दशवर्षसहस्राणि वाजिमेघानथाकरोत् । वाजपेयान्दशगुणांस्तथा बहुसुवर्णकान् ।। ७.९९.
दहा हजार वर्षे त्याने अश्वमेध यज्ञ केले आणि त्याच्या दुप्पट वाजपेय तसेच भरपूर सोन्याचे इतर यज्ञ केले.
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां गोसवैश्च महाधनैः । ईजे क्रतुभिरन्यैश्च स श्रीमानाप्तदक्षिणैः ।। ७.९९.
त्याने अग्निष्टोम, अतिरात्र, मोठ्या संपत्तीचे गोसव यज्ञ आणि इतर अनेक यज्ञ भरपूर दक्षिणा देऊन केले.
एवं स कालः सुमहान्राज्यस्थस्य महात्मनः । धर्मे प्रयतमानस्य व्यतीयाद्राघवस्य तु ।। ७.९९.
राज्याभिषिक्त आणि धर्मनिष्ठ असा महान आत्मा राघव याच्या राज्यात खूप दिवस सुखाने गेले.
अनुरञ्जन्ति राजानमहन्यहनि राघवम् । ऋक्षवानररक्षांसि स्थिता रामस्य शासने ।। ७.९९.
रोज रोज, अस्वल, वानर आणि राक्षस रामाच्या आज्ञेत राहून राघव या राजाला आनंद देत होते.
काले वर्षति पर्जन्यः सुभिक्षं विमला दिशः । हृष्टपुष्टजनाकीर्णं पुरं जनपदास्तथा ।। ७.९९.
योग्य वेळी पाऊस पडत असे, दिशाही स्वच्छ होत्या, आणि नगर व गावात सर्वत्र आनंदी व समृद्ध लोक भरलेले होते.
नाकाले म्रियते कश्चिन्न व्याधिः प्राणिनां तथा । नानर्थो विद्यते कश्चिद्रामे राज्यं प्रशासति ।। ७.९९.
रामराज्यात कोणीही अकाली मरण पावत नव्हते, कोणत्याही प्राण्याला आजार होत नव्हता, आणि कुठेही दु:ख नव्हते.
अथ दीर्घस्य कालस्य राममाता यशस्विनी । पुत्रपौत्रैः परिवृता कालधर्ममुपागमत् ।। ७.९९.
खूप काळानंतर, रामाची कीर्तीशाली आई आपल्या मुला-नातवंडांनी वेढलेली असताना, आपल्या अंतिम काळास पोहोचली.
अन्वियाय सुमित्रा च कैकेयी च यशस्विनी । धर्मं कृत्वा बहुविधं त्रिदिवे पर्यवस्थिता ।। ७.९९.
नंतर सुमित्रा आणि कीर्तीशाली कैकेयी यांनीही अनेक पुण्यकर्मे करून, स्वर्गलोक गाठला.
सर्वाः प्रमुदिताः स्वर्गे राज्ञा दशरथेन च । समागता महाभागाः सर्वधर्मं च लेभिरे ।। ७.९९.
त्या सर्व पुण्यवंत स्त्रिया आणि राजा दशरथ, स्वर्गात एकत्र येऊन आनंदाने व सर्व धर्मप्राप्तीने नांदू लागले.
तासां रामो महादानं काले काले प्रयच्छति । मातऽणामविशेषेण ब्राह्मणेषु तपस्विषु ।। ७.९९.
राम आपल्या मातांसाठी विशेष करून, योग्य वेळी ब्राह्मण आणि तपस्वींना मोठमोठी दाने देत असे.
पित्र्याणि ब्रह्मरत्नानि यज्ञान्परमदुस्तरान् । चकार रामो धर्मात्मा पितऽन्देवान्विवर्धयन् ।। ७.९९.
धर्मात्मा राम पितरांसाठी विधी, कठीण यज्ञ आणि देवांची सेवा करून पितरांचे आणि देवांचे कल्याण करीत असे.
एवं वर्षसहस्राणि बहून्यथ ययुः सुखम् । यज्ञैर्बहुविधं धर्मं वर्धयानस्य सर्वदा ।। ७.९९.
अशा प्रकारे, अनेक हजारो वर्षे रामाने विविध यज्ञांनी धर्म वाढवत सुखात घालवली.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे एकोनशततमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मीकीकृत पवित्र रामायणाच्या उत्तरकांडातील नव्याण्णवावा सर्ग संपला.
कस्यचित्त्वथ कालस्य युधाजित्केकयो नृपः । स्वगुरुं प्रेषयामास राघवाय महात्मने । गार्ग्यमङ्गिरसः पुत्रं ब्रह्मर्षिममितप्रभम् ।। ७.१००.
काही काळानंतर, केकयांचा राजा युधाजित यांनी आपल्या गुरूंना, म्हणजे अंगिरसपुत्र, तेजस्वी गार्ग्य ऋषींना, राघवाकडे पाठवले.
दश चाश्वसहस्राणि प्रीतिदानमनुत्तमम् ।। ७.१००.
आणि प्रेमाचा उत्तम सन्मान म्हणून, त्याने दहा हजार घोड्यांची भेट दिली.
कम्बलानि च रत्नानि चित्रवस्त्रमथोत्तमम् । रामाय प्रददौ राजा शुभान्याभरणानि च ।। ७.१००.
त्याशिवाय, गोधडी, मौल्यवान दागिने, सुंदर वस्त्रे आणि उत्तम अलंकारही रामाला दिले.
