उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा वासवं यथा। तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः
सर्वजण जसा इंद्राची सेवा करतात तशी त्यांची सेवा करत होते. त्या सर्वांच्या मध्ये तो राजर्षी इंद्रासारखा तेजस्वी दिसत होता.
प्रासादस्थो दशरथो ददर्शायान्तमात्मजम्। गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्
राजमहालाच्या गच्चीवर उभा राहून दशरथाने, गंधर्वराजासारखा आणि पराक्रमाने प्रसिद्ध असलेला आपला मुलगा येताना पाहिला.
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्। चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्
रामा दीर्घबाहू, मोठ्या सामर्थ्याचा, मदमस्त हत्तीप्रमाणे चालणारा, चंद्रकांतासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला, पाहणाऱ्यांना अतिशय प्रिय वाटत होता.
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्। घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः
त्याच्या सौंदर्याने, उदारतेने आणि गुणांनी लोकांचे डोळे व मन जिंकले होते; जसे उन्हाने तापलेल्या लोकांना पाऊस आनंद देतो, तसे तो सर्वांना आनंद देत होता.
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः। अवतार्य सुमन्त्रस्तु राघवं स्यन्दनोत्तमात्
रामा जवळ येत असतानाही राजा त्याच्याकडे पाहून समाधान पावत नव्हता; तेव्हा सुमंत्राने राघवाला उत्तम रथातून खाली उतरवले.
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्। स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं रघुनन्दनः
पिता जवळ जात असताना, सुमंत्राने हात जोडून मागून त्याचा पाठपुरावा केला; रघुकुळाचा आनंद कैलास शिखरासारख्या तेजस्वी राजवाड्याकडे गेला.
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सहसा तेन राघवः। स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके
राघवाने त्या राजवाड्यात राजाला पाहण्यासाठी पटकन प्रवेश केला; हात जोडून, वडिलांसमोर जाऊन तो वाकला.
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः। तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः
रामा आपले नाव सांगत वडिलांच्या पायांना वंदन केले; त्याला हात जोडलेले, बाजूला वाकलेले पाहून राजा—
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्। तस्मै चाभ्युद्यतं सम्यङ्मणिकाञ्चनभूषितम्
राजाने त्याचे हात धरून, प्रिय पुत्राला जवळ ओढले; त्याला रत्न व सोन्याने सजवलेले सुंदर आसन दिले.
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्। तथाऽऽसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः
राजाने रामाला ते सुंदर, श्रेष्ठ आसन दाखवले; ते उत्तम आसन मिळाल्यावर राघव तेजाने उजळून गेला.
स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः। तेन विभ्राजिता तत्र सा सभापि व्यरोचत
जसा निर्मळ सूर्य मेरू पर्वतावर उगवतो आणि आपल्या प्रकाशाने सर्वत्र उजेड करतो, तसा त्याच्या तेजाने ती सभा उजळून निघाली.
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना। तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम्
जशी शरद ऋतूतील स्वच्छ आकाश चंद्रामुळे ताऱ्यांनी व ग्रहांनी शोभून दिसते, तशी ती सभा उजळली; प्रिय पुत्राला पाहून राजा तृप्त झाला.
अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्। स तं सुस्थितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः
स्वतःला जणू स्वच्छ आरशात पाहिल्याप्रमाणे सुशोभित वाटले; मग सर्व पुत्रांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजाने आपल्या नीट बसलेल्या मुलाशी बोलायला सुरुवात केली.
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः। ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः
राजा कश्यपाने जसा देवेन्द्राशी बोलेल, तसा रामाशी म्हणाला: 'तू माझ्या ज्येष्ठ, सर्व प्रकारे योग्य राणीपासून जन्मलेला आणि तसाच योग्य पुत्र आहेस.'
उत्पन्नस्त्वं गुणज्येष्ठो मम रामात्मजः प्रियः। त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः
'तू माझा प्रिय पुत्र राम, गुणांनी श्रेष्ठ आहेस; तुझ्या गुणांनी या सर्व लोकांचे मन जिंकले आहेस.'
