तस्य वाक्यस्य वाक्यान्ते वानराः कामरूपिणः । ऋक्षराक्षससङ्घाश्च समापेतुरनेकशः ।। ७.१०८.
त्याच्या शब्दांच्या शेवटी, इच्छेनुसार रूप घेणारे वानर, तसेच असंख्य भालू आणि राक्षस गट एकत्र आले.
सुग्रीवं ते पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः । तं रामं द्रष्टुमनसः स्वर्गायाभिमुखं स्थितम् ।। ७.१०८.
सुग्रीवाला पुढे करून, ते सर्व रामाला पाहण्यासाठी, स्वर्गात जाण्याची तयारी करणाऱ्या रामाजवळ आले.
देवपुत्रा ऋषिसुता गन्धर्वाणां सुतास्तथा । रामक्षयं विदित्वा ते सर्व एव समागताः ।। ७.१०८.
देवतांचे पुत्र, ऋषींचे पुत्र आणि गंधर्वांचे पुत्रही, रामाच्या प्रस्थानाची माहिती मिळाल्यावर, तिथे एकत्र आले.
ते राममभिवाद्योचुः सर्वे वानरराक्षसाः । तवानुगमने राजन्सम्प्राप्ताः कृतनिश्चयाः ।। ७.१०८.
सर्व वानर आणि राक्षस रामाजवळ आले, नमस्कार केला आणि म्हणाले, 'राजा, आम्ही तुझ्या मागे जाण्याचा निर्धार करून आलो आहोत.'
यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषोत्तम । यमदण्डमिवोद्यम्य त्वया स्म विनिपातिताः ।। ७.१०८.
'राम, पुरुषश्रेष्ठा, तू आमच्याशिवाय गेलास तर, जणू यमाचा दंड आमच्यावर पडल्यासारखे होईल.'
तैरेवमुक्तः काकुत्स्थो बाढमित्यब्रवीत् स्मयन् ।। ७.१०८.
काकुत्स्थाने असे ऐकून स्मित करून 'हो' असे उत्तर दिले.
एतस्मिन्नन्तरे रामं सुग्रीवो ऽपि महाबलः । प्रणम्य विधिवद्वीरं विज्ञापयितुमुद्यतः ।। ७.१०८.
इतक्यात, बलवान सुग्रीवही रामाजवळ आला, वीराला विधीप्रमाणे नमस्कार करून, आपली विनंती सांगण्यास तयार झाला.
अभिषिच्याङ्गदं वीरमागतो ऽस्मि नरेश्वर । तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम् ।। ७.१०८.
'वीर अंगदाचा अभिषेक करून, नराधिपा, मी आलो आहे; राजा, मी तुझ्या मागे जाण्याचा निर्धार केला आहे हे जाण.'
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामो रमयतां वरः । वानरेन्द्रमथोवाचं मैत्रं तस्यानुचिन्तयन् ।। ७.१०८.
हे शब्द ऐकून, आनंददायक रामाने सुग्रीवाच्या मैत्रीचा विचार करून वानरराजाला बोलले.
सखे शृणुष्व सुग्रीव न त्वया ऽहं विनाकृतः । गच्छेयं देवलोकं वा परमं वा पदं महत् ।। ७.१०८.
'सुग्रीव मित्रा, ऐक: तुझ्याशिवाय मी कधीही देवांच्या लोकात किंवा सर्वोच्च महान पदात जाणार नाही.'
बिभीषणमथोवाच राक्षसेन्द्रं महायशाः । यावत्प्रजा धरिष्यन्ति तावत्त्वं वै बिभीषण । राक्षसेन्द्र महावीर्य लङ्कास्थस्त्वं धरिष्यसि ।। ७.१०८.
तेव्हा रामाने मोठ्या कीर्तीचा बिभीषणाला, राक्षसांचा राजा, असे सांगितले — 'ज्यावेळी लोक राहतील, त्या काळापर्यंत तू, बलवान राक्षसांचा राजा, लंकेत राहून राज्य कर.'
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी । यावच्च मत्कथा लोके तावद्राज्यं तवास्त्विह ।। ७.१०८.
ज्यावेळी चंद्र आणि सूर्य आहेत, पृथ्वी टिकून आहे, आणि माझी कथा लोकांत सांगितली जाते, त्या काळापर्यंत तुझे राज्य येथे असेल.
शासितस्त्वं सखित्वेन कार्यं ते मम शासनम् । प्रजाः संरक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि ।। ७.१०८.
मी तुला मित्रत्वाने सांगतो; माझा आदेश तुला पाळावा लागेल. आपल्या प्रजेला धर्माने रक्षण कर, आणि त्याविरुद्ध काही बोलू नकोस.
किञ्चान्यद्वक्तुमिच्छामि राक्षसेन्द्र महामते ।। ७.१०८.
राक्षसांचा राजा, मोठ्या बुद्धीचा, मी अजून एक गोष्ट सांगू इच्छितो.
आराधय जगन्नाथमिक्ष्वाकुकुलदैवतम् । आराधनीयमनिशं सर्वैर्दैवैः सवासवैः ।। ७.१०८.
जगाचा स्वामी, इक्ष्वाकू कुळाचा दैवत, ज्याला सर्व देव आणि दिशांचे रक्षक सतत पूजतात, त्याची पूजा कर.
तथेति प्रतिजग्राह रामवाक्यं विभीषणः । राजा राक्षसमुख्यानां राघवाज्ञामनुस्मरन् ।। ७.१०८.
