ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम्। रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः
रामाचा अभिषेक पाहण्यासाठी सर्व दिशांनी आलेले गावकरी लोक, संपूर्ण नगरीने भरून गेले.
जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निःस्वनः। पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निःस्वनः
त्या लोकांच्या गर्दीमुळे सर्वत्र गजबज झाली आणि समुद्राच्या भरतीवेळी जसा गडगडाट होतो, तसा मोठा आवाज शहरात घुमू लागला.
ततस्तदिन्द्रक्षयसंनिभं पुरं दिदृक्षुभिर्जानपदैरुपाहितैः। समन्ततः सस्वनमाकुलं बभौ समुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम्
त्या वेळी, इंद्राच्या निवासासारखे ते शहर, उत्सुक गावकऱ्यांनी सर्व बाजूंनी भरलेले, जलाने भरलेल्या समुद्रासारखे गजबजून आणि तेजाने चमकत होते.
thumb|सप्तमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तमः सर्गः ॥२-
आता सातवा सर्ग ऐका.
ज्ञातिदासी यतो जाता कैकेय्या तु सहोषिता। प्रासादं चन्द्रसंकाशमारुरोह यदृच्छया
नातेवाईकांत जन्मलेली आणि कैकेयीबरोबर राहिलेली एक दासी, योगायोगाने चंद्रासारख्या तेजस्वी राजवाड्यावर गेली.
सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकमलोत्पलाम्। अयोध्यां मन्थरा तस्मात् प्रासादादन्ववैक्षत
त्या राजवाड्यावरून मंथरा यांनी, फुलांनी आणि कमळांनी सजवलेले, पाण्याने शिंपलेले अयोध्येचे राजमार्ग पाहिले.
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलंकृताम्। सिक्तां चन्दनतोयैश्च शिरःस्नातजनैर्युताम्
तीने पाहिले की, शहर झेंड्यांनी आणि पताकांनी सजले आहे, चंदनाच्या पाण्याने शिंपलेले आहे आणि लोक डोक्यावर पाणी घालून स्नान करून फिरत आहेत.
माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्। शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनादिताम्
माळा आणि मिठाई हातात असलेल्या ब्राह्मणांच्या आवाजाने, पांढऱ्या देवळांच्या उंबरठ्यांनी आणि सर्व वाद्यांच्या गजराने ते शहर निनादत होते.
सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषनिनादिताम्। प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्
आनंदी लोकांनी भरलेली, ब्राह्मणांच्या वेदघोषाने निनादलेली, आनंदी व सुंदर हत्ती-घोडे आणि उसळलेल्या बैल-गायींच्या गर्जना ऐकू येणारी अशी ती नगरी होती.
हृष्टप्रमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्। अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता
उंच उंच ध्वजांनी सजलेली, आनंदी व हर्षित नागरिकांनी भरलेली अयोध्या मंथरेने पाहिली आणि ती फारच आश्चर्यचकित झाली.
उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती। राममाता धनं किं नु जनेभ्यः सम्प्रयच्छति
सर्वोच्च आनंदात मग्न आणि लाभाच्या विचारात असलेली रामाची आई लोकांना कोणते धन वाटत आहे, असे तिला वाटले.
अतिमात्रं प्रहर्षः किं जनस्यास्य च शंस मे। कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः
या लोकांच्या इतक्या मोठ्या आनंदाचे कारण काय आहे, ते मला सांग. आनंदी राजा आता काय करणार आहे?
विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री तु परया मुदा। आचचक्षेऽथ कुब्जायै भूयसीं राघवे श्रियम्
अत्यंत आनंदाने भरलेली, हर्षाने फुललेली धाई मग कुब्जेला राघवाच्या वाढत्या भाग्याची बातमी सांगू लागली.
श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन चानघम्। राजा दशरथो राममभिषेक्ता हि राघवम्
उद्या पुष्य नक्षत्रावर, क्रोधावर विजय मिळवलेल्या आणि निष्पाप असलेल्या रामाला राजा दशरथ युवराजपदासाठी अभिषेक करणार आहे.
धात्र्यास्तु वचनं श्रुत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षितः। कैलासशिखराकारात् प्रासादादवरोहत
धाईचे शब्द ऐकताच, कुब्जा पटकन रागावली आणि कैलास शिखरासारख्या प्रासादातून खाली उतरली.
