तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः। ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसंनिभाः
राम बाहेर पडताच, सर्व बाजूंनी लोकांची गर्दी झाली; आणि त्याच्या मागे उत्तम घोडे व पर्वतासारखे मोठे हत्ती चालू लागले.
अनुजग्मुस्तथा रामं शतशोऽथ सहस्रशः। अग्रतश्चास्य संनद्धाश्चन्दनागुरुभूषिताः
अशा प्रकारे शेकडो-हजारो लोक रामाच्या मागे गेले; आणि त्याच्या पुढे चंदन व अगरूने सुशोभित झालेले शूर सैनिक चालले.
खड्गचापधराः शूरा जग्मुराशंसवो जनाः। ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम्
हातात तलवारी आणि धनुष्य घेऊन शूर लोक आशेने पुढे गेले; आणि मग वाद्यांचा आवाज व गायकांच्या स्तुतीचे सूर ऐकू आले.
सिंहनादाश्च शूराणां ततः शुश्रुविरे पथि। हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिः समन्ततः
रस्त्यावर शूर वीरांचे सिंहगर्जना ऐकू येत होते, आणि सर्व बाजूंनी राजवाड्याच्या खिडक्यांतून दागिने घातलेल्या स्त्रिया पाहत होत्या.
कीर्यमाणः सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिंदमः। रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः
शत्रूंचा नाश करणारा राम, स्त्रियांनी पुष्पवृष्टी करत असताना पुढे गेला; त्याचे सर्व अंग निर्दोष असल्याने त्या स्त्रिया आनंदित झाल्या.
वचोभिरग्र्यैर्हर्म्यस्थाः क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे। नूनं नन्दति ते माता कौसल्या मातृनन्दन
राजवाड्यातील आणि जमिनीवरच्या लोकांनी रामाचे उत्तम शब्दांनी कौतुक केले: 'नक्कीच, कौसल्या तुझ्या या यशाने आनंदित झाली असेल, आईचा आनंद असलेल्या रामा.'
पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमुपस्थितम्। सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनीं वराम्
'तू ही सिद्ध यात्रा आणि पितृकडील राज्य मिळवताना पाहून, आणि सर्व सन्मानिनी स्त्रियांमध्ये सीता ही श्रेष्ठ सन्मानिनी म्हणून पाहताना.'
अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम्। तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत् तपः
त्या स्त्रियांना सीता, जी रामाच्या हृदयाला प्रिय आहे, सर्व सन्मानिनींमध्ये श्रेष्ठ वाटली; नक्कीच, त्या राणीने पूर्वी मोठे तप केले असावे.
रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या। इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः। शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः
जशी रोहिणीला चंद्राची साथ मिळाली, तशी सीतेला रामाची साथ मिळाली; अशा गोड शब्दांनी राजवाड्याच्या गच्च्यांवरून स्त्रिया बोलत असताना, नरश्रेष्ठ राम राजमार्गावरून जात होता.
स राघवस्तत्र तदा प्रलापान् शुश्राव लोकस्य समागतस्य। आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः प्रहृष्टरूपस्य पुरे जनस्य
त्या वेळी रामाने एकत्र जमलेल्या लोकांचे बोलणे ऐकले, आणि आनंदी नगरवासीयांनी आपल्या मनातील विविध विचार व्यक्त केले.
एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य राजप्रसादाद् विपुलां गमिष्यन्। एते वयं सर्वसमृद्धकामा येषामयं नो भविता प्रशास्ता
'आज रामाला मोठे वैभव मिळणार आहे, तो राजाचा विशेष सन्मान मिळवणार आहे; आणि आपल्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतील, कारण तो आपला राजा होणार आहे.'
लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय। न ह्यप्रियं किंचन जातु कश्चित् पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन्
'या लोकांसाठी हे मोठे भाग्य आहे की राम हे राज्य दीर्घकाळ चालवणार आहे; या राजाच्या काळात कुणालाही कधीच दु:ख किंवा वाईट काहीच पाहायला लागणार नाही.'
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः। महीयमानः प्रवरैश्च वादकै- रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ
घोड्यांच्या हिणकसासारख्या आवाजात, हत्ती आणि शुभगायक, स्तुतिकर्ते यांच्या पुढे, उत्तम वादकांनी सन्मानित होत, तो वैश्रवणासारखा गौरव मिळवत पुढे गेला.
करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम्। प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं ददर्श रामो विमलं महापथम्
रामाने मोठ्या रस्त्याकडे पाहिले, जिथे हत्ती, रथ, घोडे आणि माणसांच्या गर्दीने चौक भरले होते, तिथे मौल्यवान रत्नं आणि अनेक वस्तूंचा साठा होता, आणि तो रस्ता अगदी स्वच्छ आणि तेजस्वी दिसत होता.
thumb|सप्तदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तदशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील सतरावा अध्याय ऐका.
