न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च। आवृतं वदनं वल्गु च्छत्रेणाभिविराजते
"समुद्राच्या फेसासारख्या पांढऱ्या छत्र्याखाली तुझे सुंदर मुख नेहमी शोभून दिसते, पण आज तसे काहीच दिसत नाही."
व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम्। चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम्
"चंद्र आणि हंसासारख्या शुभ्र दोन प्रमुख चामरांनी तुझे कमळासारखे डोळे असलेले मुख आज वाऱ्याने शीतल होत नाही."
वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ। स्तुवन्तो नाद्य दृश्यन्ते मङ्गलैः सूतमागधाः
"वक्तृत्ववान गायक आणि स्तुतिकर्ते, आनंदाने तुला मंगल शब्दांनी गौरवायला आज आलेले नाहीत, ना सूत आणि मागध लोकही काही म्हणताना दिसतात."
न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः। मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः
"वेदपारंगत ब्राह्मण तुझ्या डोक्यावर मध आणि दही, अभिषेकासाठी, विधिप्रमाणे घालत नाहीत."
न त्वां प्रकृतयः सर्वाः श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः। अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा
"सर्व नगरवासी आणि गटप्रमुख, सजून-धजून, तुला सोबत जायला उत्सुक नाहीत, ना गावकरी आणि शहरातील लोकही."
चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषणैः। मुख्यः पुष्परथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः
"चार वेगवान, सोन्याने सजवलेल्या घोड्यांनी जोडलेली तुझी सुंदर पुष्परथ, नेहमीप्रमाणे तुझ्या पुढे का जात नाही?"
न हस्ती चाग्रतः श्रीमान् सर्वलक्षणपूजितः। प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरिप्रभः
"सर्व शुभ चिन्हांनी सन्मानित, काळ्या मेघासारखा किंवा पर्वतासारखा तुझा तेजस्वी हत्ती, प्रवासात तुझ्या पुढे दिसत नाही, हे वीर."
न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन। भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरःसरम्
"सोन्याने सजवलेले सुंदर भद्रासन, तुझ्या पुढे ठेवलेले, आणि तू वीर म्हणून अग्रेसर जातोस, असे दृश्य मला आज दिसत नाही."
अभिषेको यदा सज्जः किमिदानीमिदं तव। अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते
राज्याभिषेकाची तयारी झाली असताना, तुझ्या चेहऱ्यावर हे काय आहे? तुझा चेहरा वेगळाच दिसतोय, आणि आनंदही दिसत नाही.
इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः। सीते तत्रभवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम्
ती अशा प्रकारे दुःख व्यक्त करत असताना, रघुकुळाचा आनंद राम म्हणाला, "सीते, माझे वडील मला आता वनात पाठवत आहेत."
कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि। शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाद्यागतं मम
मोठ्या घरात जन्मलेली, धर्म जाणणारी आणि आचरण करणारी जानकी, ऐक, हे सगळं माझ्यावर कसं आलं ते मी सांगतो.
राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन वै। कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ
माझे वडील, सत्यप्रतिज्ञ राजा दशरथ, यांनी पूर्वी माझ्या आई कैकेयीला दोन मोठे वर दिले होते.
तयाद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते। प्रचोदितः स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः
आता, माझ्या अभिषेकाची तयारी होत असताना आणि राजा मला राज्य देणार असताना, तिने त्यांना ते वचन मागितले आणि धर्माच्या नात्याने ते पूर्ण केलं जात आहे.
चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया। पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः
माझ्या वडिलांच्या आज्ञेने मला चौदा वर्षे दंडकारण्यात राहायचं आहे, आणि भरताला युवराजपद दिलं आहे.
सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्। भरतस्य समीपे ते नाहं कथ्यः कदाचन
म्हणून मी तुझी भेट घेण्यासाठी आलो आहे, कारण मी एकाकी वनात जाणार आहे. भरताच्या समोर तू माझ्याबद्दल कधीच काही बोलू नकोस.
ऋद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्। तस्मान्न ते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम
कारण संपन्न माणसं दुसऱ्याचं कौतुक सहन करत नाहीत; म्हणून, भरताच्या समोर माझ्या गुणांची चर्चा करू नकोस.
तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम्। स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः
राजाने कायमचं युवराजपद भरताला दिलं आहे. म्हणून, सीते, त्याचा आणि विशेषतः राजाचा तू आदर कर.
अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोः समनुपालयन्। वनमद्यैव यास्यामि स्थिरीभव मनस्विनि
आणि मी, माझ्या गुरूला दिलेलं वचन पाळत, आजच वनात जाणार आहे. मनाने खंबीर राहा.
याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम्। व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयानघे
जेव्हा मी या ऋषिमुनींच्या वनात जाईन, तेव्हा, शुभे, तू व्रत आणि उपवास यांना मन लाव.
कल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि। वन्दितव्यो दशरथः पिता मम जनेश्वरः
प्रत्येक सकाळी लवकर उठून, देवांची योग्य रीतीने पूजा करून, माझे वडील, जनांचा राजा दशरथ, यांना वंदन कर.
माता च मम कौसल्या वृद्धा संतापकर्शिता। धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः सम्मानमर्हति
माझी आई कौसल्या, वयस्क आणि दुःखाने थकलेली आहे. नेहमी धर्माला पुढे ठेवून, तिला तू विशेष सन्मान दे.
वन्दितव्याश्च ते नित्यं याः शेषा मम मातरः। स्नेहप्रणयसम्भोगैः समा हि मम मातरः
माझ्या इतर सर्व मातांना देखील तू नेहमी वंदन कर. प्रेम, आपुलकी आणि सेवेतून त्या सर्व माझ्यासाठी आईसमान आहेत.
भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः। त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम
भरत आणि शत्रुघ्न यांना तू विशेषतः भाऊ आणि पुत्रासारखेच मान, कारण ते माझ्यासाठी प्राणाहूनही प्रिय आहेत.
विप्रियं च न कर्तव्यं भरतस्य कदाचन। स हि राजा च वैदेहि देशस्य च कुलस्य च
भरताला कधीही अप्रिय असं काही करू नकोस, कारण, वैदेही, तोच या देशाचा आणि घराचा राजा आहे.
आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः। राजानः सम्प्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये
राजे चांगल्या वागणुकीने आणि प्रयत्नपूर्वक सेवा केल्याने प्रसन्न होतात, पण उलट केल्यास रागावतात.
औरस्यानपि पुत्रान् हि त्यजन्त्यहितकारिणः। समर्थान् सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः
राजे, आपल्या हिताच्या विरुद्ध वागणाऱ्या मुलांनाही सोडतात, आणि जे योग्य असतात, त्यांना, परके असले तरी, आपले करतात.
सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञः समनुवर्तिनी। भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा
म्हणून, हे कल्याणी, तू इथेच राहा, राजाच्या इच्छेनुसार वाग, भरताच्या धर्मात रममाण हो, आणि सत्यव्रत पाळणारी बन.
अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि। यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्यचित् तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम
मी मोठ्या वनात जाणार आहे, प्रिये. पण, तू इथेच राहा, सुंदरि. जशी तू कधीच कुणाचं वाईट केलं नाहीस, तशीच माझ्या या शब्दाप्रमाणे वाग.
thumb|सप्तविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तविंशः सर्गः ॥२-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्या कांडातील सत्ताविसावा सर्ग.
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी। प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्
अशा प्रकारे सांगितल्यावर, प्रिय बोलणारी आणि प्रेमास पात्र असलेली वैदेही, प्रेमापोटी थोडी रागावली आणि पतीला म्हणाली—