गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिनिर्दरिवासिनाम्। सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखमतो वनम्
डोंगरांच्या ओढ्यांतून आलेल्या आणि डोंगरांच्या गुहांमध्ये राहणाऱ्या सिंहांचे गर्जन ऐकायला त्रासदायक असतात. म्हणून जंगल दुःखदायक आहे.
क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ताः शून्ये तथा मृगाः। दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम्
रिकाम्या जागी बेधडक आणि मदमस्त असलेले प्राणी खेळताना दिसतात. हे पाहून, सीते, जंगल खरंच दुःखदायक वाटतं.
सग्राहाः सरितश्चैव पङ्कवत्यस्तु दुस्तराः। मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम्
नद्या मगरांनी भरलेल्या, चिखलाने माखलेल्या आणि ओलांडायला फार कठीण आहेत; मोठ्या हत्तींसाठीसुद्धा हे जंगल अधिक दुःखदायक आहे.
लताकण्टकसंकीर्णाः कृकवाकूपनादिताः। निरपाश्च सुदुःखाश्च मार्गा दुःखमतो वनम्
रस्ते काटेरी वेलींनी भरलेले, मोरांच्या आवाजांनी दुमदुमलेले, पाण्याचा अभाव असलेले आणि अत्यंत कठीण आहेत; म्हणून हे जंगल खूपच कष्टदायक आहे.
सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयंभग्नासु भूतले। रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखमतो वनम्
रात्री श्रमाने थकून, जमिनीवर पडलेल्या तुटलेल्या पानांच्या गादीवर झोपावे लागते; म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
अहोरात्रं च संतोषः कर्तव्यो नियतात्मना। फलैर्वृक्षावपतितैः सीते दुःखमतो वनम्
रात्रंदिवस मनाला आवर घालून, झाडावरून पडलेल्या फळांवर समाधान मानावे लागते, सीते, म्हणून हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि। जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारणम्
मैतिली, जिवंत असताना उपवास करावा लागतो, जटा वाढवाव्या लागतात आणि झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालावे लागते.
देवतानां पितॄणां च कर्तव्यं विधिपूर्वकम्। प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम्
देवतांचे आणि पितरांचे विधीने पूजन करावे लागते, आणि आलेल्या पाहुण्यांचा नेहमी सन्मान करावा लागतो.
कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः। चरतां नियमेनैव तस्माद् दुःखतरं वनम्
तिथे राहणाऱ्यांनी योग्य वेळी दिवसातून तीनदा स्नान करणे आवश्यक असते; म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमैः स्वयमाहृतैः। आर्षेण विधिना वेद्यां सीते दुःखमतो वनम्
स्वतः गोळा केलेल्या फुलांनी वेदविधीप्रमाणे वेदीवर अर्पण करावे लागते; म्हणून, सीते, हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
यथालब्धेन कर्तव्यः संतोषस्तेन मैथिलि। यताहारैर्वनचरैः सीते दुःखमतो वनम्
मैतिली, जसे मिळेल त्यात समाधान मानावे लागते आणि जंगलात मिळणाऱ्या अन्नावरच जगावे लागते; म्हणून, सीते, हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
अतीव वातस्तिमिरं बुभुक्षा चाति नित्यशः। भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम्
इथे प्रचंड वारा, अंधार आणि नेहमीच भूक लागलेली असते; मोठी मोठी भीतीसुद्धा आहेत, म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि। चरन्ति पथि ते दर्पात् ततो दुःखतरं वनम्
सुंदरि, अनेक प्रकारचे साप, वेगवेगळ्या रूपांचे, रस्त्यावर निर्भयपणे फिरतात; म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः। तिष्ठन्त्यावृत्य पन्थानमतो दुःखतरंवनम्
नद्यांमध्ये राहणारे, वाकड्या वाटेने जाणारे साप रस्त्यावर अडथळा आणतात; म्हणून हे जंगल आणखी कठीण आहे.
पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकैः सह। बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम्
पतंग, विंचू, किडे आणि चावणाऱ्या माशा नेहमी दुर्बळांना त्रास देतात; म्हणून हे जंगल पूर्णपणे दुःखाने भरलेले आहे.