बिभीषणाने रामाचे शब्द ऐकून 'तसेच होईल' असे सांगितले आणि राघवाचा आदेश आठवत, राक्षसांच्या प्रमुखांचा राजा झाला.
तमेवमुक्त्वा काकुत्स्थो हनूमन्तमथाब्रवीत् । जीविते कृतबुद्धिस्त्वं मा प्रतिज्ञां विलोपय ।। ७.१०८.
काकुत्स्थाने असे सांगून नंतर हनुमंताला म्हणाले — 'तू जिवंत राहण्याचा निश्चय केला आहेस, तुझी प्रतिज्ञा विसरू नकोस.'
मत्कथाः प्रचरिष्यन्ति यावल्लोके हरीश्वर । तावद्रमस्व सुप्रीतो मद्वाक्यमनुपालयन् ।। ७.१०८.
माझ्या कथा जगात पसरत राहतील, हे वानरांचा स्वामी, त्या काळापर्यंत तू येथे आनंदाने राहा आणि माझे शब्द पाळ.
एवमुक्तस्तु हनुमान्राघवेण महात्मना । वाक्यं विज्ञापयामास परं हर्षमवाप्य च ।। ७.१०८.
महात्मा राघवाने असे सांगितल्यावर हनुमंत अत्यंत आनंदाने उत्तर दिले.
यावत्तव कथा लोके विचरिष्यति पावनी । तावत्स्थास्यामि मेदिन्यां तवाज्ञामनुपालयन् ।। ७.१०८.
तव्या पवित्र कथा जगात पसरत राहतील, त्या काळापर्यंत मी पृथ्वीवर तुझा आदेश पाळत राहीन.
जाम्बवन्तं तथोक्त्वा तु वृद्धं ब्रह्मसुतं तथा । मैन्दं च द्विविदं चैव पञ्च जाम्बवता सह । यावत्कलिश्च सम्प्राप्तस्तावज्जीवत सर्वदा ।। ७.१०८.
जांबवंत, वृद्ध ब्रह्मपुत्र, आणि मैंद, द्विविद, तसेच जांबवंतासह पाचजण, यांना असे सांगितले — 'कलियुग येईपर्यंत तुम्ही सर्व नेहमी जिवंत राहा.'
तानेवमुक्त्वा काकुत्स्थः सर्वांस्तानृक्षवानरान् । उवाच बाढं गच्छध्वं मया सार्धं यथेप्सितम् ।। ७.१०८.
असे सांगून काकुत्स्थाने सर्व भालू आणि वानरांना सांगितले — 'ठीक आहे, तुम्ही माझ्यासोबत जसे हवे तसे जा.'
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे ऽष्टोतरशततमः सर्गः
या प्रकारे वाल्मीकीच्या आदिकाव्यात, श्रीमद् रामायणातील उत्तरकांडाचा शंभर आठवा सर्ग संपला.
प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः । रामः कमलपत्राक्षः पुरोधसमथाब्रवीत् ।। ७.१०९.
रात्र संपली आणि सकाळ झाली, तेव्हा मोठ्या छातीचा, कीर्तीमान, कमळाच्या पानासारख्या डोळ्यांचा रामाने पुरोहिताला बोलावले.
अग्निहोत्रं व्रजत्वग्रे दीप्यमानं सह द्विजैः । वाजपेयातपत्रं च शोभमानं महापथे ।। ७.१०९.
अग्निहोत्राचा यज्ञ पुढे जाऊ दे, तो तेजाने उजळत आहे आणि ब्राह्मणांसह आहे; वाजपेयाचा छत्रही मोठ्या मार्गावर शोभा देत जाऊ दे.
ततो वसिष्ठस्तेजस्वी सर्वं निरवशेषतः । चकार विधिवद्धर्मं महाप्रास्थानिकं विधिम् ।। ७.१०९.
मग तेजस्वी वसिष्ठाने सर्व विधी पूर्णपणे, नियमाप्रमाणे, महाप्रास्थानिक विधी केला.
ततः सूक्ष्माम्बरधरो ब्रह्ममावर्तयन्परम् । कुशान्गृहीत्वा पाणिभ्यां प्रसज्य प्रययावथ ।। ७.१०९.
मग सूक्ष्म वस्त्र घालून, श्रेष्ठ ब्रह्मस्तोत्र म्हणत, हातात कुश घेत, नमस्कार करून निघाला.
अव्याहरन्क्वचित्किञ्चिन्निश्चेष्टो निःसुखः पथि । निर्जगाम गृहात्तस्माद्दीप्यमान इवांशुमान् ।। ७.१०९.
त्याने कुठेही काही बोलले नाही, हालचाल न करता, मार्गावर आनंदही नव्हता; तो त्या घरातून सूर्याप्रमाणे तेजाने निघून गेला.
रामस्य दक्षिणे पार्श्वे सपद्मा श्रीरपाश्रिता । सव्ये तु ह्रीर्महादेवी व्यवसायस्तथाग्रतः ।। ७.१०९.
रामाच्या उजव्या बाजूला कमळांसह लक्ष्मी आश्रय घेत होती; डाव्या बाजूला महादेवी ह्री होती; आणि समोर निर्धार उभा होता.
शरा नानाविधाश्चापि धनुरायतमुत्तमम् । तथा ऽ ऽयुधानि ते सर्वे ययुः पुरुषविग्रहाः ।। ७.१०९.
अनेक प्रकारचे बाण आणि उत्तम, ताणलेले धनुष्य, तसेच सर्व शस्त्रे, मानव रूप घेऊन पुढे गेली.