स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्या पुत्राः सुखानि च। गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किंचिदपि दुर्लभम्
गुरुची सेवा मनापासून केली, तर स्वर्ग, धन, धान्य, विद्या, मुले आणि सुख—यापैकी काहीही मिळवणं अशक्य नाही.
देवगन्धर्वगोलोकान् ब्रह्मलोकांस्तथापरान्। प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः
जे लोक आई-वडिलांच्या सेवेला सर्वश्रेष्ठ मानतात, ते महान आत्मे देव, गंधर्व, गो-लोक आणि ब्रह्मलोकही प्राप्त करतात.
स मा पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः। तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मः सनातनः
माझे वडील सत्य आणि धर्माच्या मार्गावर चालत मला जसं सांगतात, तसंच वागायचं मी ठरवलं आहे; कारण हाच सनातन धर्म आहे.
मम सन्ना मतिः सीते नेतुं त्वां दण्डकावनम्। वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता
सीते, मी तुला दंडकारण्यात घेऊन जाण्याचा निश्चय केला आहे; म्हणून तूही ठाम राहून माझ्या मागे ये आणि तिथे माझ्यासोबत रहा.
सा हि दिष्टानवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे। अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव
दोषरहित अंग असलेल्या मदिर नेत्रांच्या स्त्री, तू वनवासासाठीच ठरवली गेली आहेस; म्हणून, भीरू, माझ्या मागे ये आणि धर्मात माझी सोबती हो.
सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च। व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम्
सीते, तुझा हा निश्चय माझ्यासाठी आणि तुझ्या कुलासाठी सर्वार्थाने योग्य आहे; सुंदर स्त्री, तुझा हा निर्णय फारच वाखाणण्यासारखा आहे.
आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः। नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते
शुभ नितंब असलेल्या स्त्री, वनवासासाठी योग्य अशा तयारीला सुरुवात कर; आता, सीते, तुझ्याशिवाय मला स्वर्गही आवडत नाही.
ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम्। देहि चाशंसमानेभ्यः संत्वरस्व च मा चिरम्
ब्राह्मणांना दागिने आणि भिक्षुकांना जेवण दे; जे मागतात त्यांना दे, आणि लवकर कर, वेळ दवडू नकोस.
भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च। रमणीयाश्च ये केचित् क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः
सर्व मौल्यवान दागिने, उत्तम वस्त्रं आणि खेळण्यासाठी असलेली जी काही सुंदर वस्तू आहेत—
शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च। देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम्
शय्या, वाहने आणि माझ्या इतर सर्व वस्तू—हे सर्व आधी ब्राह्मणांना दे, मग आपल्या सेवकांना वाट.
अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः। क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेव प्रचक्रमे
पतीचं वनात जाणं समजून, राणी आनंदाने आणि उत्साहाने ताबडतोब दान देऊ लागली.
ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसा यशस्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम्। धनानि रत्नानि च दातुमङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्विनी
मग पतीच्या बोलण्यावर लक्ष ठेवून, आनंदी आणि समाधानाने भरलेली, कीर्तीशाली ती स्त्री, धर्मप्रिय आणि उदार मनाने धन-दागिने वाटू लागली.
thumb|एकत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील अयोध्याकांडाचा एकतीसावा सर्ग.
एवं श्रुत्वा स संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः। बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन्
हे संभाषण ऐकून लक्ष्मण आधीच आलेला होता, त्याचा चेहरा अश्रूंनी भरलेला होता आणि त्याला आपला दु:ख सहन होत नव्हते.
स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः। सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम्
रघुकुळाचा आनंद असलेल्या लक्ष्मणाने आपल्या भावाच्या पायांवर घट्ट मस्तक ठेवले आणि मग त्याने अत्यंत कीर्ती असलेल्या सीतेला व मोठ्या व्रती असलेल्या रामाला बोलले.
