समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि। अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम्
हे आर्य, जर तू माझं वचन पाळणार नाहीस, तर तुझ्या समोरच मी माझं प्राण सोडीन.
एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया। नाशकत् पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा
कैकेयीने ठामपणे आग्रह केल्यावर, राजा तिच्या बंधनातून सुटू शकला नाही, जसा बळी इंद्राच्या जाळ्यातून सुटू शकला नाही.
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्। स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा
त्याचं हृदय अस्वस्थ झालं, चेहरा फिक्का पडला, आणि तो जणू रथाच्या चाकांमध्ये अडकलेल्या घोड्यासारखा थरथरत होता.
विकलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूमिपः। कृच्छ्राद् धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत्
राजा डोळ्यांनी नीट पाहू शकत नव्हता, जणू काही त्याला काहीच दिसत नव्हतं. मोठ्या कष्टाने धैर्य गोळा करून त्याने कैकेयीला असे सांगितले.
प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनं प्रति। अभिषेकाय हि जनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम्
रात्री संपली आहे, देवी, सूर्य उगवायला आला आहे. आता लोक नक्कीच माझ्या अभिषेकासाठी घाई करतील.
रामाभिषेकसम्भारैस्तदर्थमुपकल्पितैः। रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम्
रामाच्या अभिषेकासाठी सगळी तयारी झाली आहे, पण आता रामानेच माझ्या मृत्यूच्या वेळी पाणी द्यावं.
सपुत्रया त्वया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया। व्याहन्तास्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम्
तू आणि तुझ्या मुलाने माझ्या मृत्यूच्या वेळी पाणी देऊ नये, जर तू रामाचा अभिषेक थांबवशील, कारण तुझं वर्तन अशुभ आहे.
न शक्तोऽद्यास्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथामुखम्। हतहर्षं तथानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम्
मी आज लोकांचे चेहरे पाहू शकत नाही, कारण पूर्वी त्यांचे चेहरे आनंदी होते. आता त्यांचा आनंद हरवला आहे आणि ते दुःखी होऊन तोंड वळवतील.
तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः। प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रमालिनी
त्या महात्मा राजाने असे बोलत असताना, चंद्र आणि तारांनी शोभलेली पुण्य रात्र संपली.
ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः। उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्च्छिता
मग पापी वर्तन असलेल्या कैकेयीने पुन्हा राजाला रागाने कठोर शब्दांत बोलले.
किमिदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम्। आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि
राजा, हे असे विषारी बाणांसारखे शब्द का बोलतोस? तू ताबडतोब रामाला इथे बोलावायला हवे.
स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्। निःसपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि
माझ्या मुलाला राजसिंहासनावर बसव, रामाला वनात पाठव आणि मला सर्व स्पर्धकांपासून मुक्त कर—मगच तुझे कर्तव्य पूर्ण होईल.
स तुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः। राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेय्या वाक्यमब्रवीत्
तेव्हा उत्तम घोड्याला धारदार काठीने वार केल्यासारखा राजा कैकेयीच्या शब्दांनी वारंवार उद्विग्न होऊन बोलू लागला.
धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना। ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम्
धर्माच्या बंधनात अडकलेलो मी, माझे भान हरपले आहे; मला माझा ज्येष्ठ, प्रिय आणि धर्मनिष्ठ राम पाहायचा आहे.
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे। पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समागते
मग शुभ रात्र संपली, सूर्य उगवला, शुभ नक्षत्रांचा संयोग झाला आणि योग्य मुहूर्त आला—
वसिष्ठो गुणसम्पन्नः शिष्यैः परिवृतस्तथा। उपगृह्याशु सम्भारान् प्रविवेश पुरोत्तमम्
गुणांनी युक्त वसिष्ठ ऋषी आपल्या शिषांसह, आवश्यक वस्तू पटकन गोळा करून त्या उत्तम नगरीत प्रवेशले.
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तमभूषिताम्। संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्
ज्या नगरीचे रस्ते पाणी शिंपडून आणि झाडून स्वच्छ केले होते, सुंदर पताकांनी सजवलेली, आनंदी लोकांनी भरलेली आणि समृद्ध बाजारपेठांनी नटलेली होती, तिथे ते गेले.