द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशाः काशाश्च भामिनि। वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखमतो वनम्
सुंदरि, झाडे काटेरी आहेत, कुश आणि काश गवत आहे, आणि जंगलात फांद्या गुंतलेल्या आहेत; म्हणून हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च। अरण्यवासे वसतो दुःखमेव सदा वनम्
जंगलात राहणाऱ्यांना अनेक शारीरिक कष्ट आणि विविध भीती असतात; म्हणून हे जंगल नेहमीच दुःखाने भरलेले आहे.
क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः। न भेतव्यं च भेतव्ये दुःखं नित्यमतो वनम्
राग आणि लोभ सोडावे लागतात, मन नेहमी तपासाठी लावावे लागते; भीतीदायक गोष्टींना घाबरू नये, म्हणून हे जंगल नेहमीच कष्टाचे आहे.
तदलं ते वनं गत्वा क्षेमं नहि वनं तव। विमृशन्निव पश्यामि बहुदोषकरं वनम्
म्हणून तुला जंगलात जाणे योग्य नाही; तिथे तुझ्यासाठी सुरक्षितता नाही. मी विचार केला असता, जंगलात अनेक दोष दिसतात.
वनं तु नेतुं न कृता मतिर्यदा बभूव रामेण तदा महात्मना। न तस्य सीता वचनं चकार तं ततोऽब्रवीद् राममिदं सुदुःखिता
पण जेव्हा राम या महात्म्याने तिला जंगलात नेण्याचा विचार केला नाही, तेव्हा सीतेने त्याचे शब्द ऐकले नाहीत आणि मग ती फार दुःखी होऊन रामाला म्हणाली.
thumb|एकोनत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकिरामायणाच्या अयोध्याकांडातील एकोणतीसावा अध्याय.
एतत् तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता। प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्
रामाच्या या शब्दांनी सीता फारच दुःखी झाली, तिच्या डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले. मग तिने हळूहळू असे बोलले.
ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति। गुणानित्येव तान् विद्धि तव स्नेहपुरस्कृता
तू वनात राहण्याबद्दल जे दोष सांगितलेस, ते मला तुझ्या प्रेमामुळे गुणच वाटतात.
मृगाः सिंहा गजाश्चैव शार्दूलाः शरभास्तथा। चमराः सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः
मृग, सिंह, हत्ती, वाघ, शरभ, उंट, रानडुक्कर आणि इतर जे काही वनात फिरणारे प्राणी आहेत—
अदृष्टपूर्वरूपत्वात् सर्वे ते तव राघव। रूपं दृष्ट्वापसर्पेयुस्तव सर्वे हि बिभ्यति
हे राघव, त्यांनी तुझ्यासारखा कोणी पाहिला नाही, म्हणून ते सर्व तुझं रूप पाहिल्यावर पळून जातील; सगळ्यांना तुझी भीती वाटते.
त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया। त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्
माझ्या वडिलधाऱ्यांच्या आज्ञेने मला तुझ्यासोबतच जायचं आहे; राम, तुझ्यापासून वेगळी झाल्यावर मला हे जीवन सोडावं लागेल.
नहि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्रोऽपि राघव। सुराणामीश्वरः शक्तः प्रधर्षयितुमोजसा
राघव, मी तुझ्या जवळ असताना, देवांचा राजा इंद्रसुद्धा मला काहीही वाईट करू शकत नाही.
पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम्। काममेवंविधं राम त्वया मम निदर्शितम्
पतीपासून दूर झालेली स्त्री जगू शकत नाही; राम, तू मला याचा दाखला दिलास.
अथापि च महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम्। पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने
महाबुद्धिमान, मी पूर्वी माझ्या वडिलांच्या घरी ब्राह्मणांकडून ऐकलं आहे की, मला खरोखरच वनात राहावं लागेल.
लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्यः श्रुत्वाहं वचनं गृहे। वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल
शिक्षित ब्राह्मणांकडून हे वचन ऐकून, हे महाबल, मला नेहमीच वनवासाची इच्छा होती.