यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः। तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह
जेव्हा राजा दुःखामुळे स्वतः बोलू शकला नाही, तेव्हा मंत्रज्ञान असलेल्या कैकेयीने सुमंत्राला उद्देशून सांगितलं.
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः। प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः
सुमंत्रा, राजा रामाच्या अभिषेकासाठी आतुर होता, म्हणून त्याने रात्र जागून काढली आणि आता थकून झोपेत गेला आहे.
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्। राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा
म्हणून, सारथ्या, लवकर जा आणि तेजस्वी राजपुत्र रामाला घेऊन ये; तुझं कल्याण होवो—इथे काही विचार करण्याचं कारण नाही.
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि। तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत्
'राजाच्या आज्ञेशिवाय मी कसा जाऊ, हे सुभगे?' असं त्याने विचारलं. मग मंत्र्याचं हे बोलणं ऐकून, राजाने मंत्र्याला उत्तर दिलं.
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्। स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च
'सुमंत्रा, मी रामाला पाहीन; लवकर तो सुंदर रामाला घेऊन ये.' असं म्हणताच, काहीतरी शुभ घडणार असं वाटून त्याच्या मनात आनंद झाला.
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्। सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया
मग राजाच्या आज्ञेने, सुमंत्र आनंदाने आणि जलदपणे बाहेर पडला; तिच्या सांगण्यावरून तो वेगाने विचार करू लागला.
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्। इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महता पुनः
'नक्कीच, धर्मशील राजा रामाच्या अभिषेकासाठी त्याला इथे बोलावणार,' असं मनाशी ठरवून सारथ्याच्या मनात मोठा आनंद झाला.
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया। सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्। निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः
मग, राघवाला पाहण्याची ओढ लागलेला तेजस्वी सुमंत्रा, समुद्र किंवा मोठ्या सरोवरासारख्या भव्य अंतःपुरातून बाहेर पडला आणि समोर गर्दी असलेलं दरवाजं त्याने पाहिलं.
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्। ददर्श पौरान् विविधान् महाधना- नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान्
मग, अचानक समोरून बाहेर पडून, राजाच्या दरवाज्यावर उभे असलेल्यांकडे पाहिलं; तिथे विविध श्रीमंत नगरवासी एकत्र येऊन उभे होते.
thumb|पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥२-
आता पंधरावा सर्ग ऐका.
ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः। उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः
ती रात्र संपल्यावर वेदपारंगत ब्राह्मण आणि राजपुरोहित एकत्र दरबारात जमले.
अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च। राघवस्याभिषेकार्थे प्रीयमाणाः सुसंगताः
मंत्र्य mandळी, सेनापती आणि नगरातील प्रमुख लोक, राघवाच्या अभिषेकासाठी आनंदाने एकत्र आले.
उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि। लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते
शुद्ध सूर्य उगवला होता, पुष्य नक्षत्राचा दिवस उजाडला होता, कर्क राशीचा लग्न आलेला होता आणि रामाचा जन्माचा मुहूर्त ठरलेला होता.
अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्। काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम्
रामाच्या अभिषेकासाठी श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी सोन्याच्या जलकुंभांची आणि सुंदर सजवलेल्या शुभ आसनाची तयारी केली होती.
रथश्च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा। गङ्गायमुनयोः पुण्यात् संगमादाहृतं जलम्
रथावर तेजस्वी वाघाच्या कातडीचे पांघरूण घातले होते आणि गंगा-यमुनेच्या पवित्र संगमावरून पाणी आणले होते.
याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च। प्राग्वहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहाश्च क्षीरिणः
इतर पवित्र नद्या, तळी, विहिरी आणि सरोवरे — पूर्वेकडे, वर, आडवे वाहणाऱ्या आणि दूधासारखे पाणी असणाऱ्या — यांमधूनही पाणी आणले होते.
ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः। क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः
या सर्व ठिकाणांहून आणि समुद्रांहूनही पाणी आणले होते; तसेच मध, दही, तूप, लाह्या, दुर्वा, फुले आणि दूधही आणले होते.
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः। सजलाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः
आठ सुंदर कन्या आणि एक मदमस्त उत्तम हत्ती उपस्थित होते; सोन्या-चांदीच्या घंगाळांत दूध घालून पाणी भरून ठेवले होते.
पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा। चन्द्रांशुविकचप्रख्यं पाण्डुरं रत्नभूषितम्
कमळे आणि नीलकमळांनी सजवलेली, शुद्ध पाण्याने भरलेली ती भांडी चंद्राच्या प्रकाशासारखी शुभ्र आणि रत्नांनी सजलेली दिसत होती.
सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्। चन्द्रमण्डलसंकाशमातपत्रं च पाण्डुरम्
रामासाठी उत्तम चामर आणि चंद्राच्या तेजासारखा शुभ्र छत्र तयार ठेवले होते.
सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्सरम्। पाण्डुरश्च वृषः सज्जः पाण्डुराश्वश्च संस्थितः
अभिषेकासाठी तेजस्वी आणि शुभ वस्तू तयार होत्या; पांढरा बैल आणि पांढरे घोडेही सज्ज ठेवले होते.
वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथापरे। इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये सम्भ्रियेताभिषेचनम्
सर्व वाद्ये आणि गायक मंडळी एकत्र जमली होती, जशी इक्ष्वाकू घराण्याच्या राजांच्या अभिषेकावेळी असते.
तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्। ते राजवचनात् तत्र समवेता महीपतिम्
राजपुत्राच्या अभिषेकासाठी लागणाऱ्या सर्व गोष्टी घेऊन, राजाच्या आज्ञेने ते सर्वजण तिथे एकत्र आले.
अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्। न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः
राजा दिसत नसल्याने त्यांनी म्हटले, 'आमच्यासाठी राजाला कोण सांगणार? आम्हाला राजा दिसत नाही आणि सूर्यही उगवला आहे.'
अब्रवीत् तानिदं वाक्यं सुमन्त्रो राजसत्कृतः। रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितो ह्यहम्
राजाने सन्मान दिलेल्या सुमंत्राने त्यांना सांगितले, 'राजाच्या आज्ञेने मी रामाला बोलवायला लवकर गेलो होतो.'
पूज्या राज्ञो भवन्तश्च रामस्य तु विशेषतः। अयं पृच्छामि वचनात् सुखमायुष्मतामहम्
'राजाकडून आणि विशेषतः रामाकडून तुम्हा सर्वांचा सन्मान व्हावा; राजाच्या वतीने मी तुमची कुशलता विचारतो, हे पुण्यवान हो.'
राज्ञः सम्प्रतिबुद्धस्य चानागमनकारणम्। इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगाम पुराणवित्
'राजा उठला आहे, पण तो का आला नाही याचे कारण...' असे सांगून तो ज्ञानी मनुष्य अंतःपुराच्या दाराशी गेला.
सदा सक्तं च तद् वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह। तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशाम्पतेः
सुमंत्र, जो नेहमी त्या राजवाड्याशी जोडलेला होता, आत गेला; राजाच्या घरात शिरून त्याने त्या वंशाचे गुणगान केले.
शयनीयं नरेन्द्रस्य तदासाद्य व्यतिष्ठत। सोऽत्यासाद्य तु तद् वेश्म तिरस्करणिमन्तरा
राजाच्या शयनगृहाजवळ जाऊन तो उभा राहिला; अगदी जवळ जाऊन तो पडद्याच्या बाहेर थांबला.
आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टाव राघवम्। सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि
त्याने गुणांनी युक्त अशी आशीर्वादे देत राघवाचे स्तवन केले; तसेच सोम, सूर्य, शिव आणि वैश्रवण यांचेही स्मरण केले, हे ककुत्स्थ.