द्रष्टुकामो ऽथ निर्यान्तं रामं जानपदो जनः । यः प्राप्तः सो ऽपि दृष्ट्वैव स्वर्गायानुगतो मुदा ।। ७.१०९.
रामाच्या प्रस्थानाला पाहण्यासाठी उत्सुक, जे जे लोक आले, त्यांनी रामाला पाहिल्यावर आनंदाने स्वर्गाकडे त्याच्या मागे गेले.
ऋक्षवानररक्षांसि जनाश्च पुरवासिनः । आगच्छन्परया भक्त्या पृष्ठतः सुसमाहिताः ।। ७.१०९.
भालू, वानर, राक्षस आणि नगरातील लोक, अत्यंत भक्तीने, लक्षपूर्वक मागे चालले.
यानि भूतानि नगरे ऽप्यन्तर्धानगतानि च । राघवं तान्यनुययुः स्वर्गाय समुपस्थितम् ।। ७.१०९.
नगरातील सर्व जीव, अगदी अदृश्य झालेलेही, स्वर्गारोहणासाठी उपस्थित असलेल्या राघवाच्या मागे चालले.
यानि पश्यन्ति काकुत्स्थं स्थावराणि चराणि च । सर्वाणि रामगमने ह्यनुजग्मुर्हि तान्यपि ।। ७.१०९.
काकुत्स्थाला जे स्थिर किंवा चल जीव पाहत होते, त्यांनीही रामाच्या प्रवासात त्याच्या मागे गेले.
नोच्छ्वसत्तदयोध्यायां सुसूक्ष्ममपि दृश्यते । तिर्यग्योनिगताश्चापि सर्वे राममनुव्रताः ।। ७.१०९.
अयोध्येत अगदी क्षणभरही श्वास उरला नव्हता; तिर्यक योनीतील सर्व जीवही रामाला निष्ठावान राहिले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे नवाधिकशततमः सर्गः
श्रीमद्रामायणातील वाल्मीकीकृत आदिकाव्याच्या उत्तरकांडातील शंभर नववा सर्ग येथे संपला.
अध्यर्धयोजनं गत्वा नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम् । सरयूं पुण्यसलिलां ददर्श रघुनन्दनः ।। ७.११०.
अर्ध योजन अंतर चालून, रघुनंदन रामाने पश्चिमेकडे वाहणारी, पवित्र जलाने युक्त अशी सरयू नदी पाहिली.
तां नदीमाकुलावर्तां सर्वत्रानुसरन्नृपः । आगतः सप्रजो रामस्तं देशं रघुनन्दनः ।। ७.११०.
सर्वत्र जोरदार प्रवाहांनी भरलेली ती नदी, राम राजा आणि त्याच्या प्रजेसह त्या प्रदेशात पोहोचला.
अथ तस्मिन्मुहूर्ते तु ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वैः परिवृतो देवैर्ऋषिभिश्च महात्मभिः ।। ७.११०.
तेव्हा त्या क्षणी, ब्रह्मा — सर्व लोकांचे पितामह — सर्व देवता आणि महान ऋषी यांच्या सहवासात तेथे आले.
आययौ यत्र काकुत्स्थः स्वर्गाय समुपस्थितः । विमानशतकोटीभिर्दिव्याभिरभिसंवृतः ।। ७.११०.
शेकडो हजारो दिव्य विमानांनी वेढलेले, स्वर्गासाठी सज्ज असलेले काकुत्स्थ जिथे उभे होते, तिथे ते आले.
दिव्यतेजोवृतं व्योम ज्योतिर्भूतमनुत्तमम् । स्वयम्प्रभैः स्वतेजोभिः स्वर्गिभिः पुण्यकर्मभिः ।। ७.११०.
आकाश दिव्य तेजाने उजळले होते, स्वतःच्या प्रकाशाने, देवांच्या तेजाने आणि पुण्यकर्म केलेल्यांच्या तेजाने ते झगमगत होते.
पुण्या वाता ववुश्चैव गन्धवन्तः सुखप्रदाः । पपात पुष्पवृष्टिश्च देवैर्मुक्ता महौघवत् ।। ७.११०.
पवित्र, सुगंधी आणि सुखद वारे वाहू लागले; देवांनी जणू मोठ्या पुरासारखी फुलांची वृष्टी केली.
तस्मिंस्तूर्यशतैः कीर्णे गन्धर्वाप्सरसङ्कुले । सरयूसलिलं रामः पद्भ्यां समुपचक्रमे ।। ७.११०.
शेकडो वाद्यांच्या गजरात, गंधर्व आणि अप्सरांनी भरलेल्या त्या ठिकाणी, रामाने आपल्या पायांनी सरयूच्या पाण्यात प्रवेश केला.
ततः पितामहो वाणीमन्तरिक्षादभाषत । आगच्छ विष्णो भद्रं ते दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ।। ७.११०.
मग पितामह आकाशातून म्हणाले, 'या विष्णू, तुझ्यावर मंगल होवो! राघव, तू नशिबाने येथे पोहोचला आहेस.'
भ्रातृभिः सह देवाभैः प्रविशस्व स्विकां तनुम् । यामिच्छसि महाबाहो तां तनुं प्रविश स्विकाम् । वैष्णवीं तां महातेजस्तद्वाकाशं सनातनम् ।। ७.११०.
देवतांसह आणि भावांसह, हे महाबाहू, तू ज्या रूपात जावयाचे ठरवलेस तेच रूप धारण कर. त्या वैष्णव, अनंत तेजस्वी, सनातन रूपात प्रवेश कर.
त्वं हि लोकगतिर्देव न त्वां केचित्प्रजानते । ऋते मायां विशालाक्षीं तव पूर्वपरिग्रहाम् । त्वामचिन्त्यं महद्भूतमक्षयं सर्वसङ्ग्रहम् ।। ७.११०.
