वेदा ब्राह्मणरूपेण गायत्री सर्वरक्षिणी । ओङ्कारो ऽथ वषट्कारः सर्वे राममनुव्रताः ।। ७.१०९.
वेद ब्राह्मण रूपात, सर्वांचे रक्षण करणारी गायत्री, ॐ आणि वषट् हे सर्व रामाच्या मागे निष्ठेने चालले.
ऋषयश्च महात्मानः सर्व एव महीसुराः । अन्वगच्छन्महात्मानं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।। ७.१०९.
महान ऋषी आणि पृथ्वीवरील सर्व देव, त्या महान आत्म्याच्या मागे, उघड्या स्वर्गद्वाराकडे गेले.
तं यान्तमनुगच्छन्ति ह्यन्तःपुरचराः स्त्रियः । सवृद्धबालदासीकाः सवर्षवरकिङ्कराः ।। ७.१०९.
राम जात असताना, अंतःपुरातील स्त्रिया, वृद्ध, मुले, दासी आणि सर्व प्रकारचे सेवक त्याच्या मागे चालले.
सान्तःपुरश्च भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ । रामं गतिमुपागम्य साग्निहोत्रमनुव्रतः ।। ७.१०९.
भरत आणि शत्रुघ्न, अंतःपुरासह, रामाच्या मार्गावर पोहोचून, अग्निहोत्रात निष्ठावान राहून पुढे गेले.
ते च सर्वे महात्मानः साग्निहोत्राः समागताः । सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुजग्मुर्महामतिम् ।। ७.१०९.
ते सर्व महान आत्मे, अग्निहोत्रासह, पुत्र आणि पत्नींसह एकत्र जमले आणि बुद्धिमान काकुत्स्थाच्या मागे चालले.
मन्त्रिणो भृत्यवर्गाश्च सपुत्रपशुबान्धवाः । सर्वे सहानुगा राममन्वगच्छन्प्रहृष्टवत् ।। ७.१०९.
मंत्री, सेवकांचे समूह, पुत्र, जनावरं आणि नातेवाईकांसह, सर्वजण आनंदाने रामाच्या मागे गेले.
ततः सर्वाः प्रकृतयो हृष्टपुष्टजनावृताः । गच्छन्तमन्वगछंस्तं राघवं गुणरञ्जिताः ।। ७.१०९.
त्यानंतर सर्व प्रजाजन, आनंदी आणि पोषित लोकांनी वेढलेले, गुणांनी मोहित होऊन त्या राघवाच्या मागे चालले.
ततः सस्त्रीपुमांसस्ते सपक्षिपशुवाहनाः । राघवस्यानुगाः सर्वे हृष्टा विगतकल्मषाः ।। ७.१०९.
त्यानंतर, पुरुष आणि स्त्रिया, पक्षी, जनावरं आणि वाहने घेऊन, सर्वजण राघवाच्या मागे, आनंदी आणि निष्कलंक होऊन गेले.
स्नाताः प्रमुदिताः सर्वे हृष्टाः पुष्टाश्च वानराः । दृढं किलकिलाशब्दैः सर्वं राममनुव्रतम् ।। ७.१०९.
स्नान केलेले, आनंदी, पोषित आणि उत्साही सर्व वानरांनी, जोरात आनंदाचे आवाज करत, रामाला निष्ठावान राहिले.
न तत्र कश्चिद्दीनो वा व्रीडितो वा ऽपि दुःखितः । हृष्टं समुदितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् ।। ७.१०९.
तेथे कोणीही गरीब, लाजलेला किंवा दुःखी नव्हता; सर्वजण आनंदी आणि एकत्र जमलेले होते, आणि ते अत्यंत अद्भुत होते.
द्रष्टुकामो ऽथ निर्यान्तं रामं जानपदो जनः । यः प्राप्तः सो ऽपि दृष्ट्वैव स्वर्गायानुगतो मुदा ।। ७.१०९.
रामाच्या प्रस्थानाला पाहण्यासाठी उत्सुक, जे जे लोक आले, त्यांनी रामाला पाहिल्यावर आनंदाने स्वर्गाकडे त्याच्या मागे गेले.
ऋक्षवानररक्षांसि जनाश्च पुरवासिनः । आगच्छन्परया भक्त्या पृष्ठतः सुसमाहिताः ।। ७.१०९.
भालू, वानर, राक्षस आणि नगरातील लोक, अत्यंत भक्तीने, लक्षपूर्वक मागे चालले.
यानि भूतानि नगरे ऽप्यन्तर्धानगतानि च । राघवं तान्यनुययुः स्वर्गाय समुपस्थितम् ।। ७.१०९.
नगरातील सर्व जीव, अगदी अदृश्य झालेलेही, स्वर्गारोहणासाठी उपस्थित असलेल्या राघवाच्या मागे चालले.
यानि पश्यन्ति काकुत्स्थं स्थावराणि चराणि च । सर्वाणि रामगमने ह्यनुजग्मुर्हि तान्यपि ।। ७.१०९.
काकुत्स्थाला जे स्थिर किंवा चल जीव पाहत होते, त्यांनीही रामाच्या प्रवासात त्याच्या मागे गेले.
नोच्छ्वसत्तदयोध्यायां सुसूक्ष्ममपि दृश्यते । तिर्यग्योनिगताश्चापि सर्वे राममनुव्रताः ।। ७.१०९.
अयोध्येत अगदी क्षणभरही श्वास उरला नव्हता; तिर्यक योनीतील सर्व जीवही रामाला निष्ठावान राहिले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे नवाधिकशततमः सर्गः
श्रीमद्रामायणातील वाल्मीकीकृत आदिकाव्याच्या उत्तरकांडातील शंभर नववा सर्ग येथे संपला.
