अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्। यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमद्याभिषेचये
आज मी रामाला इथून लगेच वनात पाठवीन आणि भरताला लवकरच युवराजपदासाठी अभिषेक करीन.
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन साधये। भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन
आता विचार कर, हे कसे साधता येईल की भरताला राज्य मिळेल आणि रामाला काहीही करून ते मिळू नये.
एवमुक्ता तु सा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी। रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत्
राणीने असे म्हटल्यावर, वाईटाचा विचार करणारी मंथरा, रामाला त्रास देण्यासाठी, कैकेयीला असे म्हणाली.
हन्तेदानीं प्रपश्य त्वं कैकेयि श्रूयतां वचः। यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम्
आता कैकेयी, नीट लक्ष दे आणि माझे बोल ऐक, म्हणजे तुझा मुलगा भरत एकटाच राज्य मिळवेल.
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे। यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि
कैकेयी, तुला आठवत नाही का? किंवा आठवत असूनही तू का लपवतेस? जे मी सांगणार आहे ते तुझ्याच फायद्याचे आहे, ते ऐकायचे तुला हवे आहे.
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि। श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैतद् विधीयताम्
माझे बोल तुला ऐकायचे असेल, हसऱ्या चेहऱ्याच्या राणी, तर ऐक. मी सांगते, आणि ऐकल्यावर तसेच कर.
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी। किंचिदुत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत्
मंथरेचे हे बोल ऐकून, कैकेयी आपल्या नीट पसरलेल्या पलंगावरून थोडीशी उठली आणि असे म्हणाली.
एवमुक्ता तदा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी। रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत्
राणीने असे म्हटल्यावर, वाईटाचा विचार करणारी मंथरा, रामाला त्रास देण्यासाठी, कैकेयीला असे म्हणाली.
पुरा देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः। अगच्छत् त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत्
पूर्वी देव आणि दैत्यांच्या युद्धात, तुझा पती राजर्षींसह, तुला सोबत घेऊन देवराजाला मदतीला गेला होता.
दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति। वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः
कैकेयी, दक्षिण दिशेला दंडकाकडे, वैजयंत नावाच्या नगराकडे गेला, जिथे मास्याचा ध्वज फडकत होता.
स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः। ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः
शंबर नावाचा, शंभर मायांचा मोठा दैत्य तिथे होता. तो देवांच्या सैन्याने जिंकता न येणारा, इंद्राशी युद्ध करत होता.
तस्मिन् महति संग्रामे पुरुषान् क्षतविक्षतान्। रात्रौ प्रसुप्तान् घ्नन्ति स्म तरसापास्य राक्षसाः
त्या मोठ्या युद्धात, राक्षसांनी माणसांना हाकलून दिले आणि रात्री झोपलेल्या व जखमींना मारले.
तत्राकरोन्महायुद्धं राजा दशरथस्तदा। असुरैश्च महाबाहुः शस्त्रैश्च शकलीकृतः
तिथे राजा दशरथाने राक्षसांशी मोठे युद्ध केले, आणि त्याच्या बलवान हातांवर शस्त्रांनी घाव पडले.
अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः। तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया
राणी, त्या युद्धातून बेशुद्ध झालेल्या तुझ्या पतीला तू उचलून नेलेस, आणि तिथेही शस्त्रांनी जखमी असतानाही त्याचे रक्षण केलेस.
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने। स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरम्
त्यावेळी आनंदी होऊन तुझ्या पतीने तुला दोन वर दिले, आणि म्हणाला, 'तुला हवे तेव्हा हे माग.'
गृह्णीयां तु तदा भर्तस्तथेत्युक्तं महात्मना। अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा
त्यावेळी तू म्हणालीस, 'मला हवे तेव्हा मी हे मागेन,' आणि तुझ्या पतीने ते मान्य केले. हे मला माहीत नव्हते, राणी, तूच पूर्वी सांगितलेस.
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया। रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय
तुझ्यावर प्रेमामुळे मी ही गोष्ट मनात ठेवली आहे; आता रामाच्या अभिषेकाची तयारी थांबव आणि ती मागे घे.
तौ च याचस्व भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्। प्रव्राजनं च रामस्य वर्षाणि च चतुर्दश
तुझ्या पतीकडे हे दोन वर माग, भरताचा अभिषेक आणि रामाला चौदा वर्षे वनवास.
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्। प्रजाभावगतस्नेहः स्थिरः पुत्रो भविष्यति
राम चौदा वर्षे वनात राहील, त्या काळात तुझा मुलगा प्रजेला आपला करून, त्यांच्या प्रेमात स्थिर होईल.
क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते। शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी
आज तू रागावल्यासारखी रागाच्या खोलीत जा, घोड्यांच्या स्वामीच्या मुलावर रागावली आहेस असे दाखव, आणि जमिनीवर बसून, मळलेले कपडे घालून लपून राहा.
मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः। रुदन्ती पार्थिवं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा
राजा तुझ्या आठवणीने दुःखी होऊन तुझ्याकडे येईल, तेव्हा तू त्याच्याकडे पाहू नकोस, बोलूही नकोस, फक्त रडत राहा.
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः। त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम्
तू नेहमीच आपल्या पतीला प्रिय आहेस, याबद्दल मला शंका नाही; तुझ्यासाठी राजा अग्नीमध्येही शिरेल.
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्। तव प्रियार्थं राजा तु प्राणानपि परित्यजेत्
तो तुझ्यावर कधीच रागावू शकत नाही, आणि तू रागावली असशील तर तुझ्याकडे पाहूही शकत नाही; तुझ्या आवडीसाठी राजा आपले प्राणही सोडेल.
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः। मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः
राजा तुझं बोलणं कधीच मोडू शकत नाही; आपल्या साध्या स्वभावाने, आपल्या सौभाग्याचं सामर्थ्य ओळख.
मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च। दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः
राजा दशरथ तुला मोती, माणिक, सोनं आणि इतर दागिने देईल; पण त्यांच्यावर मन लावू नकोस.
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ददौ। तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वा क्रमेदति
देव-दानवांच्या युद्धात दशरथाने तुला जे दोन वर दिले होते, ते त्याला आठवण करून दे, हे भाग्यवती; तो शब्द मोडला जाऊ नये.
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयमुत्थाप्य राघवः। व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम्
राघव स्वतः तुला उचलून बसवेल आणि राजा समोर असेल, तेव्हा हा वर माग.
रामप्रव्रजनं दूरं नव वर्षाणि पञ्च च। भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभ
रामाचं वनवास चौदा वर्षांचा असू दे—नऊ आणि पाच वर्षे—आणि भरत पृथ्वीवर राजा होऊ दे, राजांमध्ये श्रेष्ठ.
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्। रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः
राम चौदा वर्षे वनात राहील, त्या काळात तुझा मुलगा बळकट होईल, मुळं धरून, स्थिर राहील.
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्। एवं सेत्स्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव कामिनि
हे राणी, रामाचा वनवास हाच वर माग; असं केल्याने तुझ्या मुलाच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील, हे इच्छुक.