माता च मम कौसल्या वृद्धा संतापकर्शिता। धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः सम्मानमर्हति
माझी आई कौसल्या, वयस्क आणि दुःखाने थकलेली आहे. नेहमी धर्माला पुढे ठेवून, तिला तू विशेष सन्मान दे.
वन्दितव्याश्च ते नित्यं याः शेषा मम मातरः। स्नेहप्रणयसम्भोगैः समा हि मम मातरः
माझ्या इतर सर्व मातांना देखील तू नेहमी वंदन कर. प्रेम, आपुलकी आणि सेवेतून त्या सर्व माझ्यासाठी आईसमान आहेत.
भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः। त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम
भरत आणि शत्रुघ्न यांना तू विशेषतः भाऊ आणि पुत्रासारखेच मान, कारण ते माझ्यासाठी प्राणाहूनही प्रिय आहेत.
विप्रियं च न कर्तव्यं भरतस्य कदाचन। स हि राजा च वैदेहि देशस्य च कुलस्य च
भरताला कधीही अप्रिय असं काही करू नकोस, कारण, वैदेही, तोच या देशाचा आणि घराचा राजा आहे.
आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः। राजानः सम्प्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये
राजे चांगल्या वागणुकीने आणि प्रयत्नपूर्वक सेवा केल्याने प्रसन्न होतात, पण उलट केल्यास रागावतात.
औरस्यानपि पुत्रान् हि त्यजन्त्यहितकारिणः। समर्थान् सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः
राजे, आपल्या हिताच्या विरुद्ध वागणाऱ्या मुलांनाही सोडतात, आणि जे योग्य असतात, त्यांना, परके असले तरी, आपले करतात.
सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञः समनुवर्तिनी। भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा
म्हणून, हे कल्याणी, तू इथेच राहा, राजाच्या इच्छेनुसार वाग, भरताच्या धर्मात रममाण हो, आणि सत्यव्रत पाळणारी बन.
अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि। यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्यचित् तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम
मी मोठ्या वनात जाणार आहे, प्रिये. पण, तू इथेच राहा, सुंदरि. जशी तू कधीच कुणाचं वाईट केलं नाहीस, तशीच माझ्या या शब्दाप्रमाणे वाग.
thumb|सप्तविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तविंशः सर्गः ॥२-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्या कांडातील सत्ताविसावा सर्ग.
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी। प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्
अशा प्रकारे सांगितल्यावर, प्रिय बोलणारी आणि प्रेमास पात्र असलेली वैदेही, प्रेमापोटी थोडी रागावली आणि पतीला म्हणाली—
किमिदं भाषसे राम वाक्यं लघुतया ध्रुवम्। त्वया यदपहास्यं मे श्रुत्वा नरवरोत्तम
हे राम, हे काय बोलतोस? नक्कीच हे शब्द हलक्याने बोलले आहेत. हे ऐकून, नरश्रेष्ठा, मला वाटतं तू माझी थट्टा करतो आहेस.
वीराणां राजपुत्राणां शस्त्रास्त्रविदुषां नृप। अनर्हमयशस्यं च न श्रोतव्यं त्वयेरितम्
हे राजपुत्रा, वीरांच्या, राजकुमारांच्या आणि शस्त्रास्त्र जाणणाऱ्यांच्या मध्ये, असे अपमानास्पद आणि न शोभणारे शब्द तुझ्या तोंडून कधीच यायला नकोत.
आर्यपुत्र पिता माता भ्राता पुत्रस्तथा स्नुषा। स्वानि पुण्यानि भुञ्जानाः स्वं स्वं भाग्यमुपासते
आर्यपुत्रा, वडील, आई, भाऊ, मुलगा आणि सून—हे सर्वजण आपापल्या पुण्याचा आणि नशिबाचा भोग घेतात.
भर्तुर्भाग्यं तु नार्येका प्राप्नोति पुरुषर्षभ। अतश्चैवाहमादिष्टा वने वस्तव्यमित्यपि
पण, स्त्रीला मात्र फक्त आपल्या पतीचं भाग्य मिळतं, हे पुरुषश्रेष्ठा. म्हणूनच मला देखील वनात राहण्याची आज्ञा मिळाली आहे.
न पिता नात्मजो वात्मा न माता न सखीजनः। इह प्रेत्य च नारीणां पतिरेको गतिः सदा
स्त्रियांसाठी, वडील, मुलगा, स्वतः, आई किंवा मैत्रिणी—हे कुणीच या जन्मात किंवा पुढच्या जन्मात आधार नसतात; पतीच एकमेव आधार असतो.
यदि त्वं प्रस्थितो दुर्गं वनमद्यैव राघव। अग्रतस्ते गमिष्यामि मृद्नन्ती कुशकण्टकान्
आजच जर तू, हे राघवा, कठीण अशा वनात जायला निघालास, तर मी तुझ्या पुढे जाईन आणि गवत काटे तुडवत चालत राहीन.
