तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथैः । पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ॥१-५-
अशा हजारो महान रथी वीरांनी राजा दशरथांनी ती नगरी भरून टाकली.
तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतां ::द्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगैः । सहस्रदैः सत्यरतैर्महात्मभि- ::र्महर्षिकल्पैर्ऋषिभिश्च केवलैः ॥१-५-
ती नगरी तेजस्वी, सद्गुणी, वेद आणि त्याच्या सहा अंगांचे जाणकार, हजारो सत्यप्रिय, महान आत्म्यांनी आणि महर्षींसारख्या ऋषींनी वेढलेली होती.
thumb|षष्ठः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे षष्ठः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील सहावा सर्ग ऐका.
तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित् सर्वसंग्रहः । दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥१-६-
त्या अयोध्या नगरीत वेदज्ञ, सर्व विद्या असलेला, दूरदृष्टी असलेला, तेजस्वी आणि नगरवासीय व ग्रामीण लोकांना प्रिय असा एक राजा होता.
इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मपरो वशी । महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥१-६-
इक्ष्वाकू कुळातील तो पराक्रमी, यज्ञ करणारा, धर्मनिष्ठ, संयमी, महर्षीसमान राजर्षी आणि तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध होता.
बलवान् निहतामित्रो मित्रवान् विजितेन्द्रियः । धनैश्च संचयैश्चान्यैः शक्रवैश्रवणोपमः ॥१-६-
तो बलवान, शत्रूंचा संहार करणारा, मित्रप्रिय, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आणि धनसंपत्तीमध्ये इंद्र व कुबेरासारखा होता.
यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता । तथा दशरथो राजा लोकस्य परिरक्षिता ॥१-६-
जसा तेजस्वी मनू लोकांचा रक्षण करणारा होता, तसाच राजा दशरथही लोकांचा रक्षण करणारा होता.
तेन सत्याभिसंधेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता । पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥१-६-
त्याच्या सत्यनिष्ठेने आणि धर्म, अर्थ, काम या त्रिवर्गाचे पालन करून, ती उत्तम नगरी इंद्राने अमरावतीचे जसे रक्षण केले तशी सांभाळली जात होती.
नाल्पसंनिचयः कश्चिदासीत् तस्मिन् पुरोत्तमे । कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥१-६-
त्या श्रेष्ठ नगरीत कुणीही कमी संपत्तीचा नव्हता; प्रत्येक कुटुंबप्रमुख गायी, घोडे, धन, धान्य याने समृद्ध आणि सर्व काही मिळवलेला होता.
कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् । द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नाविद्वान् न च नास्तिकः ॥१-६-
अयोध्येत कुठेही वासना असलेला, कंजूष किंवा निर्दयी पुरुष दिसत नसे; तसेच कुणी अज्ञानी किंवा नास्तिकही नव्हता.
सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलाः सुसंयताः । मुदिताः शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥१-६-
सर्व पुरुष आणि स्त्रिया धर्मशील, नीटनेटके, स्वभाव आणि वर्तनाने आनंदी, आणि महर्षींसारखे निर्मळ होते.
नाकुण्डली नामुकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् । नामृष्टो न नलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥१-६-
कोणाच्याही कानात कुंडल नव्हती, डोक्यावर मुकुट नव्हता, गळ्यात हार नव्हता, कमी सुख उपभोगणारा, न्हालेला नाही, अंगाला सुगंध नाही किंवा अलंकार नसलेला असा कुणीच नव्हता.
नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् । नाहस्ताभरणो वापि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥१-६-
कोणीही अशुद्ध अन्न खाणारा, दान न करणारा, अंगठी किंवा हार न घालणारा, हातात दागिने नसलेला किंवा आत्मसंयम नसलेला नव्हता.
नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः । कश्चिदासीदयोध्यायां न चार्वृत्तो न संकरः ॥१-६-
अयोध्येत कुणीही अग्निहोत्र सोडणारा, यज्ञ टाळणारा, कंजूष, चोर, वाईट वागणारा किंवा जातींच्या संकराचा नव्हता.
स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः । दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च प्रतिग्रहे ॥१-६-
तेथील ब्राह्मण आपापल्या कर्तव्यांत नेहमी दंग, इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, दान व अध्ययन करणारे आणि दान घेण्यात संयमी होते.
