तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्। वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिभिरावृतः
त्या अंतःपुरात पोहोचून, वसिष्ठ ऋषी परम आनंदित होऊन, श्रेष्ठ ऋषींच्या संगतीत, त्या जमलेल्या लोकांतून पुढे गेले.
स त्वपश्यद् विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्। द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम्
तेथे त्यांना मनुष्यसिंहाच्या दारात, सुंदर दिसणारा, सुमंत्र नावाचा प्रसिद्ध सारथी बाहेर येताना दिसला.
तमुवाच महातेजाः सूतपुत्रं विशारदम्। वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम्
मग तेजस्वी वसिष्ठ ऋषींनी त्या कुशल सारथ्यपुत्राला सांगितले, 'लवकर राजाला सांग की मी इथे आलो आहे.'
इमे गङ्गोदकघटाः सागरेभ्यश्च काञ्चनाः। औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम्
'हे गंगाजलाने भरलेले कलश, समुद्रातील सोन्याची भांडी आणि अभिषेकासाठी आणलेले उदुंबराचे शुभ आसन येथे आहेत.'
सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च। क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः
'सर्व प्रकारची बियाणे, सुवासिक द्रव्ये, विविध रत्ने, मध, दही, तूप, लाह्या, दुर्वा, फुले आणि दूध येथे आहेत.'
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः। चतुरश्वो रथः श्रीमान् निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्
'इथे आठ सुंदर कन्या, मदाने भरलेला उत्तम हत्ती, चार घोड्यांचा शोभिवंत रथ, तलवार आणि उत्तम धनुष्य आहेत.'
वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसंनिभम्। श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारं च हिरण्मयम्
माणसांनी वेढलेली सुंदर गाडी, चंद्रासारखा छत्र, शुभ्र चामर आणि सोन्याचं पाणी शिंपडण्याचं भांडे असं सर्व सज्ज केलं होतं.
हेमदामपिनद्धश्च ककुद्मान् पाण्डुरो वृषः। केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः
कुबड असलेला, फिकट रंगाचा, सोन्याच्या साखळ्यांनी सजवलेला बैल; चार दात असलेला, सर्वात बलवान आणि वानरांमध्ये श्रेष्ठ असा सिंह हेही तयार होते.
सिंहासनं व्याघ्रतनुः समिधश्च हुताशनः। सर्वे वादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालंकृताः स्त्रियः
सिंहासन, वाघाचं कातडं, यज्ञासाठी लाकूड आणि अग्नी, सर्व प्रकारची वाद्यं आणि दागिन्यांनी सजलेल्या स्त्रिया हेही उपस्थित होते.
आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः। पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणैः सह
गुरुजन, ब्राह्मण, पवित्र गायी, शुभ पशुपक्षी, नगर आणि गावातील श्रेष्ठ लोक, व्यापारी आणि त्यांचे समूह हेही आले होते.
एते चान्ये च बहवः प्रीयमाणाः प्रियंवदाः। अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः
हे सर्व आणि इतरही अनेक आनंदी आणि गोड बोलणारे लोक, राजांसोबत रामाच्या अभिषेकासाठी एकत्र जमले होते.
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि। पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात्
शुभ दिवस आणि पुष्य नक्षत्र आलं की रामाला राज्य मिळावं म्हणून, तू लवकर जाऊन महाराजांना कळव.
इति तस्य वचः श्रुत्वा सूतपुत्रो महाबलः। स्तुवन् नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम्
ही वचने ऐकून, बलवान सूतपुत्र राजसिंहाची स्तुती करत राजवाड्यात गेला.
तं तु पूर्वोदितं वृद्धं द्वारस्था राजसम्मताः। न शेकुरभिसंरोद्धुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः
दरवाजावर उभे असलेले राजाचे सेवक, पूर्वी उल्लेख केलेल्या त्या वृद्धाला, राजाची इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून, थांबवू शकले नाहीत.