सा दह्यमाना क्रोधेन मन्थरा पापदर्शिनी। शयानामेव कैकेयीमिदं वचनमब्रवीत्
क्रोधाने जळणारी, वाईट ओळखणारी मंथरा, शय्येवर पडलेल्या कैकेयीला असे म्हणाली:
उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते। उपप्लुतमघौघेन नात्मानमवबुध्यसे
उठ, मूर्खे! असे का पडली आहेस? तुझ्यावर संकट येत आहे. दुर्दैवाच्या लाटेत बुडालेली, तू स्वतःला ओळखत नाहीस.
अनिष्टे सुभगाकारे सौभाग्येन विकत्थसे। चलं हि तव सौभाग्यं नद्याः स्रोत इवोष्णगे
तुला जरी सौभाग्याचे रूप दिसते, तरी तू अशुभ गोष्टीतच गर्व करतेस; तुझे भाग्य उन्हाळ्यातील नदीच्या प्रवाहासारखे अस्थिर आहे.
एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः। कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत् परम्
रागावलेल्या आणि कठोर बोलणाऱ्या, वाईट ओळखणाऱ्या कुब्जेने असे बोलल्यावर कैकेयी मोठ्या दुःखात बुडाली.
कैकेयी त्वब्रवीत् कुब्जां कच्चित् क्षेमं न मन्थरे। विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृशदुःखिताम्
कैकेयीने कुब्जेला विचारले, "मंथरे, सर्व काही ठीक आहे ना? कारण तुझे दुःखी आणि काळजीचे तोंड पाहून मला वाटते की तू फारच त्रस्त आहेस."
मन्थरा तु वचः श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम्। उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा
कैकेयीचे मधुर शब्द ऐकून, वाक्पटू आणि रागाने भरलेली मंथरा उत्तर देऊ लागली.
सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्यां हितैषिणी। विषादयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम्
कुब्जा आणखीच दुःखी झाली, पण कैकेयीच्या हितासाठी आणि राघवापासून तिला दूर करण्यासाठी तिने असे बोलले.
अक्षयं सुमहद् देवि प्रवृत्तं त्वद्विनाशनम्। रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति
देवी, तुझ्या विनाशाचे मोठे आणि न संपणारे संकट सुरू झाले आहे; राजा दशरथ रामाला युवराजपदासाठी अभिषेक करणार आहे.
सास्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता। दह्यमानानलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता
मी खोल भीतीत बुडाले आहे, दुःख आणि शोकाने भरले आहे, अग्नीने जळत असल्यासारखी वाटते, आणि तुझ्या भल्यासाठी इथे आले आहे.
तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद् भवेत्। त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदिह न संशयः
कैकेयी, तुझे दुःख हेच माझे मोठे दुःख होईल; तुझ्या घटीत माझी घट, आणि तुझ्या वृद्धीत माझी वाढ आहे—यात काहीच शंका नाही.
नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः। उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे
राजघराण्यात जन्मलेली, तू राजाची मुख्य राणी आहेस; पण राणी, राजधर्म किती कठोर असतो हे तुला कसे कळत नाही?
धर्मवादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः। शुद्धभावेन जानीषे तेनैवमतिसंधिता
तुझा नवरा धर्माची भाषा करतो, पण तो खोटारडा आहे; त्याची बोलणी गोड आहेत, पण मन मात्र कठोर आहे. तुझ्या निर्मळ मनामुळे तू त्याच्यावर विश्वास ठेवला, आणि म्हणूनच तो तुला पूर्णपणे फसवून गेला.
उपस्थितः प्रयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम्। अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति
आता तो तुला फुकटच्या दिलास्यांनी भेटायला येतो, पण प्रत्यक्षात आज तुझा नवरा कौसल्येला सुखसमृद्धी मिळवून देईल.
अपवाह्य तु दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु। काल्ये स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके
तो दुष्ट मनाचा माणूस, भरताला तुझ्या नात्यातून दूर करून, लवकरच सर्व अडथळे दूर करून रामाला राज्यावर बसवणार आहे.
शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया। आशीविष(=सर्प) इवाङ्गेन बाले परिधृतस्त्वया
शत्रू नवऱ्याच्या रूपात, आणि आई हिताची भाषा करत असली, तरी ती लहान मुलीने अंगावर घेतलेल्या विषारी सापासारखीच आहे — तसंच तुझं झालं आहे.