तच्छ्रुत्वा घोरसङ्काशं कुलक्षयमुपस्थितम् । प्रकृतीस्तु समानीय काञ्चनं च पुरोधसम् ।। ७.१०८.
वंशावर येणाऱ्या भीषण संकटाची बातमी ऐकून, त्याने सर्व प्रजाजन आणि सुवर्णाने अलंकृत पुरोहिताला एकत्र बोलावलं.
तेषां सर्वं यथावृत्तमब्रवीद्रघनन्दनः । आत्मनश्च विपर्यासं भविष्यं भ्रातृभिः सह ।। ७.१०८.
रघुवंशातील त्या पुरुषाने सर्वांना घडलेली घटना सांगितली आणि स्वतःच्या व भावांसोबत होणाऱ्या भवितव्याबद्दलही सांगितलं.
ततः पुत्रद्वयं वीरः सो ऽभ्यषिञ्चन्नराधिपः । सुबाहुर्मधुरां लेभे शत्रुघाती च वैदिशम् ।। ७.१०८.
मग त्या शूर राजाने आपल्या दोन मुलांना अभिषेक केला; सुबाहूला मधुरा दिली आणि शत्रुघातीला वैदिशा दिली.
द्विधा कृत्वा तु तां सेनां माधुरीं पुत्रयोर्द्वयोः । धनं च युक्तं कृत्वा वै स्थापयामास पार्थिवः ।। ७.१०८.
राजाने मधुराची सेना दोन भागांत विभागली आणि दोन्ही मुलांना योग्य संपत्ती दिली; त्यांना तिथे स्थापन केले.
सुबाहुं मधुरायां च वैदेशे शत्रुघातिनम् । ययौ स्थाप्य तदा ऽयोध्यां रथेनैकेन राघवः ।। ७.१०८.
सुबाहूला मधुरात आणि शत्रुघातीला वैदिशात ठेवून, राघव एकाच रथात अयोध्येकडे निघाला.
स ददर्श महात्मानं ज्वलन्तमिव पावकम् । सूक्ष्मक्षौमाम्बरधरं मुनिभिः सार्धमक्षयैः ।। ७.१०८.
त्याने त्या महान आत्म्याला, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, सूक्ष्म कापड घातलेला आणि अमर ऋषींसोबत पाहिले.
सो ऽभिवाद्य ततो रामं प्राञ्जलिः प्रयतेन्द्रियः । उवाच वाक्यं धर्मज्ञं धर्ममेवानुचिन्तयन् ।। ७.१०८.
मग तो प्रज्वलित इंद्रियांचा, हात जोडून, रामाला नमस्कार करून, धर्माचा विचार करत, धर्मज्ञाला शब्द बोलला.
कृत्वाभिषेकं सुतयोर्द्वयो राघवनन्दन । तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम् ।। ७.१०८.
राघववंशाच्या आनंदा, तुझ्या दोन मुलांना अभिषेक केल्यावर, राजा, मी तुझ्या मागे जाण्याचा निर्धार केला आहे हे जाण.
न चान्यदपि वक्तव्यमतो वीर न शासनम् । विलोक्यमानमिच्छामि मद्विधेन विशेषतः ।। ७.१०८.
शूरा, यापेक्षा काही सांगण्यासारखे नाही, ना काही आज्ञा; मी तुला माझ्यासारखा मानावे अशी इच्छा आहे.
तस्य तां बुद्धिमक्लीबां विज्ञाय रघुनन्दनः । बाढमित्येव शत्रुघ्नं रामो वाक्यमुवाच ह ।। ७.१०८.
त्याचा निर्धार ओळखून, रघुवंशाचा आनंद रामाने शत्रुघ्नाला 'हो' असे सांगितले.
तस्य वाक्यस्य वाक्यान्ते वानराः कामरूपिणः । ऋक्षराक्षससङ्घाश्च समापेतुरनेकशः ।। ७.१०८.
त्याच्या शब्दांच्या शेवटी, इच्छेनुसार रूप घेणारे वानर, तसेच असंख्य भालू आणि राक्षस गट एकत्र आले.
सुग्रीवं ते पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः । तं रामं द्रष्टुमनसः स्वर्गायाभिमुखं स्थितम् ।। ७.१०८.
सुग्रीवाला पुढे करून, ते सर्व रामाला पाहण्यासाठी, स्वर्गात जाण्याची तयारी करणाऱ्या रामाजवळ आले.
देवपुत्रा ऋषिसुता गन्धर्वाणां सुतास्तथा । रामक्षयं विदित्वा ते सर्व एव समागताः ।। ७.१०८.
देवतांचे पुत्र, ऋषींचे पुत्र आणि गंधर्वांचे पुत्रही, रामाच्या प्रस्थानाची माहिती मिळाल्यावर, तिथे एकत्र आले.
ते राममभिवाद्योचुः सर्वे वानरराक्षसाः । तवानुगमने राजन्सम्प्राप्ताः कृतनिश्चयाः ।। ७.१०८.
सर्व वानर आणि राक्षस रामाजवळ आले, नमस्कार केला आणि म्हणाले, 'राजा, आम्ही तुझ्या मागे जाण्याचा निर्धार करून आलो आहोत.'
यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषोत्तम । यमदण्डमिवोद्यम्य त्वया स्म विनिपातिताः ।। ७.१०८.
'राम, पुरुषश्रेष्ठा, तू आमच्याशिवाय गेलास तर, जणू यमाचा दंड आमच्यावर पडल्यासारखे होईल.'