ईर्ष्यां रोषं बहिष्कृत्य भुक्तशेषमिवोदकम्। नय मां वीर विस्रब्धः पापं मयि न विद्यते
मत्सर आणि राग दूर टाक, जसं पाणी प्यायल्यानंतर उरलेलं टाकून देतात, तसंच तू मला निर्धास्तपणे घेऊन चल, माझ्यात काहीही पाप नाही.
प्रासादाग्रे विमानैर्वा वैहायसगतेन वा। सर्वावस्थागता भर्तुः पादच्छाया विशिष्यते
महलाच्या टोकावर असो, विमानात असो किंवा आकाशात फिरत असो, कोणत्याही अवस्थेत, स्त्रीसाठी पतीच्या पायाची छाया हाच सर्वात मोठा आधार असतो.
अनुशिष्टास्मि मात्रा च पित्रा च विविधाश्रयम्। नास्मि सम्प्रति वक्तव्या वर्तितव्यं यथा मया
माझ्या आईवडिलांनी मला अनेक प्रकारे शिकवलं आहे; आता मला काहीच सांगायचं राहिलेलं नाही—माझ्या ठरवलेल्या मार्गानेच मी वागणार आहे.
अहं दुर्गं गमिष्यामि वनं पुरुषवर्जितम्। नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलगणसेवितम्
मी त्या कठीण, माणसांविरहित, अनेक हरणांनी भरलेल्या आणि वाघांच्या वावराने गजबजलेल्या वनात जाईन.
सुखं वने निवत्स्यामि यथैव भवने पितुः। अचिन्तयन्ती त्रीँल्लोकांश्चिन्तयन्ती पतिव्रतम्
मी वनातही अगदी वडिलांच्या घरी जशी सुखाने राहायचे, तशीच राहीन; तीनही लोकांचा विचार न करता, फक्त पतीव्रतेचा विचार करत राहीन.
शुश्रूषमाणा ते नित्यं नियता ब्रह्मचारिणी। सह रंस्ये त्वया वीर वनेषु मधुगन्धिषु
मी नेहमी तुझी सेवा करीन, संयम पाळून आणि ब्रह्मचारिणीसारखी राहीन; मधाचा सुगंध असलेल्या त्या वनीय ठिकाणी तुझ्यासोबत आनंदाने राहीन.
त्वं हि कर्तुं वने शक्तो राम सम्परिपालनम्। अन्यस्यापि जनस्येह किं पुनर्मम मानद
हे राम, तू वनात इतरांचंही रक्षण करू शकतोस, मग माझं काय सांगावं, हे मान देणाऱ्या!
साहं त्वया गमिष्यामि वनमद्य न संशयः। नाहं शक्या महाभाग निवर्तयितुमुद्यता
म्हणून, मी आज तुझ्यासोबत वनात जाणारच आहे, यात शंका नाही; हे महाभागा, एकदा मी ठरवलं की मला परतवणं शक्य नाही.
फलमूलाशना नित्यं भविष्यामि न संशयः। न ते दुःखं करिष्यामि निवसन्ती त्वया सदा
मी नेहमी फळं आणि कंद खाईन, यात शंका नाही. तुझ्यासोबत राहून मी तुला कधीच त्रास देणार नाही.
अग्रतस्ते गमिष्यामि भोक्ष्ये भुक्तवति त्वयि। इच्छामि परतः शैलान् पल्वलानि सरांसि च
मी तुझ्या पुढे चालीन आणि तू जेवल्यावरच जेवेन. नंतर मला डोंगर, तळी आणि सरोवरे पाहायला आवडेल.
द्रष्टुं सर्वत्र निर्भीता त्वया नाथेन धीमता। हंसकारण्डवाकीर्णाः पद्मिनीः साधुपुष्पिताः
तू माझा रक्षक असलास, तर मी कुठेही निर्भयपणे हंस, बगळ्यांनी भरलेली आणि सुंदर फुललेली कमळाची तळी पाहीन.
इच्छेयं सुखिनी द्रष्टुं त्वया वीरेण संगता। अभिषेकं करिष्यामि तासु नित्यमनुव्रता
हे वीर, तुझ्या सोबत मला आनंदाने ती तळी पाहायला आवडेल. मी नेहमी तुझ्या भक्तीने त्या तळ्यांमध्ये स्नान करीन.
सह त्वया विशालाक्ष रंस्ये परमनन्दिनी। एवं वर्षसहस्राणि शतं वापि त्वया सह
हे विशाल नेत्र असलेल्या, तुझ्या सोबत मी अत्यंत आनंदाने रमेन. असे हजारो वर्षे किंवा शंभर वर्षे जरी असले, तरी तुझ्या सोबतच राहीन.
व्यतिक्रमं न वेत्स्यामि स्वर्गोऽपि हि न मे मतः। स्वर्गेऽपि च विना वासो भविता यदि राघव। त्वया विना नरव्याघ्र नाहं तदपि रोचये
मी कधीही मर्यादा ओलांडणार नाही. मला स्वर्गही आवडत नाही. हे राघव, तुझ्याशिवाय स्वर्गात राहता आलं तरी मला ते नको आहे. हे नरश्रेष्ठ, तुझ्याशिवाय मी काहीच पसंत करणार नाही.