श्रुत्वा तु राघवो धीमान्महर्षिं गार्ग्यमागतम् । मातुलस्याश्वपतिनः प्रहितं तन्महाधनम् ।। ७.१००.
मामा, घोड्यांचा स्वामी, यांनी मोठ्या संपत्तीबरोबर गार्ग्य ऋषी पाठवले हे कळताच, बुद्धिमान राघव आनंदित झाला.
प्रत्युद्गम्य च काकुत्स्थः क्रोशमात्रं सहानुजः । गार्ग्यं सम्पूजयामास यथा शक्रो बृहस्पतिम् ।। ७.१००.
मग काकुत्स्थ आपल्या भावांसह एक कोस पुढे जाऊन गार्ग्य ऋषींचे स्वागत करायला गेला आणि इंद्र जसा बृहस्पतीचे सन्मान करतो तसा त्यांचा सन्मान केला.
तथा सम्पूज्य तमृषिं तद्धनं प्रतिगृह्य च । पृष्ट्वा प्रतिपदं सर्वं कुशलं मातुलस्य च । उपविष्टं महाभागं रामः प्रष्टुं प्रचक्रमे ।। ७.१००.
त्या ऋषींचा सन्मान करून आणि भेटवस्तू स्वीकारून, रामाने प्रत्येक गोष्टीची विचारपूस केली आणि ऋषी बसल्यावर त्यांना विचारू लागला.
किमाह मातुलो वाक्यं यदर्थं भगवानिह । प्राप्तो वाक्यविदां श्रेष्ठः साक्षादिव बृहस्पतिः ।। ७.१००.
"माझ्या मामांनी कोणते संदेश पाठवले आहेत, जेव्हा आपण, वाक्पटू आणि पूज्य ऋषी, बृहस्पतीसारखे येथे आलात?"
रामस्य भाषितं श्रुत्वा महर्षिः कार्यविस्तरम् । वक्तुमद्भुतसङ्काशं राघवायोपचक्रमे ।। ७.१००.
रामाने काय बोलले ते ऐकून, तो महान ऋषी, ज्याचा देखावा अद्भुत होता, आपल्या येण्याचा हेतू विस्ताराने सांगू लागला.
मातुलस्ते महाबाहो वाक्यमाह नरर्षभः । युधाजित्प्रीतिसंयुक्तं श्रूयतां यदि रोचते ।। ७.१००.
हे महाबाहू, तुझ्या मामा, नरांमध्ये श्रेष्ठ, यांनी आपुलकीने भरलेला हा संदेश पाठवला आहे. तुला आवडत असेल तर ऐक.
अयं गन्धर्वविषयः फलमूलोपशोभितः । सिन्धोरुभयतः पार्श्वे देशः परमशोभनः ।। ७.१००.
गंधर्वांची ही भूमी फळे आणि कंदांनी शोभलेली आहे. सिंधू नदीच्या दोन्ही काठांवर हा प्रदेश फारच सुंदर आहे.
तं च रक्षन्ति गन्धर्वाः सायुधा युद्धकोविदाः । शैलूषस्य सुता वीर त्रिकोट्यो वै महाबलाः ।। ७.१००.
त्या प्रदेशाचे रक्षण गंधर्व करतात, जे युद्धात कुशल आणि शस्त्रधारी आहेत. शैलूषाचा पुत्र असलेल्या, तीन कोटी बलवान वीर तिथे आहेत, हे वीर.
तान्विनिर्जित्य काकुत्स्थ गन्धर्वनगरं शुभम् । निवेशय महाबोहो स्वे पुरे सुसमाहिते ।। ७.१००.
काकुत्स्था, त्या गंधर्वांना जिंकून, गंधर्वांच्या त्या सुंदर नगरीत, आपल्या मुलांना नीट लक्षपूर्वक वसवा.
अन्यस्य न गतिस्तत्र देशः परमशोभनः । रोचतां ते महाबाहो नाहं त्वामहितं वदे ।। ७.१००.
इतर कुणालाही त्या सुंदर प्रदेशात जाता येत नाही. हे महाबाहू, तुला आवडत असेल तरच, मी तुझ्या अहिताचे काहीही बोलत नाही.
तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतो महर्षेर्मातुलस्य च । उवाच बाढमित्येव भरतं चान्ववैक्षत ।। ७.१००.
हे ऐकून, राघव दोघांवर—महर्षी आणि मामावर—आनंदी झाला आणि 'ठीक आहे' असे म्हणत भरताकडे पाहिले.
सो ऽब्रवीद्राघवः प्रीतः साञ्जलिप्रग्रहो द्विजम् । इमौ कुमारौ तं देशं ब्रह्मर्षे विचरिष्यतः ।। ७.१००.
मग राघव आनंदाने, हात जोडून त्या ब्राह्मण ऋषीला म्हणाला, 'हे ब्रह्मर्षी, हे दोन्ही कुमार त्या प्रदेशात जाऊन पाहतील.'
भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कल एव च । मातुलेन सुगुप्तौ तु धर्मेण सुसमाहितौ ।। ७.१००.
भरताचे दोन शूर पुत्र, तक्ष आणि पुष्कल, मामाच्या सुरक्षित छायेत आणि धर्मात स्थिर राहून, तिथे जातील.
भरतं चाग्रतः कृत्वा कुमारौ सबलानुगौ । निहत्य गन्धर्वसुतान्द्वे पुरे विभजिष्यतः ।। ७.१००.
भरताला पुढे ठेवून, हे कुमार आणि त्यांचे सैन्य, गंधर्वांच्या पुत्रांचा पराभव करून, त्या दोन नगरी विभागून घेतील.