एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति। भरतश्च गतामित्रस्तव राजा भविष्यति
राम वनवासाला गेला की, तो राम राहणार नाही, आणि भरत तुझ्यासाठी शत्रुमुक्त होऊन राजा होईल.
येन कालेन रामश्च वनात् प्रत्यागमिष्यति। अन्तर्बहिश्च पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति
राम जेव्हा वनातून परत येईल, तेव्हा तुझा मुलगा आतून-बाहेरून पूर्णपणे स्थिर झालेला असेल.
संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः साकमात्मवान्। प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा
मित्रांसह, विश्वासू माणसांनी वेढलेला, आत्मविश्वासाने भरलेला तुझा मुलगा सुरक्षित राहील, आणि मला वाटतं, योग्य वेळ आली की राजा निर्भय राहील.
रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय। अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया
रामाच्या अभिषेकाचा निर्धार राजा करू नये, त्याला थांबव आणि परत वळव; तू तिच्या सांगण्यावरून लाभाच्या रूपात अनर्थ स्वीकारला आहेस.
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्। सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता
आनंदी आणि खात्री पटलेली कैकेयी मंथरेला म्हणाली; कारण त्या कुब्जेच्या बोलण्यामुळे ती एखाद्या लहान मुलीसारखी भरकटली होती.
कैकेयी विस्मयं प्राप्य परं परमदर्शना। प्रज्ञां ते नावजानामि श्रेष्ठे श्रेष्ठाभिधायिनि
कैकेयी, आश्चर्यचकित आणि अनुपम सौंदर्याची, म्हणाली: 'तुझी बुद्धी मी कमी लेखत नाही, कारण तू नेहमीच उत्तम सांगतेस.'
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये। त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी
पृथ्वीवरच्या सर्व कुबड्यांमध्ये तुझी समजूत सर्वांत उत्तम आहे; आणि माझ्या हितासाठी नेहमीच तू मनापासून लागलेली आणि हितचिंतक आहेस.
नाहं समवबुद्ध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्। सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जाः वक्राः परमपापिकाः
राजाने काय ठरवलंय हे मी समजू शकले नसते, कारण काही कुबड्या वाईट स्वभावाच्या, वाकड्या आणि फारच दुष्ट असतात.
त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना। उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम्
वाऱ्याने वाकलेल्या कमळासारखी तू दिसायला सुंदर आहेस; तुझं उंच छाती खांद्यावरून वर आलेली आणि हृदयात घट्ट बसलेली आहे.
अधस्ताच्चोदरं शान्तं सुनाभमिव लज्जितम्। प्रतिपूर्णं च जघनं सुपीनौ च पयोधरौ
खाली तुझं पोट शांत आणि नीट आकाराचं, नाभीसारखं लाजरं आहे; तुझं कंबर भरलेली आणि स्तन सुंदर गोलाकार आहेत.
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहो राजसि मन्थरे। जघनं तव निर्मृष्टं रशनादामभूषितम्
तुझं चेहरा निर्मळ चंद्रासारखा आहे—खरंच, मंथरे, तू तेजस्वी दिसतेस; तुझी घासलेली कंबर रत्नजडित कमरपट्ट्याने सजलेली आहे.
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ च व्यायतावुभौ। त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी
तुझ्या मांडी नीट बसलेल्या आहेत आणि दोन्ही पाय लांब व सरळ आहेत; मंथरे, तू मऊ वस्त्र घातलेली असून तुझ्या मांडी देखण्या आहेत.
अग्रतो मम गच्छन्ती राजसेऽतीव शोभने। आसन् याः शम्बरे मायाः सहस्रम् असुराधिपे
माझ्या पुढे चालताना, हे अतिशय सुंदर स्त्री, तू खूपच तेजस्वी दिसतेस; जशा शंबरासुरराजाकडे हजारो मायावी कला होत्या—
हृदये ते निविष्टास् ता भूयश् चान्याः सहस्रशः। तदेव स्थगु(=पृष्ठ-वक्रभागः) यद् दीर्घं रथ-घोणम् इवायतम्
त्या सर्व कला तुझ्या मनात भरलेल्या आहेत आणि त्याशिवाय अजून हजारो आहेत; तुझं पाठीचं वाकडं आणि लांब अंग रथाच्या जुव्यासारखं आहे.