तैरेवमुक्तः काकुत्स्थो बाढमित्यब्रवीत् स्मयन् ।। ७.१०८.
काकुत्स्थाने असे ऐकून स्मित करून 'हो' असे उत्तर दिले.
एतस्मिन्नन्तरे रामं सुग्रीवो ऽपि महाबलः । प्रणम्य विधिवद्वीरं विज्ञापयितुमुद्यतः ।। ७.१०८.
इतक्यात, बलवान सुग्रीवही रामाजवळ आला, वीराला विधीप्रमाणे नमस्कार करून, आपली विनंती सांगण्यास तयार झाला.
अभिषिच्याङ्गदं वीरमागतो ऽस्मि नरेश्वर । तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम् ।। ७.१०८.
'वीर अंगदाचा अभिषेक करून, नराधिपा, मी आलो आहे; राजा, मी तुझ्या मागे जाण्याचा निर्धार केला आहे हे जाण.'
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामो रमयतां वरः । वानरेन्द्रमथोवाचं मैत्रं तस्यानुचिन्तयन् ।। ७.१०८.
हे शब्द ऐकून, आनंददायक रामाने सुग्रीवाच्या मैत्रीचा विचार करून वानरराजाला बोलले.
सखे शृणुष्व सुग्रीव न त्वया ऽहं विनाकृतः । गच्छेयं देवलोकं वा परमं वा पदं महत् ।। ७.१०८.
'सुग्रीव मित्रा, ऐक: तुझ्याशिवाय मी कधीही देवांच्या लोकात किंवा सर्वोच्च महान पदात जाणार नाही.'
बिभीषणमथोवाच राक्षसेन्द्रं महायशाः । यावत्प्रजा धरिष्यन्ति तावत्त्वं वै बिभीषण । राक्षसेन्द्र महावीर्य लङ्कास्थस्त्वं धरिष्यसि ।। ७.१०८.
तेव्हा रामाने मोठ्या कीर्तीचा बिभीषणाला, राक्षसांचा राजा, असे सांगितले — 'ज्यावेळी लोक राहतील, त्या काळापर्यंत तू, बलवान राक्षसांचा राजा, लंकेत राहून राज्य कर.'
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी । यावच्च मत्कथा लोके तावद्राज्यं तवास्त्विह ।। ७.१०८.
ज्यावेळी चंद्र आणि सूर्य आहेत, पृथ्वी टिकून आहे, आणि माझी कथा लोकांत सांगितली जाते, त्या काळापर्यंत तुझे राज्य येथे असेल.
शासितस्त्वं सखित्वेन कार्यं ते मम शासनम् । प्रजाः संरक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि ।। ७.१०८.
मी तुला मित्रत्वाने सांगतो; माझा आदेश तुला पाळावा लागेल. आपल्या प्रजेला धर्माने रक्षण कर, आणि त्याविरुद्ध काही बोलू नकोस.
किञ्चान्यद्वक्तुमिच्छामि राक्षसेन्द्र महामते ।। ७.१०८.
राक्षसांचा राजा, मोठ्या बुद्धीचा, मी अजून एक गोष्ट सांगू इच्छितो.
आराधय जगन्नाथमिक्ष्वाकुकुलदैवतम् । आराधनीयमनिशं सर्वैर्दैवैः सवासवैः ।। ७.१०८.
जगाचा स्वामी, इक्ष्वाकू कुळाचा दैवत, ज्याला सर्व देव आणि दिशांचे रक्षक सतत पूजतात, त्याची पूजा कर.
तथेति प्रतिजग्राह रामवाक्यं विभीषणः । राजा राक्षसमुख्यानां राघवाज्ञामनुस्मरन् ।। ७.१०८.
बिभीषणाने रामाचे शब्द ऐकून 'तसेच होईल' असे सांगितले आणि राघवाचा आदेश आठवत, राक्षसांच्या प्रमुखांचा राजा झाला.
तमेवमुक्त्वा काकुत्स्थो हनूमन्तमथाब्रवीत् । जीविते कृतबुद्धिस्त्वं मा प्रतिज्ञां विलोपय ।। ७.१०८.
काकुत्स्थाने असे सांगून नंतर हनुमंताला म्हणाले — 'तू जिवंत राहण्याचा निश्चय केला आहेस, तुझी प्रतिज्ञा विसरू नकोस.'
मत्कथाः प्रचरिष्यन्ति यावल्लोके हरीश्वर । तावद्रमस्व सुप्रीतो मद्वाक्यमनुपालयन् ।। ७.१०८.
माझ्या कथा जगात पसरत राहतील, हे वानरांचा स्वामी, त्या काळापर्यंत तू येथे आनंदाने राहा आणि माझे शब्द पाळ.
एवमुक्तस्तु हनुमान्राघवेण महात्मना । वाक्यं विज्ञापयामास परं हर्षमवाप्य च ।। ७.१०८.
महात्मा राघवाने असे सांगितल्यावर हनुमंत अत्यंत आनंदाने उत्तर दिले.
यावत्तव कथा लोके विचरिष्यति पावनी । तावत्स्थास्यामि मेदिन्यां तवाज्ञामनुपालयन् ।। ७.१०८.
तव्या पवित्र कथा जगात पसरत राहतील, त्या काळापर्यंत मी पृथ्वीवर तुझा आदेश पाळत राहीन.