एते चान्ये च बहवः प्रीयमाणाः प्रियंवदाः। अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः
हे सर्व आणि इतरही अनेक आनंदी आणि गोड बोलणारे लोक, राजांसोबत रामाच्या अभिषेकासाठी एकत्र जमले होते.
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि। पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात्
शुभ दिवस आणि पुष्य नक्षत्र आलं की रामाला राज्य मिळावं म्हणून, तू लवकर जाऊन महाराजांना कळव.
इति तस्य वचः श्रुत्वा सूतपुत्रो महाबलः। स्तुवन् नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम्
ही वचने ऐकून, बलवान सूतपुत्र राजसिंहाची स्तुती करत राजवाड्यात गेला.
तं तु पूर्वोदितं वृद्धं द्वारस्था राजसम्मताः। न शेकुरभिसंरोद्धुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः
दरवाजावर उभे असलेले राजाचे सेवक, पूर्वी उल्लेख केलेल्या त्या वृद्धाला, राजाची इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून, थांबवू शकले नाहीत.
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्। वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे
राजाजवळ उभा राहून, त्यांची अवस्था ओळखून, त्याने अत्यंत समाधानकारक शब्दांनी त्यांची स्तुती सुरू केली.
ततः सूतो यथापूर्वं पार्थिवस्य निवेशने। सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम्
मग सुमंत्राने, नेहमीप्रमाणे राजाच्या राजवाड्यात, हात जोडून पृथ्वीच्या स्वामीची स्तुती केली.
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये। प्रीतः प्रीतेन मनसा तथा नन्दय नस्ततः
जसा तेजस्वी समुद्र सूर्य उगवल्यावर आनंदी होतो, तसा तूही आनंदी मनाने आम्हाला आनंद दे.
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः। सोऽजयद् दानवान् सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम्
याच वेळी मातलीने इंद्राची स्तुती केली आणि त्याने सर्व दैत्यांवर विजय मिळवला; त्याप्रमाणे मी तुला जागं करतो.
वेदाः सहाङ्गा विद्याश्च यथा ह्यात्मभुवं प्रभुम्। ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम्
जसे वेद आणि त्यांचे उपवेद विद्या ब्रह्मदेवाला जागं करतात, तसे मी आज तुला जागं करतो.
आदित्यः सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्। बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम्
जसा सूर्य आणि चंद्र मिळून सुंदर पृथ्वीला जागं करतात, तसंच मी तुला जागं करतो.
उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः। विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः
उठा, हे महान राजा! सर्व मंगल कार्ये आणि उत्सव पूर्ण झाले आहेत; तू आपल्या तेजाने मेरू पर्वतावरच्या सूर्यासारखा शोभून उठ.
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि। वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते
सोम, सूर्य, काकुत्स्थ वंशातील शिव, कुबेर, वरुण, अग्नी आणि इंद्र हे सर्व तुला विजय लाभू देत.
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव। बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्
पवित्र रात्र संपली आहे, तुझे काम पूर्ण झाले आहे; राजसिंहा, आता जागा आणि पुढील कार्य कर.
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्। पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः
रामाच्या अभिषेकाची सर्व तयारी पूर्ण झाली आहे; नगरातील, गावातील आणि व्यापारी लोक हात जोडून उभे आहेत.
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति। क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम्
स्वतः वसिष्ठ ऋषी आणि इतर ब्राह्मण मंडळी वाट पाहत आहेत; राजन, लवकर आज्ञा द्या की राघवाचा अभिषेक व्हावा.
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका। यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्
जसे गुराखी नसलेली गायी, सेनापती नसलेली सेना, चंद्राशिवाय रात्र, किंवा वृषभाशिवाय गायी असतात—
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते। एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत्
तसंच, जिथे राजा दिसत नाही, तिथे राज्याचंही तसंच होतं; त्याचं हे अर्थपूर्ण आणि मृदू बोलणं ऐकून—
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः। ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति
राजा पुन्हा एकदा दुःखाने भरून गेला; मग आपल्या मुलाबद्दल, आनंद हरपलेल्या मनाने, त्याने सारथ्याशी बोलायला सुरुवात केली.
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः। वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि
दुःखाने डोळे लाल झालेले, तेजस्वी आणि धर्मशील राजा वर पाहून म्हणाला, 'तुझ्या शब्दांनी तू पुन्हा माझ्या अंतःकरणावर घाव घातलास.'
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्। प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत्
ही करूणावाणी ऐकून आणि राजाला इतका खचलेला पाहून, सुमंत्राने हात जोडून थोडं मागे सरकून उभा राहिला.
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः। तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह
जेव्हा राजा दुःखामुळे स्वतः बोलू शकला नाही, तेव्हा मंत्रज्ञान असलेल्या कैकेयीने सुमंत्राला उद्देशून सांगितलं.
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः। प्रजागरपरिश्रान्तो निद्रावशमुपागतः
सुमंत्रा, राजा रामाच्या अभिषेकासाठी आतुर होता, म्हणून त्याने रात्र जागून काढली आणि आता थकून झोपेत गेला आहे.
तद् गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्। राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा
म्हणून, सारथ्या, लवकर जा आणि तेजस्वी राजपुत्र रामाला घेऊन ये; तुझं कल्याण होवो—इथे काही विचार करण्याचं कारण नाही.
अश्रुत्वा राजवचनं कथं गच्छामि भामिनि। तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणो वाक्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत्
'राजाच्या आज्ञेशिवाय मी कसा जाऊ, हे सुभगे?' असं त्याने विचारलं. मग मंत्र्याचं हे बोलणं ऐकून, राजाने मंत्र्याला उत्तर दिलं.
सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रमानय सुन्दरम्। स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च
'सुमंत्रा, मी रामाला पाहीन; लवकर तो सुंदर रामाला घेऊन ये.' असं म्हणताच, काहीतरी शुभ घडणार असं वाटून त्याच्या मनात आनंद झाला.
निर्जगाम च स प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्। सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया
मग राजाच्या आज्ञेने, सुमंत्र आनंदाने आणि जलदपणे बाहेर पडला; तिच्या सांगण्यावरून तो वेगाने विचार करू लागला.
व्यक्तं रामाभिषेकार्थे इहायास्यति धर्मराट्। इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महता पुनः
'नक्कीच, धर्मशील राजा रामाच्या अभिषेकासाठी त्याला इथे बोलावणार,' असं मनाशी ठरवून सारथ्याच्या मनात मोठा आनंद झाला.
निर्जगाम महातेजा राघवस्य दिदृक्षया। सागरह्रदसंकाशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्। निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः
मग, राघवाला पाहण्याची ओढ लागलेला तेजस्वी सुमंत्रा, समुद्र किंवा मोठ्या सरोवरासारख्या भव्य अंतःपुरातून बाहेर पडला आणि समोर गर्दी असलेलं दरवाजं त्याने पाहिलं.
ततः पुरस्तात् सहसा विनिःसृतो महीपतेर्द्वारगतान् विलोकयन्। ददर्श पौरान् विविधान् महाधना- नुपस्थितान् द्वारमुपेत्य विष्ठितान्
मग, अचानक समोरून बाहेर पडून, राजाच्या दरवाज्यावर उभे असलेल्यांकडे पाहिलं; तिथे विविध श्रीमंत नगरवासी एकत्र येऊन उभे होते.
thumb|पञ्चदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥२-
आता पंधरावा सर्ग ऐका.