एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य राजप्रसादाद् विपुलां गमिष्यन्। एते वयं सर्वसमृद्धकामा येषामयं नो भविता प्रशास्ता
'आज रामाला मोठे वैभव मिळणार आहे, तो राजाचा विशेष सन्मान मिळवणार आहे; आणि आपल्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतील, कारण तो आपला राजा होणार आहे.'
लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय। न ह्यप्रियं किंचन जातु कश्चित् पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन्
'या लोकांसाठी हे मोठे भाग्य आहे की राम हे राज्य दीर्घकाळ चालवणार आहे; या राजाच्या काळात कुणालाही कधीच दु:ख किंवा वाईट काहीच पाहायला लागणार नाही.'
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः। महीयमानः प्रवरैश्च वादकै- रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ
घोड्यांच्या हिणकसासारख्या आवाजात, हत्ती आणि शुभगायक, स्तुतिकर्ते यांच्या पुढे, उत्तम वादकांनी सन्मानित होत, तो वैश्रवणासारखा गौरव मिळवत पुढे गेला.
करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम्। प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं ददर्श रामो विमलं महापथम्
रामाने मोठ्या रस्त्याकडे पाहिले, जिथे हत्ती, रथ, घोडे आणि माणसांच्या गर्दीने चौक भरले होते, तिथे मौल्यवान रत्नं आणि अनेक वस्तूंचा साठा होता, आणि तो रस्ता अगदी स्वच्छ आणि तेजस्वी दिसत होता.
thumb|सप्तदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तदशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील सतरावा अध्याय ऐका.
स रामो रथमास्थाय सम्प्रहृष्टसुहृज्जनः। पताकाध्वजसम्पन्नं महार्हागुरुधूपितम्
राम रथात बसला, त्याच्या आजूबाजूला आनंदी मित्र होते, तो रथ पताका आणि ध्वजांनी सजवलेला होता आणि महागड्या धूपाने सुवासिक केला होता.
अपश्यन्नगरं श्रीमान् नानाजनसमन्वितम्। स गृहैरभ्रसंकाशैः पाण्डुरैरुपशोभितम्
तेजस्वी रामाने लोकांनी गजबजलेल्या नगराकडे पाहिले, जिथे घरं पांढऱ्या ढगांसारखी चमकत होती.
राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागुरुधूपितम्। चन्दनानां च मुख्यानामगुरूणां च संचयैः
राम राजमार्गाने गेला, ज्याच्या मध्यभागी धूपाचा सुवास दरवळत होता, आणि चंदन, अगरू यांच्या राशी रस्त्याच्या कडेला होत्या.
उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकौशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैः स्फाटिकैरपि
तिथे उत्तम सुगंध, कापसाच्या आणि रेशमी वस्त्रांचे ढीग, छिद्र न केलेल्या मोत्यांचे हार आणि सुंदर स्फटिक होते.
शोभमानमसम्बाधं तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैः पुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि
त्याने तो सुंदर, मोकळा राजमार्ग पाहिला, जो विविध फुलांनी आणि उंचसखोल पदार्थांनी व्यापलेला होता.
ददर्श तं राजपथं दिवि देवपतिर्यथा। दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगुरुचन्दनैः
त्याने तो राजमार्ग पाहिला, जसा देवांचा स्वामी स्वर्गात पाहतो, जिथे दही, अक्षता, लाह्या आणि अगरू-चंदनाचा धूप अर्पण केला होता.
नानामाल्योपगन्धैश्च सदाभ्यर्चितचत्वरम्। आशीर्वादान् बहून् शृण्वन् सुहृद्भिः समुदीरितान्
चौक नेहमीच विविध फुलांच्या माळा आणि सुगंधांनी पूजलेले होते; त्याला मित्रांकडून अनेक आशीर्वाद ऐकू आले.
यथार्हं चापि सम्पूज्य सर्वानेव नरान् ययौ। पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः
त्याने सर्व लोकांचा योग्यरित्या सन्मान केला आणि आपल्या पूर्वजांनी जसे वागले तसेच पुढे गेला.
अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय। यथा स्म पोषिताः पित्रा यथा सर्वैः पितामहैः। ततः सुखतरं सर्वे रामे वत्स्याम राजनि
आज तू राज्याभिषेक झाल्यावर हा मार्ग जप, जसा तुझ्या वडिलांनी आणि पूर्वजांनी आमचं पालन केलं, मग राम राजा झाला की आम्ही सर्वजण सुखात राहू.
अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः। यदि पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम्
आता आम्हाला अन्नाची किंवा मोठ्या संपत्तीची गरज नाही; राम राज्यावर विराजमान झाला हेच आम्हाला पुरेसं आहे.
ततो हि नः प्रियतरं नान्यत् किंचिद् भविष्यति। यथाभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः
रामाचा राज्याभिषेक याहून आम्हाला प्रिय दुसरं काहीच नाही, कारण त्याचं तेज अमर्याद आहे.
एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः शुभाः कथाः। आत्मसम्पूजनीः शृण्वन् ययौ रामो महापथम्
मित्र आणि हितचिंतकांकडून मिळणाऱ्या या आणि इतर शुभ, सन्मान करणाऱ्या गोष्टी ऐकत राम मोठ्या रस्त्याने पुढे गेला.
न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात्। नरः शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे
रामासारख्या श्रेष्ठ पुरुषाकडून कोणीही आपलं मन किंवा डोळे दूर करू शकत नव्हते, जरी तो पुढे निघून गेला तरी.
यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति। निन्दितः सर्वलोकेषु स्वात्माप्येनं विगर्हते
जो रामाला पाहत नाही किंवा ज्याला राम पाहत नाही, तो सर्व लोकांत निंदनीय ठरतो, आणि त्याचं स्वतःचं मनही त्याला तुच्छ समजतं.
सर्वेषु स हि धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम्। चतुर्णां हि वयःस्थानां तेन ते तमनुव्रताः
तो धर्मात्मा सर्व वर्णांच्या आणि वयाच्या लोकांवर दया करतो, म्हणून सर्वजण त्याच्या मागे जातात.
आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः। वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः
पांढऱ्या मेघांसारख्या उंच उंच राजवाड्यांनी, रत्नजडित जाळ्यांनी सजवलेल्या, जणू आकाश झाकून टाकावे असे वाटावे, अशी ती घरे होती.
तत् पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्। राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्
पृथ्वीवरील सर्वात सुंदर, इंद्राच्या राजवाड्यासारख्या त्या वडिलांच्या घरात राजपुत्र तेजाने उजळून आत गेला.
स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः। पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः
तो उत्तम पुरुष धनुर्धारी आणि घोड्यांनी राखलेल्या तीन अंगणांतून गेला आणि मग पायदळ सैनिकांनी राखलेल्या आणखी दोन अंगणांतून पायीच पुढे गेला.
स सर्वाः समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथात्मजः। संनिवर्त्य जनं सर्वं शुद्धान्तःपुरमत्यगात्
दशरथपुत्राने सर्व अंगणे ओलांडली, सर्व लोकांना मागे वळवून, तो शुद्ध अंतःपुरात गेला.
तस्मिन् प्रविष्टे पितुरन्तिकं तदा जनः स सर्वो मुदितो नृपात्मजे। प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमं यथोदयं चन्द्रमसः सरित्पतिः
त्याने वडिलांच्या समोर प्रवेश केला तेव्हा, सर्व लोक राजपुत्राबद्दल आनंदित झाले आणि जसा समुद्र चंद्राच्या उदयाची वाट पाहतो, तशी त्याच्या परत येण्याची वाट पाहू लागले.
thumb|अष्टादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे अष्टादशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या अयोध्याकांडातील अठरावा सर्ग ऐका.
स ददर्शासने रामो विषण्णं पितरं शुभे। कैकेय्या सहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता
तेथे रामाने आपल्या वडिलांना सुंदर आसनावर बसलेले, कैकेयीबरोबर, पण खिन्न आणि कोमेजलेल्या चेहऱ्याने पाहिले.
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्। ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः
त्याने प्रथम नम्रपणे वडिलांच्या पायांना वंदन केले आणि मग एकाग्रतेने कैकेयीच्या पायांनाही वंदन केले.
रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः। शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम्
राजाने 'राम' असे म्हणताच, डोळे अश्रूंनी भरलेले, तो इतका दुःखी झाला की त्याला न पाहता आले, ना बोलता आले.
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्। रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम्
राजाचा असा भीतीदायक आणि कधीही न पाहिलेला चेहरा पाहून, रामालाही जणू पायाखाली साप आल्यासारखी भीती वाटली.