अध्यर्धयोजनं गत्वा नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम् । सरयूं पुण्यसलिलां ददर्श रघुनन्दनः ।। ७.११०.
अर्ध योजन अंतर चालून, रघुनंदन रामाने पश्चिमेकडे वाहणारी, पवित्र जलाने युक्त अशी सरयू नदी पाहिली.
तां नदीमाकुलावर्तां सर्वत्रानुसरन्नृपः । आगतः सप्रजो रामस्तं देशं रघुनन्दनः ।। ७.११०.
सर्वत्र जोरदार प्रवाहांनी भरलेली ती नदी, राम राजा आणि त्याच्या प्रजेसह त्या प्रदेशात पोहोचला.
अथ तस्मिन्मुहूर्ते तु ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वैः परिवृतो देवैर्ऋषिभिश्च महात्मभिः ।। ७.११०.
तेव्हा त्या क्षणी, ब्रह्मा — सर्व लोकांचे पितामह — सर्व देवता आणि महान ऋषी यांच्या सहवासात तेथे आले.
आययौ यत्र काकुत्स्थः स्वर्गाय समुपस्थितः । विमानशतकोटीभिर्दिव्याभिरभिसंवृतः ।। ७.११०.
शेकडो हजारो दिव्य विमानांनी वेढलेले, स्वर्गासाठी सज्ज असलेले काकुत्स्थ जिथे उभे होते, तिथे ते आले.
दिव्यतेजोवृतं व्योम ज्योतिर्भूतमनुत्तमम् । स्वयम्प्रभैः स्वतेजोभिः स्वर्गिभिः पुण्यकर्मभिः ।। ७.११०.
आकाश दिव्य तेजाने उजळले होते, स्वतःच्या प्रकाशाने, देवांच्या तेजाने आणि पुण्यकर्म केलेल्यांच्या तेजाने ते झगमगत होते.
पुण्या वाता ववुश्चैव गन्धवन्तः सुखप्रदाः । पपात पुष्पवृष्टिश्च देवैर्मुक्ता महौघवत् ।। ७.११०.
पवित्र, सुगंधी आणि सुखद वारे वाहू लागले; देवांनी जणू मोठ्या पुरासारखी फुलांची वृष्टी केली.
तस्मिंस्तूर्यशतैः कीर्णे गन्धर्वाप्सरसङ्कुले । सरयूसलिलं रामः पद्भ्यां समुपचक्रमे ।। ७.११०.
शेकडो वाद्यांच्या गजरात, गंधर्व आणि अप्सरांनी भरलेल्या त्या ठिकाणी, रामाने आपल्या पायांनी सरयूच्या पाण्यात प्रवेश केला.
ततः पितामहो वाणीमन्तरिक्षादभाषत । आगच्छ विष्णो भद्रं ते दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ।। ७.११०.
मग पितामह आकाशातून म्हणाले, 'या विष्णू, तुझ्यावर मंगल होवो! राघव, तू नशिबाने येथे पोहोचला आहेस.'
भ्रातृभिः सह देवाभैः प्रविशस्व स्विकां तनुम् । यामिच्छसि महाबाहो तां तनुं प्रविश स्विकाम् । वैष्णवीं तां महातेजस्तद्वाकाशं सनातनम् ।। ७.११०.
देवतांसह आणि भावांसह, हे महाबाहू, तू ज्या रूपात जावयाचे ठरवलेस तेच रूप धारण कर. त्या वैष्णव, अनंत तेजस्वी, सनातन रूपात प्रवेश कर.
त्वं हि लोकगतिर्देव न त्वां केचित्प्रजानते । ऋते मायां विशालाक्षीं तव पूर्वपरिग्रहाम् । त्वामचिन्त्यं महद्भूतमक्षयं सर्वसङ्ग्रहम् ।। ७.११०.
हे देव, तूच या सृष्टीचा मार्ग आहेस; तुझ्या विशाल नेत्र असलेल्या मायेशिवाय तुला कोणीही ओळखू शकत नाही. तू अगम्य, अद्भुत, अविनाशी आणि सर्वांचा आधार आहेस.
यामिच्छसि महातेजस्तां तनुं प्रविश स्वयम् ।। ७.११०.
हे महान तेजस्वी, ज्या रूपात तुला इच्छा आहे, त्या रूपात स्वतःच्या इच्छेने प्रवेश कर.
ां विशालाक्षीं तव पूर्वपरिग्रहाम् । पितामहवचः श्रुत्वा विनिश्चित्य महामतिः । विवेश वैष्णवं तेजः सशरीरः सहानुजः ।। ७.११०.
पितामहांचे शब्द ऐकून आणि मनाशी विचार करून, तो महात्मा आपल्या भावांसह, शरीरासह, त्या वैष्णव तेजात प्रवेश केला. हे विशाल नेत्र असलेली, ती तुझी पूर्वपत्नी होती.
ततो विष्णुमयं देवं पूजयन्ति स्म देवताः । साध्या मरुद्गणाश्चैव सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।। ७.११०.
नंतर सर्व देवता, साध्य, मरुतगण, इंद्र, अग्नि आणि त्यांच्या प्रमुखांनी विष्णुमय त्या देवतेची पूजा केली.
ये च दिव्या ऋषिगणा गन्धर्वाप्सरसश्च याः । सुपर्णनागयक्षाश्च दैत्यदानवराक्षसाः ।। ७.११०.
दिव्य ऋषिगण, गंधर्व, अप्सरा, सुपर्ण, नाग, यक्ष तसेच दैत्य, दानव आणि राक्षसही तिथे उपस्थित होते.