उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः। विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः
उठा, हे महान राजा! सर्व मंगल कार्ये आणि उत्सव पूर्ण झाले आहेत; तू आपल्या तेजाने मेरू पर्वतावरच्या सूर्यासारखा शोभून उठ.
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि। वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते
सोम, सूर्य, काकुत्स्थ वंशातील शिव, कुबेर, वरुण, अग्नी आणि इंद्र हे सर्व तुला विजय लाभू देत.
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव। बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्
पवित्र रात्र संपली आहे, तुझे काम पूर्ण झाले आहे; राजसिंहा, आता जागा आणि पुढील कार्य कर.
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्। पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः
रामाच्या अभिषेकाची सर्व तयारी पूर्ण झाली आहे; नगरातील, गावातील आणि व्यापारी लोक हात जोडून उभे आहेत.
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति। क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम्
स्वतः वसिष्ठ ऋषी आणि इतर ब्राह्मण मंडळी वाट पाहत आहेत; राजन, लवकर आज्ञा द्या की राघवाचा अभिषेक व्हावा.
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका। यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्
जसे गुराखी नसलेली गायी, सेनापती नसलेली सेना, चंद्राशिवाय रात्र, किंवा वृषभाशिवाय गायी असतात—
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते। एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत्
तसंच, जिथे राजा दिसत नाही, तिथे राज्याचंही तसंच होतं; त्याचं हे अर्थपूर्ण आणि मृदू बोलणं ऐकून—
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः। ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति
राजा पुन्हा एकदा दुःखाने भरून गेला; मग आपल्या मुलाबद्दल, आनंद हरपलेल्या मनाने, त्याने सारथ्याशी बोलायला सुरुवात केली.
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः। वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि
दुःखाने डोळे लाल झालेले, तेजस्वी आणि धर्मशील राजा वर पाहून म्हणाला, 'तुझ्या शब्दांनी तू पुन्हा माझ्या अंतःकरणावर घाव घातलास.'
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्। प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत्
ही करूणावाणी ऐकून आणि राजाला इतका खचलेला पाहून, सुमंत्राने हात जोडून थोडं मागे सरकून उभा राहिला.
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः। तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह
जेव्हा राजा दुःखामुळे स्वतः बोलू शकला नाही, तेव्हा मंत्रज्ञान असलेल्या कैकेयीने सुमंत्राला उद्देशून सांगितलं.
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः। प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः
सुमंत्रा, राजा रामाच्या अभिषेकासाठी आतुर होता, म्हणून त्याने रात्र जागून काढली आणि आता थकून झोपेत गेला आहे.
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्। राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा
म्हणून, सारथ्या, लवकर जा आणि तेजस्वी राजपुत्र रामाला घेऊन ये; तुझं कल्याण होवो—इथे काही विचार करण्याचं कारण नाही.
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि। तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत्
'राजाच्या आज्ञेशिवाय मी कसा जाऊ, हे सुभगे?' असं त्याने विचारलं. मग मंत्र्याचं हे बोलणं ऐकून, राजाने मंत्र्याला उत्तर दिलं.
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्। स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च
'सुमंत्रा, मी रामाला पाहीन; लवकर तो सुंदर रामाला घेऊन ये.' असं म्हणताच, काहीतरी शुभ घडणार असं वाटून त्याच्या मनात आनंद झाला.
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्। सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया
मग राजाच्या आज्ञेने, सुमंत्र आनंदाने आणि जलदपणे बाहेर पडला; तिच्या सांगण्यावरून तो वेगाने विचार करू लागला.
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्। इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महता पुनः
'नक्कीच, धर्मशील राजा रामाच्या अभिषेकासाठी त्याला इथे बोलावणार,' असं मनाशी ठरवून सारथ्याच्या मनात मोठा आनंद झाला.
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया। सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्। निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः
मग, राघवाला पाहण्याची ओढ लागलेला तेजस्वी सुमंत्रा, समुद्र किंवा मोठ्या सरोवरासारख्या भव्य अंतःपुरातून बाहेर पडला आणि समोर गर्दी असलेलं दरवाजं त्याने पाहिलं.
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्। ददर्श पौरान् विविधान् महाधना- नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान्
मग, अचानक समोरून बाहेर पडून, राजाच्या दरवाज्यावर उभे असलेल्यांकडे पाहिलं; तिथे विविध श्रीमंत नगरवासी एकत्र येऊन उभे होते.
thumb|पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥२-
आता पंधरावा सर्ग ऐका.
ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः। उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः
ती रात्र संपल्यावर वेदपारंगत ब्राह्मण आणि राजपुरोहित एकत्र दरबारात जमले.
अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च। राघवस्याभिषेकार्थे प्रीयमाणाः सुसंगताः
मंत्र्य mandळी, सेनापती आणि नगरातील प्रमुख लोक, राघवाच्या अभिषेकासाठी आनंदाने एकत्र आले.
उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि। लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते
शुद्ध सूर्य उगवला होता, पुष्य नक्षत्राचा दिवस उजाडला होता, कर्क राशीचा लग्न आलेला होता आणि रामाचा जन्माचा मुहूर्त ठरलेला होता.
अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्। काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम्
रामाच्या अभिषेकासाठी श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी सोन्याच्या जलकुंभांची आणि सुंदर सजवलेल्या शुभ आसनाची तयारी केली होती.
रथश्च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा। गङ्गायमुनयोः पुण्यात् संगमादाहृतं जलम्
रथावर तेजस्वी वाघाच्या कातडीचे पांघरूण घातले होते आणि गंगा-यमुनेच्या पवित्र संगमावरून पाणी आणले होते.
याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च। प्राग्वहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहाश्च क्षीरिणः
इतर पवित्र नद्या, तळी, विहिरी आणि सरोवरे — पूर्वेकडे, वर, आडवे वाहणाऱ्या आणि दूधासारखे पाणी असणाऱ्या — यांमधूनही पाणी आणले होते.
ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः। क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः
या सर्व ठिकाणांहून आणि समुद्रांहूनही पाणी आणले होते; तसेच मध, दही, तूप, लाह्या, दुर्वा, फुले आणि दूधही आणले होते.
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः। सजलाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः
आठ सुंदर कन्या आणि एक मदमस्त उत्तम हत्ती उपस्थित होते; सोन्या-चांदीच्या घंगाळांत दूध घालून पाणी भरून ठेवले होते.
पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा। चन्द्रांशुविकचप्रख्यं पाण्डुरं रत्नभूषितम्
कमळे आणि नीलकमळांनी सजवलेली, शुद्ध पाण्याने भरलेली ती भांडी चंद्राच्या प्रकाशासारखी शुभ्र आणि रत्नांनी सजलेली दिसत होती.
सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्। चन्द्रमण्डलसंकाशमातपत्रं च पाण्डुरम्
रामासाठी उत्तम चामर आणि चंद्राच्या तेजासारखा शुभ्र छत्र तयार ठेवले होते.