स तत्र कैलासनिभाः स्वलंकृताः प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः। प्रियान् वरान् राममते स्थितान् बहून् व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितौ रथी
तेथे कैलासासारख्या सुंदर सजवलेल्या, देवांच्या निवासासारख्या कक्षांमध्ये प्रवेश करून, रामाच्या मनात स्थान असलेल्या प्रिय सेवकांना मागे टाकून, तो सारथी शुद्ध अंतःपुरात पोहोचला.
स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ता रामाभिषेकार्थकृतां जनानाम्। नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाः सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टाः
तेथे त्याने रामाच्या अभिषेकासाठी जमलेल्या लोकांचे आनंदाने भरलेले आवाज ऐकले, जे राजपुत्राच्या मंगलासाठी, आणि सर्व लोकांच्या आनंदासाठी शुभेच्छा देत होते.
महेन्द्रसद्मप्रतिमं च वेश्म रामस्य रम्यं मृगपक्षिजुष्टम्। ददर्श मेरोरिव शृङ्गमुच्चं विभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः
सुमंत्राने रामाचे तेजस्वी, इंद्राच्या महालासारखे, हरिणे व पक्ष्यांनी वावरलेले, मेरू पर्वताच्या शिखरासारखे उंच आणि आपल्या तेजाने उजळणारे सुंदर घर पाहिले.
उपस्थितैरञ्जलिकारिभिश्च सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च। कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः समाकुलं द्वारपदं ददर्श
त्याने दाराजवळ गावातील लोक, हातात भेटवस्तू घेऊन आणि नम्रतेने नमस्कार करणारे, तसेच असंख्य वाहनांनी भरलेले, गजबजलेले प्रवेशद्वार पाहिले.
ततो महामेघमहीधराभं प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम्। रामोपवाह्यं रुचिरं ददर्श शत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम्
मग त्याने मोठ्या मेघांनी झाकलेल्या पर्वतासारखा, अत्यंत बलवान आणि अंकुशानेही आवरता न येणारा, रामासाठी योग्य असा, शत्रुंजय नावाचा भव्य हत्ती पाहिला.
स्वलंकृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरा- नमात्यमुख्यांश्च ददर्श वल्लभान्। व्यपोह्य सूतः सहितान् समन्ततः समृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह
त्याने सुंदर अलंकार घातलेले, घोडे, रथ, हत्ती आणि रामाचे प्रिय मंत्री सर्वत्र पाहिले. त्यांना मागे टाकून सारथी समृद्ध अंतःपुरात गेला.
ततोऽद्रिकूटाचलमेघसंनिभं महाविमानोपमवेश्मसंयुतम्। अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम्
मग तो सारथी, कोणाच्याही रोखण्याच्या बाहेर, पर्वतशिखरासारख्या आणि विशाल महालासारख्या, अमूल्य रत्नांनी भरलेल्या घरात, जणू मकर मासा समुद्रात शिरावा तसे, आत गेला.
thumb|षोडशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे षोडशः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील सोळावा सर्ग ऐका.
स तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्। प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित्
तो लोकांनी भरलेल्या अंतःपुराच्या दारातून पुढे गेला आणि मग एकांत, जुने नियम जाणणाऱ्या व्यक्तींसाठी असलेली खोली गाठली.
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः। अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वानुरक्तैरधिष्ठिताम्
तेथे तलवारी आणि धनुष्य धारण केलेले, झकपक कानातले घातलेले, दक्ष, एकाग्र आणि आपल्या स्वामीवर प्रेम करणारे तरुण पहारेकरी उभे होते.
तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलंकृतान्। ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान् समाहितान्
तेथे त्याने भगवे वस्त्र घातलेले, हातात काठी असलेले, सजलेले वृद्ध, तसेच दाराजवळ बसलेले, स्त्रियांच्या देखरेखीचे काम करणारे, शांत आणि लक्षपूर्वक असलेले अधिकारी पाहिले.
ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः। सहसोत्पतिताः सर्वे ह्यासनेभ्यः ससम्भ्रमाः
त्याला येताना पाहून, रामाला प्रसन्न करण्याची इच्छा असलेले सर्वजण, आदराने आणि घाईने आपापल्या जागेवरून उठले.
तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः। क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमन्त्रो द्वारि तिष्ठति
विनम्र मनाने, त्या सारथ्याच्या मुलाने सर्वांची प्रदक्षिणा करून सांगितले, 'लवकर सांगा, सुमंत्र दाराशी उभा आहे.'
ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः। सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे
ते सर्व, आपल्या स्वामीला प्रसन्न करण्याची इच्छा ठेवून, राम आणि त्याच्या पत्नीला सुमंत्राच्या येण्याची बातमी लगेच सांगायला गेले.
प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः। तत्रैवानाययामास राघवः प्रियकाम्यया
ती बातमी ऐकून, राघवाने प्रसन्नतेने, आपल्या वडिलांच्या अंतःपुरात सारथ्याला बोलावले.
तं वैश्रवणसंकाशमुपविष्टं स्वलंकृतम्। ददर्श सूतः पर्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे
सारथ्याने रामाला, कुबेरासारखा तेजस्वी, सुंदर अलंकार घातलेला, सुवर्ण पलंगावर छत्राखाली बसलेला पाहिले.
वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना। अनुलिप्तं परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम्
शत्रूंचा पराभव करणारा तो, शुद्ध आणि सुगंधी, वराहाच्या रक्तासारख्या रंगाच्या, अत्यंत मौल्यवान चंदनाने अंगाला लावलेला होता.
स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया। उपेतं सीतया भूयश्चित्रया शशिनं यथा
त्याच्या शेजारी, हातात यक्षाच्या शेपटीचं पंखा घेतलेली, सुंदर अलंकारांनी सजलेली सीता उभी होती, जणू काही सुंदर ताऱ्याने वेढलेला चंद्रच.
तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा। ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत्
स्वतःच्या तेजाने झळाळणाऱ्या, सूर्यासारखा तळपणाऱ्या, वर देणाऱ्या त्या रामाला, नम्रतेने आणि आदराने जाणणाऱ्या गायकाने वंदन केले.
प्राञ्जलिः सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने। राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः
राजाने सन्मान दिलेल्या सुमंत्राने, हात जोडून, रमणीय चेहरा असलेल्या राजपुत्राला, तो आरामात बसला असताना, असे संबोधले.
कौसल्या सुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति। महिष्यापि हि कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम्
कौसल्येच्या पुत्रा राम, तुझे वडील तुला भेटायची इच्छा धरतात. तू आणि राणी कैकेयी दोघेही ताबडतोब तिथे जा.
एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः। ततः सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह
असे ऐकून, पुरुषसिंह आणि तेजस्वी राम आनंदित झाला, त्याने सीतेचा सन्मान केला आणि तिला असे म्हणाला.
देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे। मन्त्रयेते ध्रुवं किंचिदभिषेचनसंहितम्
देवी, माझ्या अनुपस्थितीत राजा आणि राणी एकत्र येऊन, नक्कीच राज्याभिषेकासंबंधी काही चर्चा करत असतील.
सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी। जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेः सुता
माझ्या हिताची काळजी घेणारी, आनंदी असलेली, माझी आई—केकयाधिपतीची कन्या—माझ्या कल्याणाचीच इच्छा धरते.
दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह। सुमन्त्रं प्राहिणोद् दूतमर्थकामकरं मम
सुदैवाने, महाराज आपल्या प्रिय राणीसमवेत, माझ्या इच्छांची पूर्तता व्हावी म्हणून सुमंत्राला दूत म्हणून पाठवले.
यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूत आगतः। ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति
जशी सभा श्रेष्ठ आहे, तसाच हा दूतही आहे; निश्चितच, आजच राजा मला युवराजपदासाठी अभिषेक करील.
हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम्। सह त्वं परिवारेण सुखमास्स्व रमस्व च
बरं, मी लवकरच जाऊन राजाला भेटतो. तू आपल्या सख्या-सवंगड्यांसह इथे सुखाने रहा आणि आनंद घे.
पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा। आ द्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी
पतीने सन्मान दिल्यावर, काळ्या डोळ्यांची सीता शुभशब्द उच्चारत, पतीच्या मागे दारापर्यंत गेली.
राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम्। कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत्
ब्राह्मणांनी वेढलेल्या, राजसूय यज्ञासाठी योग्य अशा राजाने, जसा सृष्टीकर्त्याने इंद्राचा अभिषेक केला, तसाच तुझा अभिषेक करावा.
दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम्। कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम्
व्रतस्थ, शुद्ध, उत्तम मृगचर्म परिधान केलेला, हरणाच्या शिंगाचा पाण्याचा कलश हातात घेतलेला, तुझा असा रूप पाहून मी आनंदित होते.