अहं गमिष्यामि वनं सुदुर्गमं मृगायुतं वानरवारणैश्च। वने निवत्स्यामि यथा पितुर्गृहे तवैव पादावुपगृह्य सम्मता
मी तुझ्या सोबत त्या कठीण आणि मृग, वानर, हत्ती यांनी भरलेल्या जंगलात जाईन. तुझ्या संमतीने, तुझ्या पायांशी राहून, मी तिथे वडिलांच्या घरी असल्यासारखी राहीन.
अनन्यभावामनुरक्तचेतसं त्वया वियुक्तां मरणाय निश्चिताम्। नयस्व मां साधु कुरुष्व याचनां नातो मया ते गुरुता भविष्यति
माझं मन फक्त तुझ्यावरच आहे. तुझ्यापासून वेगळी झाल्यास मी मरण पत्करीन असं ठरवलं आहे. मला सोबत ने, माझी विनंती मान्य कर. मी तुझ्यावर कोणताही भार टाकणार नाही.
तथा ब्रुवाणामपि धर्मवत्सलां न च स्म सीतां नृवरो निनीषति। उवाच चैनां बहु संनिवर्तने वने निवासस्य च दुःखितां प्रति
ती इतकं धर्माचरण करणारी असूनही, तो पुरुषश्रेष्ठ सीतेला सोबत न्यायला तयार झाला नाही. तिला वनवासाच्या दुःखाबद्दल समजावण्यासाठी त्याने पुष्कळ शब्द सांगितले.
thumb|अष्टाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अयोध्या कांडातील अठ्ठाविसावा सर्ग ऐका.
स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञां धर्मवत्सलः। न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन्
धर्मावर प्रेम करणारा तो, सीता अशा प्रकारे बोलत आहे आणि ती किती धर्मनिष्ठ आहे हे पाहून, वनातील दुःख आठवत, तिला घेऊन जाण्याचा निर्धार करत नाही.
सान्त्वयित्वा ततस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्। निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह
तिच्या डोळ्यांत अश्रू भरलेले पाहून त्याने तिला धीर दिला आणि परत राहावी म्हणून हे शब्द सांगितले.
सीते महाकुलीनासि धर्मे च निरता सदा। इहाचरस्व धर्मं त्वं यथा मे मनसः सुखम्
सीते, तू मोठ्या घरातील आहेस आणि नेहमी धर्मात रमलेली आहेस. इथेच राहून धर्माचरण कर, म्हणजे माझ्या मनाला समाधान मिळेल.
सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले। वने दोषा हि बहवो वसतस्तान् निबोध मे
सीते, मी तुला जे सांगतो तेच कर, कारण जंगलात राहणाऱ्यांसाठी अनेक धोके असतात, ते माझ्याकडून ऐक.
सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः। बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते
सीते, वनवासाची इच्छा सोड. जंगलाला 'कांदाऱ्याचं ठिकाण' असं म्हणतात कारण तिथे अनेक धोके आहेत.
हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते। सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम्
हे मी तुझ्या हितासाठी आणि समजूतदारपणाने सांगतो. मला तिथे कधीही सुख मिळालं नाही, नेहमी दुःखच मिळालं.
गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिनिर्दरिवासिनाम्। सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखमतो वनम्
डोंगरांच्या ओढ्यांतून आलेल्या आणि डोंगरांच्या गुहांमध्ये राहणाऱ्या सिंहांचे गर्जन ऐकायला त्रासदायक असतात. म्हणून जंगल दुःखदायक आहे.
क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ताः शून्ये तथा मृगाः। दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम्
रिकाम्या जागी बेधडक आणि मदमस्त असलेले प्राणी खेळताना दिसतात. हे पाहून, सीते, जंगल खरंच दुःखदायक वाटतं.
सग्राहाः सरितश्चैव पङ्कवत्यस्तु दुस्तराः। मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम्
नद्या मगरांनी भरलेल्या, चिखलाने माखलेल्या आणि ओलांडायला फार कठीण आहेत; मोठ्या हत्तींसाठीसुद्धा हे जंगल अधिक दुःखदायक आहे.
लताकण्टकसंकीर्णाः कृकवाकूपनादिताः। निरपाश्च सुदुःखाश्च मार्गा दुःखमतो वनम्
रस्ते काटेरी वेलींनी भरलेले, मोरांच्या आवाजांनी दुमदुमलेले, पाण्याचा अभाव असलेले आणि अत्यंत कठीण आहेत; म्हणून हे जंगल खूपच कष्टदायक आहे.
सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयंभग्नासु भूतले। रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखमतो वनम्
रात्री श्रमाने थकून, जमिनीवर पडलेल्या तुटलेल्या पानांच्या गादीवर झोपावे लागते; म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
अहोरात्रं च संतोषः कर्तव्यो नियतात्मना। फलैर्वृक्षावपतितैः सीते दुःखमतो वनम्
रात्रंदिवस मनाला आवर घालून, झाडावरून पडलेल्या फळांवर समाधान मानावे लागते, सीते, म्हणून हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि। जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारणम्
मैतिली, जिवंत असताना उपवास करावा लागतो, जटा वाढवाव्या लागतात आणि झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालावे लागते.
देवतानां पितॄणां च कर्तव्यं विधिपूर्वकम्। प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम्
देवतांचे आणि पितरांचे विधीने पूजन करावे लागते, आणि आलेल्या पाहुण्यांचा नेहमी सन्मान करावा लागतो.
कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः। चरतां नियमेनैव तस्माद् दुःखतरं वनम्
तिथे राहणाऱ्यांनी योग्य वेळी दिवसातून तीनदा स्नान करणे आवश्यक असते; म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमैः स्वयमाहृतैः। आर्षेण विधिना वेद्यां सीते दुःखमतो वनम्
स्वतः गोळा केलेल्या फुलांनी वेदविधीप्रमाणे वेदीवर अर्पण करावे लागते; म्हणून, सीते, हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
यथालब्धेन कर्तव्यः संतोषस्तेन मैथिलि। यताहारैर्वनचरैः सीते दुःखमतो वनम्
मैतिली, जसे मिळेल त्यात समाधान मानावे लागते आणि जंगलात मिळणाऱ्या अन्नावरच जगावे लागते; म्हणून, सीते, हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
अतीव वातस्तिमिरं बुभुक्षा चाति नित्यशः। भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम्
इथे प्रचंड वारा, अंधार आणि नेहमीच भूक लागलेली असते; मोठी मोठी भीतीसुद्धा आहेत, म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि। चरन्ति पथि ते दर्पात् ततो दुःखतरं वनम्
सुंदरि, अनेक प्रकारचे साप, वेगवेगळ्या रूपांचे, रस्त्यावर निर्भयपणे फिरतात; म्हणून हे जंगल आणखी दुःखदायक आहे.
नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः। तिष्ठन्त्यावृत्य पन्थानमतो दुःखतरंवनम्
नद्यांमध्ये राहणारे, वाकड्या वाटेने जाणारे साप रस्त्यावर अडथळा आणतात; म्हणून हे जंगल आणखी कठीण आहे.
पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकैः सह। बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम्
पतंग, विंचू, किडे आणि चावणाऱ्या माशा नेहमी दुर्बळांना त्रास देतात; म्हणून हे जंगल पूर्णपणे दुःखाने भरलेले आहे.
द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशाः काशाश्च भामिनि। वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखमतो वनम्
सुंदरि, झाडे काटेरी आहेत, कुश आणि काश गवत आहे, आणि जंगलात फांद्या गुंतलेल्या आहेत; म्हणून हे जंगल खूपच कष्टाचे आहे.
कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च। अरण्यवासे वसतो दुःखमेव सदा वनम्
जंगलात राहणाऱ्यांना अनेक शारीरिक कष्ट आणि विविध भीती असतात; म्हणून हे जंगल नेहमीच दुःखाने भरलेले आहे.
क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः। न भेतव्यं च भेतव्ये दुःखं नित्यमतो वनम्
राग आणि लोभ सोडावे लागतात, मन नेहमी तपासाठी लावावे लागते; भीतीदायक गोष्टींना घाबरू नये, म्हणून हे जंगल नेहमीच कष्टाचे आहे.
तदलं ते वनं गत्वा क्षेमं नहि वनं तव। विमृशन्निव पश्यामि बहुदोषकरं वनम्
म्हणून तुला जंगलात जाणे योग्य नाही; तिथे तुझ्यासाठी सुरक्षितता नाही. मी विचार केला असता, जंगलात अनेक दोष दिसतात.
वनं तु नेतुं न कृता मतिर्यदा बभूव रामेण तदा महात्मना। न तस्य सीता वचनं चकार तं ततोऽब्रवीद् राममिदं सुदुःखिता
पण जेव्हा राम या महात्म्याने तिला जंगलात नेण्याचा विचार केला नाही, तेव्हा सीतेने त्याचे शब्द ऐकले नाहीत आणि मग ती फार दुःखी होऊन रामाला म्हणाली.