स रामो रथमास्थाय सम्प्रहृष्टसुहृज्जनः। पताकाध्वजसम्पन्नं महार्हागुरुधूपितम्
राम रथात बसला, त्याच्या आजूबाजूला आनंदी मित्र होते, तो रथ पताका आणि ध्वजांनी सजवलेला होता आणि महागड्या धूपाने सुवासिक केला होता.
अपश्यन्नगरं श्रीमान् नानाजनसमन्वितम्। स गृहैरभ्रसंकाशैः पाण्डुरैरुपशोभितम्
तेजस्वी रामाने लोकांनी गजबजलेल्या नगराकडे पाहिले, जिथे घरं पांढऱ्या ढगांसारखी चमकत होती.
राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागुरुधूपितम्। चन्दनानां च मुख्यानामगुरूणां च संचयैः
राम राजमार्गाने गेला, ज्याच्या मध्यभागी धूपाचा सुवास दरवळत होता, आणि चंदन, अगरू यांच्या राशी रस्त्याच्या कडेला होत्या.
उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकौशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैः स्फाटिकैरपि
तिथे उत्तम सुगंध, कापसाच्या आणि रेशमी वस्त्रांचे ढीग, छिद्र न केलेल्या मोत्यांचे हार आणि सुंदर स्फटिक होते.
शोभमानमसम्बाधं तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैः पुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि
त्याने तो सुंदर, मोकळा राजमार्ग पाहिला, जो विविध फुलांनी आणि उंचसखोल पदार्थांनी व्यापलेला होता.
ददर्श तं राजपथं दिवि देवपतिर्यथा। दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगुरुचन्दनैः
त्याने तो राजमार्ग पाहिला, जसा देवांचा स्वामी स्वर्गात पाहतो, जिथे दही, अक्षता, लाह्या आणि अगरू-चंदनाचा धूप अर्पण केला होता.
नानामाल्योपगन्धैश्च सदाभ्यर्चितचत्वरम्। आशीर्वादान् बहून् शृण्वन् सुहृद्भिः समुदीरितान्
चौक नेहमीच विविध फुलांच्या माळा आणि सुगंधांनी पूजलेले होते; त्याला मित्रांकडून अनेक आशीर्वाद ऐकू आले.
यथार्हं चापि सम्पूज्य सर्वानेव नरान् ययौ। पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः
त्याने सर्व लोकांचा योग्यरित्या सन्मान केला आणि आपल्या पूर्वजांनी जसे वागले तसेच पुढे गेला.
अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय। यथा स्म पोषिताः पित्रा यथा सर्वैः पितामहैः। ततः सुखतरं सर्वे रामे वत्स्याम राजनि
आज तू राज्याभिषेक झाल्यावर हा मार्ग जप, जसा तुझ्या वडिलांनी आणि पूर्वजांनी आमचं पालन केलं, मग राम राजा झाला की आम्ही सर्वजण सुखात राहू.
अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः। यदि पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम्
आता आम्हाला अन्नाची किंवा मोठ्या संपत्तीची गरज नाही; राम राज्यावर विराजमान झाला हेच आम्हाला पुरेसं आहे.
ततो हि नः प्रियतरं नान्यत् किंचिद् भविष्यति। यथाभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः
रामाचा राज्याभिषेक याहून आम्हाला प्रिय दुसरं काहीच नाही, कारण त्याचं तेज अमर्याद आहे.
एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः शुभाः कथाः। आत्मसम्पूजनीः शृण्वन् ययौ रामो महापथम्
मित्र आणि हितचिंतकांकडून मिळणाऱ्या या आणि इतर शुभ, सन्मान करणाऱ्या गोष्टी ऐकत राम मोठ्या रस्त्याने पुढे गेला.
न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात्। नरः शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे
रामासारख्या श्रेष्ठ पुरुषाकडून कोणीही आपलं मन किंवा डोळे दूर करू शकत नव्हते, जरी तो पुढे निघून गेला तरी.
यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति। निन्दितः सर्वलोकेषु स्वात्माप्येनं विगर्हते
जो रामाला पाहत नाही किंवा ज्याला राम पाहत नाही, तो सर्व लोकांत निंदनीय ठरतो, आणि त्याचं स्वतःचं मनही त्याला तुच्छ समजतं.
सर्वेषु स हि धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम्। चतुर्णां हि वयःस्थानां तेन ते तमनुव्रताः
तो धर्मात्मा सर्व वर्णांच्या आणि वयाच्या लोकांवर दया करतो, म्हणून सर्वजण त्याच्या मागे जातात.