महोत्सवसमायुक्तां राघवार्थे समुत्सुकाम्। चन्दनागुरुधूपैश्च सर्वतः परिधूमिताम्
ती नगरी मोठ्या उत्सवाने सजली होती, राघवासाठी सर्वत्र उत्सुकता होती आणि चंदन, अगरू आणि धूप यांच्या सुवासाने दरवळत होती.
तां पुरीं समतिक्रम्य पुरंदरपुरोपमाम्। ददर्शान्तःपुरं श्रीमान् नानाध्वजगणायुतम्
इंद्राच्या नगरीसारखी भासणारी ती नगरी ओलांडून, वसिष्ठ ऋषींनी अनेक ध्वजांनी सजलेले अंतःपुर पाहिले.
पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्। यष्टिमद्भिः सुसम्पूर्णं सदश्वैः परमार्चितैः
ते अंतःपुर नगर आणि ग्रामीण लोकांनी गजबजलेले, यष्ट्या घेतलेल्या ब्राह्मणांनी शोभलेले, उत्तम घोड्यांनी भरलेले आणि अत्यंत सन्मानित असे होते.
तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्। वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिभिरावृतः
त्या अंतःपुरात पोहोचून, वसिष्ठ ऋषी परम आनंदित होऊन, श्रेष्ठ ऋषींच्या संगतीत, त्या जमलेल्या लोकांतून पुढे गेले.
स त्वपश्यद् विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्। द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम्
तेथे त्यांना मनुष्यसिंहाच्या दारात, सुंदर दिसणारा, सुमंत्र नावाचा प्रसिद्ध सारथी बाहेर येताना दिसला.
तमुवाच महातेजाः सूतपुत्रं विशारदम्। वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम्
मग तेजस्वी वसिष्ठ ऋषींनी त्या कुशल सारथ्यपुत्राला सांगितले, 'लवकर राजाला सांग की मी इथे आलो आहे.'
इमे गङ्गोदकघटाः सागरेभ्यश्च काञ्चनाः। औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमाहृतम्
'हे गंगाजलाने भरलेले कलश, समुद्रातील सोन्याची भांडी आणि अभिषेकासाठी आणलेले उदुंबराचे शुभ आसन येथे आहेत.'
सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च। क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः
'सर्व प्रकारची बियाणे, सुवासिक द्रव्ये, विविध रत्ने, मध, दही, तूप, लाह्या, दुर्वा, फुले आणि दूध येथे आहेत.'
अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः। चतुरश्वो रथः श्रीमान् निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्
'इथे आठ सुंदर कन्या, मदाने भरलेला उत्तम हत्ती, चार घोड्यांचा शोभिवंत रथ, तलवार आणि उत्तम धनुष्य आहेत.'
वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसंनिभम्। श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारं च हिरण्मयम्
माणसांनी वेढलेली सुंदर गाडी, चंद्रासारखा छत्र, शुभ्र चामर आणि सोन्याचं पाणी शिंपडण्याचं भांडे असं सर्व सज्ज केलं होतं.
हेमदामपिनद्धश्च ककुद्मान् पाण्डुरो वृषः। केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः
कुबड असलेला, फिकट रंगाचा, सोन्याच्या साखळ्यांनी सजवलेला बैल; चार दात असलेला, सर्वात बलवान आणि वानरांमध्ये श्रेष्ठ असा सिंह हेही तयार होते.
सिंहासनं व्याघ्रतनुः समिधश्च हुताशनः। सर्वे वादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालंकृताः स्त्रियः
सिंहासन, वाघाचं कातडं, यज्ञासाठी लाकूड आणि अग्नी, सर्व प्रकारची वाद्यं आणि दागिन्यांनी सजलेल्या स्त्रिया हेही उपस्थित होते.
आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः। पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणैः सह
गुरुजन, ब्राह्मण, पवित्र गायी, शुभ पशुपक्षी, नगर आणि गावातील श्रेष्ठ लोक, व्यापारी आणि त्यांचे समूह हेही आले होते.