यदि गन्तुं कृता बुद्धिर्वनं मृगगजायुतम्। अहं त्वानुगमिष्यामि वनमग्रे धनुर्धरः
जर तुम्ही मृग आणि हत्ती असलेल्या जंगलात जाण्याचा निर्धार केला असेल, तर मी धनुष्य घेऊन तुमच्या पुढे पुढे जाईन.
मया समेतोऽरण्यानि रम्याणि विचरिष्यसि। पक्षिभिर्मृगयूथैश्च संघुष्टानि समन्ततः
माझ्या सोबत तुम्ही सर्वत्र पक्षी आणि वन्य प्राण्यांच्या किलबिलाटाने गूंजणाऱ्या रम्य जंगलात फिराल.
न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे। ऐश्वर्यं चापि लोकानां कामये न त्वया विना
मला देवांचे लोक मिळवायचे नाहीत, अमरत्वही नको, आणि तुमच्याशिवाय लोकांचे राज्यही मी इच्छित नाही.
एवं ब्रुवाणः सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः। रामेण बहुभिः सान्त्वैर्निषिद्धः पुनरब्रवीत्
अशा प्रकारे वनवासासाठी ठाम असलेला सौमित्र, रामाने अनेक प्रेमळ शब्दांनी थांबवले तरी पुन्हा बोलू लागला.
अनुज्ञातस्तु भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम्। किमिदानीं पुनरपि क्रियते मे निवारणम्
तुम्ही आधीच मला परवानगी दिली होती, मग आता पुन्हा मला का थांबवता?
यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः। एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ
मला जाण्याची इच्छा असताना मला थांबवण्याचे कारण काय आहे? हे मला जाणून घ्यायचे आहे, कारण माझ्या मनात शंका आहे, हे निष्पापा.
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः। स्थितं प्राग्गामिनं धीरं याचमानं कृताञ्जलिम्
तेव्हा तेजस्वी रामाने समोर उभा राहिलेल्या, धीराने हात जोडून विनवणी करणाऱ्या लक्ष्मणाला बोलले.
स्निग्धो धर्मरतो धीरः सततं सत्पथे स्थितः। प्रियः प्राणसमो वश्यो विजेयश्च सखा च मे
तू प्रेमळ, धर्माला प्रिय, नेहमी योग्य मार्गावर चालणारा, जीवापेक्षा प्रिय, आज्ञाधारक, विजय मिळवणारा आणि माझा सखा आहेस.
मयाद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम्। को भजिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम्
सौमित्रा, जर आज तू माझ्यासोबत त्या जंगलात गेलास, तर कौसल्या किंवा कीर्तीवंत सुमित्रा यांची सेवा कोण करेल?
अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव। स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः
जो राजा पृथ्वीवर इच्छांची वर्षाव करतो, जसा मेघ पाऊस पाडतो, तो मोठ्या इच्छांच्या जाळ्यात अडकलेला आहे.
सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपतेः सुता। दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम्
घोड्यांच्या स्वामीची कन्या हे राज्य मिळवूनही, दुःखी सावत्र मातांना आनंद देणार नाही.
न भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम्। भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः
भरताला राज्य मिळाले आणि तो कैकेयीच्या जवळ राहिला, तर तो कौसल्या आणि फार दुःखी सुमित्रा यांना सांभाळणार नाही.
तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा। सौमित्रे भर कौसल्यामुक्तमर्थममुं चर
सौमित्रा, त्या आर्येला स्वतःच किंवा राजाच्या कृपेने सांभाळ, कौसल्येला दिलेले हे कर्तव्य पूर्ण कर.
एवं मयि च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता। धर्मज्ञगुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान्
अशा प्रकारे, माझ्यावरील तुझी भक्ती स्पष्ट दिसेल आणि धर्म जाणणाऱ्या वडिलधाऱ्यांचा सन्मान करण्यात तुझा मोठा आणि अद्वितीय धर्म प्रकट होईल.
एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन। अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत् सुखम्
रघुकुळाचा आनंद असलेल्या सौमित्रा, माझ्यासाठी हे कर. आपल्याशिवाय राहणाऱ्या आपल्या आईला सुखाचा अभाव होऊ देऊ नको.