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्। वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे
राजाजवळ उभा राहून, त्यांची अवस्था ओळखून, त्याने अत्यंत समाधानकारक शब्दांनी त्यांची स्तुती सुरू केली.
ततः सूतो यथापूर्वं पार्थिवस्य निवेशने। सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम्
मग सुमंत्राने, नेहमीप्रमाणे राजाच्या राजवाड्यात, हात जोडून पृथ्वीच्या स्वामीची स्तुती केली.
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये। प्रीतः प्रीतेन मनसा तथा नन्दय नस्ततः
जसा तेजस्वी समुद्र सूर्य उगवल्यावर आनंदी होतो, तसा तूही आनंदी मनाने आम्हाला आनंद दे.
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः। सोऽजयद् दानवान् सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम्
याच वेळी मातलीने इंद्राची स्तुती केली आणि त्याने सर्व दैत्यांवर विजय मिळवला; त्याप्रमाणे मी तुला जागं करतो.
वेदाः सहाङ्गा विद्याश्च यथा ह्यात्मभुवं प्रभुम्। ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम्
जसे वेद आणि त्यांचे उपवेद विद्या ब्रह्मदेवाला जागं करतात, तसे मी आज तुला जागं करतो.
आदित्यः सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्। बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम्
जसा सूर्य आणि चंद्र मिळून सुंदर पृथ्वीला जागं करतात, तसंच मी तुला जागं करतो.
उत्तिष्ठ सुमहाराज कृतकौतुकमङ्गलः। विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः
उठा, हे महान राजा! सर्व मंगल कार्ये आणि उत्सव पूर्ण झाले आहेत; तू आपल्या तेजाने मेरू पर्वतावरच्या सूर्यासारखा शोभून उठ.
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि। वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते
सोम, सूर्य, काकुत्स्थ वंशातील शिव, कुबेर, वरुण, अग्नी आणि इंद्र हे सर्व तुला विजय लाभू देत.
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव। बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्
पवित्र रात्र संपली आहे, तुझे काम पूर्ण झाले आहे; राजसिंहा, आता जागा आणि पुढील कार्य कर.
उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्। पौरजानपदाश्चापि नैगमश्च कृताञ्जलिः
रामाच्या अभिषेकाची सर्व तयारी पूर्ण झाली आहे; नगरातील, गावातील आणि व्यापारी लोक हात जोडून उभे आहेत.
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ब्राह्मणैः सह तिष्ठति। क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन् राघवस्याभिषेचनम्
स्वतः वसिष्ठ ऋषी आणि इतर ब्राह्मण मंडळी वाट पाहत आहेत; राजन, लवकर आज्ञा द्या की राघवाचा अभिषेक व्हावा.
यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका। यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्
जसे गुराखी नसलेली गायी, सेनापती नसलेली सेना, चंद्राशिवाय रात्र, किंवा वृषभाशिवाय गायी असतात—
एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते। एवं तस्य वचः श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत्
तसंच, जिथे राजा दिसत नाही, तिथे राज्याचंही तसंच होतं; त्याचं हे अर्थपूर्ण आणि मृदू बोलणं ऐकून—
अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः। ततस्तु राजा तं सूतं सन्नहर्षः सुतं प्रति
राजा पुन्हा एकदा दुःखाने भरून गेला; मग आपल्या मुलाबद्दल, आनंद हरपलेल्या मनाने, त्याने सारथ्याशी बोलायला सुरुवात केली.
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः। वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि
दुःखाने डोळे लाल झालेले, तेजस्वी आणि धर्मशील राजा वर पाहून म्हणाला, 'तुझ्या शब्दांनी तू पुन्हा माझ्या अंतःकरणावर घाव घातलास.'
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्। प्रगृहीताञ्जलिः किंचित् तस्माद् देशादपाक्रमत्
ही करूणावाणी ऐकून आणि राजाला इतका खचलेला पाहून, सुमंत्राने हात जोडून थोडं मागे सरकून उभा राहिला.