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि। कामतस्त्वं प्रकृत्यैव निर्णीतो गुणवानिति
'म्हणून, पुष्य नक्षत्रावर, तू युवराजपद स्वीकार; कारण स्वभावाने आणि इच्छेने तू गुणी ठरलास.'
गुणवत्यपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्। भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः
'तरीही, जरी तू गुणी असलास, तरी माझ्या प्रेमापोटी मी तुझे भले सांगतो: नेहमी नम्रता ठेव आणि नेहमी इंद्रिये जिंक.'
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजस्व व्यसनानि च। परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा
'काम आणि रागातून निर्माण होणाऱ्या दोषांना सोड आणि गुप्त तसेच उघडपणे योग्य वर्तन कर.'
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रजाश्चैवानुरञ्जय। कोष्ठागारायुधागारैः कृत्वा संनिचयान् बहून्
'मंत्र्यांपासून सर्व लोकांपर्यंत सर्वांना आपलेसे कर; कोषागार आणि शस्त्रागारात भरपूर साठा जमा कर.'
इष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्। तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः
'ज्याच्या प्रजेचे मन आपल्यावर प्रेमाने व भक्तीने जडलेले असते, तो जेव्हा पृथ्वीचे पालन करतो, तेव्हा त्याचे मित्र अमृत मिळाल्यावर देवांसारखे आनंदी होतात.'
तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर। तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः
म्हणून, मुला, तू स्वतःला संयमित ठेव आणि तसंच वाग. हे ऐकून, रामाचे हितचिंतक आणि त्याला आनंद देणारे मित्र—
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्। सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च
ते सर्व घाईने कौसल्येकडे गेले आणि तिला कळवलं. मग तिने सोनं, गायी आणि वेगवेगळ्या प्रकारची रत्ने वाटली—
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा। अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः। ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः
सर्वात श्रेष्ठ अशा कौसल्येने ही भेटवस्तू तिच्या आवडत्या स्त्रियांना दिल्या. त्यानंतर, राजाला वंदन करून, राघवाने रथावर बसून आपल्या तेजस्वी घराकडे निघाला, आणि लोकांच्या सन्मानाने त्याचं स्वागत झालं.
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त- च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु। नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः
राजाच्या त्या शब्दांनी नगरातील लोकांना जणू काही मोठं भाग्य मिळाल्यासारखं वाटलं. त्यांनी राजाला नमस्कार केला आणि आनंदाने आपल्या घरात जाऊन देवांची पूजा केली.
thumb|चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥२-
आता चौथा अध्याय ऐका.
गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः। मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञः स निश्चयम्
लोक परत गेल्यावर, राजा मंत्र्यांसोबत पुन्हा सल्ला करू लागला. विचारविनिमय करून त्या ठाम राजाने आपला निश्चय केला.
श्व एव पुष्यो भविता श्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः। रामो राजीवपत्राक्षो युवराज इति प्रभुः
"उद्या पुष्य नक्षत्र आहे; उद्या माझा मुलगा, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांचा राम, युवराज म्हणून अभिषिक्त होईल," असं त्या राजाने जाहीर केलं.
अथान्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा। सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय
मग राजा दशरथ आपल्या अंतःपुरात गेला आणि सारथ्याला बोलावून सांगितलं, "रामाला पुन्हा इथे घेऊन ये."
द्वाःस्थैरावेदितं तस्य रामायागमनं पुनः। श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्
दारपालांनी रामाला पुन्हा बोलावल्याचं सांगितलं. हे ऐकून रामाच्या मनात शंका निर्माण झाली.
प्रवेश्य चैनं त्वरितो रामो वचनमब्रवीत्। यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः
त्याला आत घेऊन गेल्यावर, रामाने पटकन विचारलं, "तू का आलास, ते पूर्णपणे सांग."