नास्तिको नानृती वापि न कश्चिदबहुश्रुतः । नासूयको न चाशक्तो नाविद्वान् विद्यते क्वचित् ॥१-६-
तेथे कुणीही नास्तिक, खोटं बोलणारा, अल्पशिक्षित, मत्सरी, असमर्थ किंवा अज्ञानी नव्हता.
नाषडङ्गविदत्रास्ति नाव्रतो नासहस्रदः । न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वापि कश्चन ॥१-६-
तेथे कुणीही वेदांग न शिकलेला, व्रत न पाळणारा, थोडं दान देणारा, गरीब, अस्थिर मनाचा किंवा दुःखी नव्हता.
कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान् नाप्यरूपवान् । द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥१-६-
अयोध्येत कुठलाही पुरुष किंवा स्त्री श्रीहीन, रूपहीन किंवा राजाप्रती भक्ती नसलेला नव्हता.
वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः । कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥१-६-
तीन उच्च वर्णांतील लोक देव व पाहुण्यांची पूजा करणारे, उपकार मानणारे, उदार, शूर आणि पराक्रमी होते.
दीर्घायुषो नराः सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः । सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥१-६-
तेथील सर्व लोक दीर्घायुषी, धर्म व सत्याला धरून राहणारे, नेहमी आपल्या मुला-नातवांसह आणि स्त्रियांबरोबर नांदत होते.
क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद् वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः । शूद्राः स्वधर्मनिरतास्त्रीन् वर्णानुपचारिणः ॥१-६-
क्षत्रिय हे ब्राह्मणांचे आधार होते, वैश्य क्षत्रियांना सेवेत होते आणि शूद्र आपापल्या धर्मात मग्न राहून तीनही वर्णांची सेवा करीत.
सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता । यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ॥१-६-
ती नगरी इक्ष्वाकुवंशीय राजाने अगदी पूर्वी मनु राजाने जशी राखली तशीच उत्तम प्रकारे सुरक्षित ठेवली होती.
योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् । सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ॥१-६-
ती नगरी अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, कुशल, नम्र, हट्टी आणि विद्या संपन्न अशा वीरांनी सिंहांच्या गुहेसारखी भरलेली होती.
काम्बोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमैः । वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमैः ॥१-६-
ती नगरी काम्बोज व बाह्लिक देशात जन्मलेल्या उत्तम घोड्यांनी, तसेच जंगल व नद्यांतील श्रेष्ठ घोड्यांनी भरलेली होती.
विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि । मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैः पर्वतोपमैः ॥१-६-
विंध्य व हिमालय पर्वतातील मदमस्त, बलवान आणि पर्वतासारखे मोठे हत्ती त्या नगरीत भरपूर होते.
ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा । अञ्जनादपि निष्क्रान्तैर्वामनादपि च द्विपैः ॥१-६-
एरावत व महापद्म वंशातील, तसेच अंजन व वामन पर्वतांतील हत्तीही तेथे होते.
भदैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा । भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी ॥१-६-
भद्र, मंद्र, मृग, भद्रमंद्र, भद्रमृग आणि मृगमंद्र या जातींच्या हत्तींचीही ती नगरी नेहमीच भरलेली होती.
नित्यमत्तैः सदा पूर्णा नागैरचलसंनिभैः । सा योजने द्वे च भूयः सत्यनामा प्रकाशते । यस्यां दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ॥१-६-
नेहमी मदमस्त, पर्वतासारख्या हत्तीांनी भरलेली, दोन योजनांहून अधिक विस्तारलेली, सत्यनामा म्हणून प्रसिद्ध असलेली ती नगरी, जिथे दशरथ राजा राहून जगाचे रक्षण करत असे.
तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् । शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥१-६-
तो तेजस्वी आणि महान दशरथ राजा, आपल्या शत्रूंना जिंकून, त्या नगरीवर चंद्रासारखा राज्य करत होता.
तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलाम् ::गृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् । पुरीमयोध्यां नृसहस्रसंकुलां ::शशास वै शक्रसमो महीपतिः ॥१-६-
सत्यनामा नावाची, मजबूत दरवाजे-कडी असलेली, सुंदर घरांनी सजलेली, मंगलमय आणि हजारो लोकांनी गजबजलेली ती अयोध्या नगरी, इंद्रासमान असलेल्या त्या राजाने राज्य केली.