हे देव, तूच या सृष्टीचा मार्ग आहेस; तुझ्या विशाल नेत्र असलेल्या मायेशिवाय तुला कोणीही ओळखू शकत नाही. तू अगम्य, अद्भुत, अविनाशी आणि सर्वांचा आधार आहेस.
यामिच्छसि महातेजस्तां तनुं प्रविश स्वयम् ।। ७.११०.
हे महान तेजस्वी, ज्या रूपात तुला इच्छा आहे, त्या रूपात स्वतःच्या इच्छेने प्रवेश कर.
ां विशालाक्षीं तव पूर्वपरिग्रहाम् । पितामहवचः श्रुत्वा विनिश्चित्य महामतिः । विवेश वैष्णवं तेजः सशरीरः सहानुजः ।। ७.११०.
पितामहांचे शब्द ऐकून आणि मनाशी विचार करून, तो महात्मा आपल्या भावांसह, शरीरासह, त्या वैष्णव तेजात प्रवेश केला. हे विशाल नेत्र असलेली, ती तुझी पूर्वपत्नी होती.
ततो विष्णुमयं देवं पूजयन्ति स्म देवताः । साध्या मरुद्गणाश्चैव सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।। ७.११०.
नंतर सर्व देवता, साध्य, मरुतगण, इंद्र, अग्नि आणि त्यांच्या प्रमुखांनी विष्णुमय त्या देवतेची पूजा केली.
ये च दिव्या ऋषिगणा गन्धर्वाप्सरसश्च याः । सुपर्णनागयक्षाश्च दैत्यदानवराक्षसाः ।। ७.११०.
दिव्य ऋषिगण, गंधर्व, अप्सरा, सुपर्ण, नाग, यक्ष तसेच दैत्य, दानव आणि राक्षसही तिथे उपस्थित होते.
सर्वं पुष्टं प्रमुदितं सुसम्पूर्णमनोरथम् । साधु साध्विति तैर्देवैस्त्रिदिवं गतकल्मषम् ।। ७.११०.
सर्वजण तृप्त, आनंदित आणि पूर्ण मनोकामना लाभलेले होते; त्या देवांनी, पापमुक्त होऊन, 'छान! छान!' असे स्वर्गात उद्गार काढले.
अथ विष्णुर्महातेजाः पितामहमुवाच ह । एषां लोकं जनौघानां दातुमर्हसि सुव्रत ।। ७.११०.
मग तेजस्वी विष्णूने पितामहाला सांगितले, 'हे दृढव्रती, या लोकसमूहांना एक स्वतंत्र लोक दे.'
इमे हि सर्वे स्नेहान्मामनुयाता यशस्विनः । भक्ता हि भजितव्याश्च त्यक्तात्मानश्च मत्कृते ।। ७.११०.
'हे सर्व यशस्वी लोक माझ्यावर प्रेमामुळे माझ्या मागे आले आहेत; हे भक्त आहेत, जपले जाण्यास योग्य आहेत आणि माझ्यासाठी स्वतःला सोडून दिले आहेत.'
तच्छ्रुत्वा विष्णुवचनं ब्रह्मा लोकगुरुः प्रभुः । लोकान्सान्तानिकान्नाम यास्यन्तीमे समागताः ।। ७.११०.
विष्णूचे शब्द ऐकून, ब्रह्मा — लोकांचे गुरु आणि स्वामी — म्हणाले, 'हे सर्व लोक एकत्र आले आहेत, त्यांना शांतानिक नावाचे लोक मिळतील.'
यच्च तिर्यग्गतं किञ्चित्त्वामेवमनुचिन्तयत् । प्राणांस्त्यक्ष्यति भक्त्या वै तत्सन्ताने निवत्स्यति ।। ७.११०.
कोणतेही प्राणी, अगदी जनावरांमध्ये असलेलेही, जर तुझा भक्तिभावाने विचार करत प्राण सोडतील, तर ते त्या कुळातच राहतील.
सर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युक्ते ब्रह्मलोकादनन्तरे ।। ७.११०.
सर्व ब्रह्माचे गुण लाभलेले हे जीव ब्रह्मलोकाखालील लोकांत वास करतील.
वानराश्च स्विकां योनिमृक्षाश्चैव तथा ययुः । येभ्यो विनिस्सृताः सर्वे सुरेभ्यः सुरसम्भवाः ।। ७.११०.
माकडे आणि असवे आपापल्या मूळ जातींत परत गेले, ज्या देवतांकडून हे सर्व दिव्य जीव निर्माण झाले होते.
तेषु प्रविविशे चैव सुग्रीवः सूर्यमण्डलम् । पश्यतां सर्वदेवानां स्वान्पितऽन्प्रतिपेदिरे ।। ७.११०.
त्यांच्यात सुग्रीवाने सूर्याच्या तेजात प्रवेश केला आणि सर्व देवतांच्या समोर त्यांनी आपापल्या वडिलांना प्राप्त केले.
तथोक्तवति देवेशे गोप्रतारमुपागताः । भेजिरे सरयूं सर्वे हर्षपूर्णाश्रुविक्लवाः ।। ७.११०.
देवताधिपतीने असे सांगितल्यावर, सर्वजण नदीच्या काठी जाऊन, हर्षाने डोळ्यात आनंदाश्रू आणून, सरयू नदीत प्रवेशले.
अवगाह्य जलं यो यः प्राणी ह्यासीत् प्रहृष्टवत् । मानुषं देहमुत्सृज्य विमानं सो ऽध्यरोहत ।। ७.११०.
जो कोण आनंदाने त्या पाण्यात उतरला, त्याने आपले मानवी शरीर सोडून, दिव्य विमानात चढला.