यावन्मातरमापृच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्। ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम्
आईला परवानगी मागून, सीतेला समजावून, मी आजच दंडकारण्याच्या मोठ्या वनात जाईन.
भरतः पालयेद् राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा। तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्मः सनातनः
भरताने राज्य सांभाळावं आणि वडिलांची सेवा करावी; तसंच तुलाही वागावं लागेल, कारण तोच सनातन धर्म आहे.
रामस्य तु वचः श्रुत्वा भृशं दुःखगतः पिता। शोकादशक्नुवन् वक्तुं प्ररुरोद महास्वनम्
रामाचे शब्द ऐकून त्याचा वडील अतिशय दुःखात बुडाले; शोकाने बोलूही शकले नाहीत, आणि मोठ्याने रडू लागले.
वन्दित्वा चरणौ राज्ञो विसंज्ञस्य पितुस्तदा। कैकेय्याश्चाप्यनार्याया निष्पपात महाद्युतिः
तेव्हा तेजस्वी रामाने बेशुद्ध पडलेल्या वडिलांच्या आणि त्या अनार्य कैकेयीच्या पायांना वंदन केले आणि खाली कोसळला.
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्। निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् स्वं ददर्श सुहृज्जनम्
रामाने वडिलांची आणि कैकेयीची प्रदक्षिणा घातली, मग अंतःपुरातून बाहेर पडला आणि आपल्या मित्रांना पाहिले.
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह। लक्ष्मणः परमक्रुद्धः सुमित्रानन्दवर्धनः
सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा लक्ष्मण, डोळ्यात अश्रू आणि मनात प्रचंड राग घेऊन, मागून रामाच्या पाठी गेलs.
आभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्। शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन्
रामाने अभिषेकासाठी तयार केलेल्या भांड्यांची प्रदक्षिणा केली आणि त्यांच्याकडून नजर न हटवता हळूहळू चालू लागला.
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति। लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षयः
राज्य गमावले तरी रामाची मोठी शोभा कमी झाली नाही; तो सर्वांना प्रिय असल्यामुळे, जसा शीतल चंद्र क्षीण झाला तरी त्याची शोभा कमी होत नाही.
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुंधराम्। सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया
वनात जाण्याची इच्छा असूनही आणि पृथ्वी सोडत असतानाही, जणू तो सर्व जगापेक्षा वेगळा आहे, त्याच्या मनात कोणतीही खंत दिसली नाही.
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलंकृते। विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान्
त्याने शुभ छत्र आणि सुंदर सजवलेले पंखे नाकारले, आपले लोक, रथ, नगरातील नागरिक आणि सर्व जनतेला पाठवून दिले.
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च। प्रविवेशात्मवान् वेश्म मातुरप्रियशंसिवान्
मनात दुःख दडपून आणि इंद्रिये आवरून, तो आत्मसंयमी राम आईला अप्रिय बातमी सांगायला तिच्या घरात गेला.
सर्वोऽप्यभिजनः श्रीमान् श्रीमतः सत्यवादिनः। नालक्षयत रामस्य कंचिदाकारमानने
त्या तेजस्वी, सत्यवंत रामाच्या सर्व सेवकांना त्याच्या चेहऱ्यावर कोणताही बदल दिसला नाही.
उचितं च महाबाहुर्न जहौ हर्षमात्मवान्। शारदः समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम्
महाबाहू, आत्मसंयमी रामाने आपली नेहमीची शांतता सोडली नाही; जसा शरद ऋतूतील चंद्र स्वतःच्या तेजाने उजळतो.
वाचा मधुरया रामः सर्वं सम्मानयञ्जनम्। मातुः समीपं धर्मात्मा प्रविवेश महायशाः
महाप्रसिद्ध, धर्मात्मा राम सर्वांना गोड शब्दांनी सन्मान देत आईच्या जवळ गेला.
