार, मौल्यवान रत्ने, कडे आणि बांगड्या अशा अनेक वस्तूंनी सन्मान केला.
अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्। सुयज्ञं स तदोवाच रामः सीताप्रचोदितः
काकुत्स्थ वंशज रामाने अनेक रत्नांनी सुयज्ञाचा सन्मान केला; आणि मग सीतेच्या आग्रहाने रामाने त्याच्याशी बोलले.