मतयः क्षत्र-विद्याश् च मायाश्चात्र वसन्ति ते। अत्र तेऽहं प्रमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम्
तुझ्यात शहाणपण, राज्यकारभाराची विद्या आणि मायावी कला सगळ्या वसतात; इथे, कुबड्ये, मी तुला सोन्याची माळ घालीन.
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते। जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि
भरताचा अभिषेक झाला आणि राघव वनात गेला की, सुंदर स्त्री, मी तुला शुद्ध, उत्तम सोन्याने अभिषेक करीन.
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु। मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम्
तुला हवी ती गोष्ट मिळाली आणि तू आनंदलीस की, मी तुझ्या पाठीवर सोनं लावीन; आणि तुझ्या चेहऱ्यावर सुंदर, सोन्याचा तिलक काढीन.
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च। परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि
मी तुझ्यासाठी सुंदर दागिने तयार करून घेईन, कुबड्ये; छान वस्त्र घालून तू देवतेसारखी वावरशील.
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना। गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जने
चंद्रासारखा तुझा चेहरा आणि तुझ्या सौंदर्याला तोड नाही; तू मोठ्या थाटात चालशील आणि तुझ्या शत्रूंना हेवा वाटेल.
तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः। पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम
इतर कुबड्या, सुंदर दागिन्यांनी सजलेल्या, तुझ्या पायाशी सेवा करतील, जशी तू नेहमी माझ्या पायाशी सेवा करतेस.
इति प्रशस्यमाना सा कैकेयीमिदमब्रवीत्। शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव
अशा प्रकारे तिचं कौतुक केल्यावर, कैकेयीने शुभ्र पलंगावर झोपलेल्या, वेदीवरच्या ज्वाळेसारख्या तिच्याशी बोलली.
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते। उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानमनुदर्शय
पाणी गेल्यावर पूल बांधणं काही उपयोगाचं नसतं, हे शुभे; उठ, चांगलं कर आणि राजाला भेट.
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह। क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता
अशा प्रकारे प्रोत्साहित झाल्यावर, मोठ्या डोळ्यांची आणि आपल्या सौभाग्यावर गर्व न केलेली राणी मंथरेसोबत क्रोधगृहात गेली.
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना। अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च
ती श्रेष्ठ स्त्री, जी उत्तम गोष्टीसाठी योग्य होती, तिने हजारो मोत्यांच्या माळा आणि सुंदर दागिने काढून ठेवले.
तदा हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशंगता। संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्
त्या वेळी सुवर्णासारखी तेजस्वी कैकेयी कुब्जेच्या शब्दांच्या प्रभावाखाली तिथे जमिनीवर बसली आणि मंथरेला म्हणाली.
इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि। वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यते क्षितिम्
कुब्जे, इथेच मी मेल्याची बातमी तू राजाला देऊ शकतेस; पण राघव वनात गेला की भरताला राज्य मिळेल.
सुवर्णेन न मे ह्यर्थो न रत्नैर्न च भोजनैः। एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते
मला ना सोन्याची, ना रत्नांची, ना खाण्यापिण्याची इच्छा आहे; जर रामाचा अभिषेक झाला, तर माझ्या जीवनाचा शेवटच आहे.
ततः पुनस्तां महिषीं महीक्षितो वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः। उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं हितं वचो राममुपेत्य चाहितम्
नंतर कुब्जेने अत्यंत कठोर आणि धाडसी शब्दांनी भरताच्या आईला, म्हणजे राणीला, रामाबद्दल हिताचे आणि अहिताचे दोन्ही सल्ले दिले.
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे। ततो हि कल्याणि यतस्व तत् तथा यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते
राघवाला हे राज्य मिळालेच तर तू आणि तुझा मुलगा दुःख भोगाल; म्हणून, कल्याणी, असं काही कर की तुझा मुलगा भरताचा अभिषेक व्हावा.
तथातिविद्धा महिषीति कुब्जया समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः। विधाय हस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः
कुब्जेच्या तीक्ष्ण शब्दांनी वारंवार दुखावलेली राणी, आश्चर्यचकित होऊन हृदयावर हात ठेवून, रागाने पुन्हा पुन्हा कुब्जेवर तोंडसुख घेत होती.