तं गुणैः समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः। सौमित्रिरनुवव्राज धारयन् दुःखमात्मजम्
महाशक्तिशाली, सद्गुणी लक्ष्मण, स्वतःचे दुःख मनात ठेवून, आपल्या भावाच्या मागे गेला.
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदा युतं समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्। न चैव रामोऽत्र जगाम विक्रियां सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया
राम घरात शिरला, जिथे आनंद भरलेला होता; पण त्या ठिकाणी विपत्ती आलेली पाहून, आपल्या मित्रांना त्रास होईल म्हणून त्याने मनातली खंत दाखवली नाही.
thumb|विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे विंशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्या कांडातील विसावा सर्ग ऐका.
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ। आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा
त्या पुरुषसिंहाने हात जोडून निघून जाताच, अंतःपुरातील स्त्रियांनी मोठ्या वेदनेने आक्रोश केला.
कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च। गतिश्च शरणं चासीत् स रामोऽद्य प्रवत्स्यति
वडिलांनी आणि सर्व अंतःपुराने ज्याला नेहमी कार्यासाठी सांगितले, असा राम आज त्यांचा आधार आणि आश्रय असूनही, आता निघून जाणार आहे.
कौसल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा। तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः
राम जसा नेहमी आई कौसल्येला आदर देतो, तसाच तो जन्मापासून आमच्याशीही वागला आहे.
न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्। क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति
अपमान झाला तरी तो कधीच रागावत नाही, राग येईल अशी कुठलीही गोष्ट टाळतो. कोणी रागावले असेल तर त्यांना शांत करतो. असा तो आज इथून निघून जाणार आहे.
अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्। यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम्
अरेरे, आपला राजा किती विचार न करता वागत आहे! सर्व जीवांची आधारभूत असलेल्या राघवाला तो सोडून देतो.
इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः। पतिमाचुक्रुशुश्चापि सस्वनं चापि चुक्रुशुः
त्या सर्व राणींची अवस्था वत्सरहित गायींसारखी झाली होती. त्या आपल्या पतीसाठी मोठ्याने रडू लागल्या.
स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः। पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा व्यालीयतासने
राजा आपल्या मुलाच्या दुःखाने व्याकुळ झाला होता. अंतःपुरातला तो भयंकर आर्त आवाज ऐकून तो आपल्या आसनावर कोसळला.
रामस्तु भृशमायस्तो निःश्वसन्निव कुञ्जरः। जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी
राम खूपच व्यथित झाला होता, जणू काही हत्ती जड श्वास घेतो तसा तो श्वास घेत होता. आपल्या भावासोबत तो संयम राखून आईच्या अंतःपुरात गेला.
सोऽपश्यत् पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम्। उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान् बहून्
तिथे त्याने एक वृद्ध, अत्यंत सन्मानित पुरुष दाराजवळ बसलेला पाहिला आणि इतर बरेच जण उभे होते.
दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे समुपस्थिताः। जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम्
रामाला पाहताच तिथे उपस्थित सर्वांनी त्याचे स्वागत केले आणि विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राघवाचे विजयाच्या घोषणा देऊन कौतुक केले.
प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः। ब्राह्मणान् वेदसम्पन्नान् वृद्धान् राज्ञाभिसत्कृतान्
पहिल्या खोलीतून आत गेल्यावर दुसऱ्या खोलीत त्याने वेदज्ञ, वृद्ध आणि राजाने सन्मानित केलेले ब्राह्मण पाहिले.
प्रणम्य रामस्तान् वृद्धांस्तृतीयायां ददर्श सः। स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च द्वाररक्षणतत्पराः
त्या वृद्धांना नमस्कार करून रामाने तिसऱ्या खोलीत स्त्रिया, लहान मुले आणि वृद्ध, हे सर्वजण दाराची राखण करताना पाहिले.
वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः। न्यवेदयन्त त्वरितं राममातुः प्रियं तदा
त्या आनंदी स्त्रियांनी रामाला आशीर्वाद दिले आणि मग घरात जाऊन पटकन राम आईकडे आला आहे, हे सांगितले.