तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर। तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः
म्हणून, मुला, तू स्वतःला संयमित ठेव आणि तसंच वाग. हे ऐकून, रामाचे हितचिंतक आणि त्याला आनंद देणारे मित्र—
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्। सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च
ते सर्व घाईने कौसल्येकडे गेले आणि तिला कळवलं. मग तिने सोनं, गायी आणि वेगवेगळ्या प्रकारची रत्ने वाटली—
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा। अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः। ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः
सर्वात श्रेष्ठ अशा कौसल्येने ही भेटवस्तू तिच्या आवडत्या स्त्रियांना दिल्या. त्यानंतर, राजाला वंदन करून, राघवाने रथावर बसून आपल्या तेजस्वी घराकडे निघाला, आणि लोकांच्या सन्मानाने त्याचं स्वागत झालं.
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त- च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु। नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः
राजाच्या त्या शब्दांनी नगरातील लोकांना जणू काही मोठं भाग्य मिळाल्यासारखं वाटलं. त्यांनी राजाला नमस्कार केला आणि आनंदाने आपल्या घरात जाऊन देवांची पूजा केली.
thumb|चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥२-
आता चौथा अध्याय ऐका.
गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः। मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञः स निश्चयम्
लोक परत गेल्यावर, राजा मंत्र्यांसोबत पुन्हा सल्ला करू लागला. विचारविनिमय करून त्या ठाम राजाने आपला निश्चय केला.
श्व एव पुष्यो भविता श्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः। रामो राजीवपत्राक्षो युवराज इति प्रभुः
"उद्या पुष्य नक्षत्र आहे; उद्या माझा मुलगा, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांचा राम, युवराज म्हणून अभिषिक्त होईल," असं त्या राजाने जाहीर केलं.
अथान्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा। सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय
मग राजा दशरथ आपल्या अंतःपुरात गेला आणि सारथ्याला बोलावून सांगितलं, "रामाला पुन्हा इथे घेऊन ये."
द्वाःस्थैरावेदितं तस्य रामायागमनं पुनः। श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्
दारपालांनी रामाला पुन्हा बोलावल्याचं सांगितलं. हे ऐकून रामाच्या मनात शंका निर्माण झाली.
प्रवेश्य चैनं त्वरितो रामो वचनमब्रवीत्। यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः
त्याला आत घेऊन गेल्यावर, रामाने पटकन विचारलं, "तू का आलास, ते पूर्णपणे सांग."
तमुवाच ततः सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति। श्रुत्वा प्रमाणं तत्र त्वं गमनायेतराय वा
मग सारथ्याने सांगितलं, "राजा तुला भेटायला इच्छितो; हे ऐकून, तुला वाटलं तर तू जाऊ शकतोस किंवा नाही."
इति सूतवचः श्रुत्वा रामोऽपि त्वरयान्वितः। प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्
सारथ्याचं बोलणं ऐकून, राम तातडीने पुन्हा राजवाड्यात गेला, राजाला भेटायला.
तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः। प्रवेशयामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम्
राम आल्याचं ऐकून, राजा दशरथाने त्याला आत बोलावलं, कारण तो त्याच्याशी प्रेमाने बोलू इच्छित होता.
प्रविशन्नेव च श्रीमान् राघवो भवनं पितुः। ददर्श पितरं दूरात् प्रणिपत्य कृताञ्जलिः
श्रीराम आपल्या वडिलांच्या राजवाड्यात शिरताना, दूरूनच वडिलांना पाहिलं आणि हात जोडून वंदन केलं.
प्रणमन्तं तमुत्थाप्य सम्परिष्वज्य भूमिपः। प्रदिश्य चासनं चास्मै रामं च पुनरब्रवीत्
राजाने वाकणाऱ्या रामाला उचलून, मिठी मारली, त्याला आसन दाखवलं आणि पुन्हा रामाशी बोलू लागला.
राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा यथेप्सिताः। अन्नवद्भिः क्रतुशतैर्यथेष्टं भूरिदक्षिणैः
"राम, मी आता वृद्ध झालोय, दीर्घायुषी आहे आणि मनासारखे सुख उपभोगले आहेत. मी भरपूर दक्षिणा देऊन शंभर यज्ञ केले आहेत."
जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि। दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम
"आज तू माझ्या इच्छेप्रमाणे जन्मलेला, या पृथ्वीवर तुला तोड नाही असा मुलगा आहेस. मी जे हवं होतं ते दिलं, शिकलो आणि मिळवलं."
अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि। देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथाऽऽत्मनः
"वीर, मी सुखही अनुभवली आहेत. देव, ऋषी, पितर, ब्राह्मण आणि स्वतःवरचं ऋण मी फेडलं आहे."
न किंचिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्। अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि
राम, तुझ्या अभिषेकाखेरीज मला तुझ्यासाठी काहीच करायचं नाही. म्हणून मी तुला जे सांगतो, ते तू माझ्यासाठी नक्की कर.
अद्य प्रकृतयः सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम्। अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक
आज सगळ्या लोकांना तूच राजा व्हावास असं वाटतंय. म्हणून, मुला, मी तुला युवराजपदासाठी अभिषेक करणार आहे.
अपि चाद्याशुभान् राम स्वप्नान् पश्यामि राघव। सनिर्घाता दिवोल्काश्च पतन्ति हि महास्वनाः
राम, आज मला वाईट स्वप्नं पडत आहेत. मोठ्या आवाजात जळणारे उल्का पडताना मी पाहतोय.
अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणग्रहैः। आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः
राम, ज्योतिषी सांगतात की माझ्या नक्षत्रावर सूर्य, मंगळ आणि राहू या क्रूर ग्रहांचा वाईट परिणाम झालाय.
प्रायेण च निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे। राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरां चापदमृच्छति
साधारणपणे अशा अपशकुनांची चिन्हं दिसली की, राजाला मृत्यू येतो किंवा मोठ्या आपत्तीला सामोरं जावं लागतं.
तद् यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव। तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः
म्हणून, राघव, माझं मन अजूनपर्यंत शांत आहे, तोपर्यंत तुझा अभिषेक व्हावा. कारण माणसाचं मन फारच चंचल असतं.
अद्य चन्द्रोऽभ्युपगमत् पुष्यात् पूर्वं पुनर्वसुम्। श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः
आज चंद्र पुर्वाषाढा नक्षत्रात पोहोचला आहे, पुष्याआधी. उद्या पुष्ययोग नक्की होईल असं ज्योतिषी सांगतील.
तत्र पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम्। श्वस्त्वाहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परंतप
म्हणून, पुष्य नक्षत्रातच तुझा अभिषेक व्हावा, असं माझ्या मनाला फारच वाटतंय. उद्या मी तुला युवराजपदासाठी अभिषेक करीन, शत्रूंना घाबरवणाऱ्या.
तस्मात् त्वयाद्यप्रभृति निशेयं नियतात्मना। सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना
म्हणून, आजपासून संयम ठेवून, तुझ्या पत्नीबरोबर, तुळशीच्या गवतावर झोपून रात्र काढावी.
सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः। भवन्ति बहुविघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि
आज तुझे मित्र जागरूकपणे तुझी सर्व बाजूंनी राखण करतील. कारण अशा मोठ्या कामात अनेक अडथळे येतात.
विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः। तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम
भरत नगराबाहेर असताना, तुझ्या अभिषेकाचा योग्य काळ आला आहे, असं मला वाटतं.
कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतः स्थितः। ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः
खरं तर, तुझा भाऊ भरत सच्च्या माणसासारखा वागतो, मोठ्यांचा मान राखतो, धर्मनिष्ठ, दयाळू आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.