जानामि चेमौ पुत्रौ मे यमजातौ कुशीलवौ । शुद्धायां जगतो मध्ये मैथिल्यां प्रीतिरस्तु मे ।। ७.९७.
माझे हे दोन पुत्र, कुश आणि लव, मला आपलेच आहेत हे माहीत आहे; जगासमोर शुद्ध असलेल्या मैथिलीवर माझं प्रेम कायम राहो.
अभिप्रायं तु विज्ञाय रामस्य सुरसत्तमाः । सीतायाः शपथे तस्मिन् महेन्द्राद्या महौजसः ।। ७.९७.
रामाचं मनोभाव ओळखून, महेंद्रासारखे श्रेष्ठ देव आणि इतर सर्व देवता, सीतेच्या शपथेकरिता एकत्र जमले.
पितामहं पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः ।। ७.९७.
सर्व देवता पितामह ब्रह्मदेवांना पुढे करून एकत्र जमले.
आदित्या वसवो रुद्रा ह्यश्विनौ समरुद्गणाः । गन्धर्वाप्सरसश्चैव सर्व एव समागताः ।। ७.९७.
आदित्य, वसु, रुद्र, अश्विनी कुमार, मरुतगण, तसेच गंधर्व, अप्सरा — हे सर्वजण एकत्र आले.
साध्याश्च विश्वेदेवाश्च सर्वे च परमर्षयः । नागाः सुपर्णाः सिद्धाश्च ते सर्वे हृष्टमानसाः । सीताशपथसम्भ्रान्ताः सर्व एव समागताः ।। ७.९७.
साध्य, विश्वदेव, सर्व श्रेष्ठ ऋषी, नाग, सुपर्ण, सिद्ध — हे सर्वजण, मनात आनंद आणि सीतेच्या शपथेची उत्सुकता घेऊन, एकत्र जमले.
दृष्ट्वा देवानृषींश्चैव राघवः पुनरब्रवीत् । प्रत्ययो मे नरश्रेष्ठा ऋषिवाक्यैरकल्मषैः ।। ७.९७.
देव आणि ऋषींचं दर्शन झाल्यावर राघवाने पुन्हा म्हटलं: 'हे नरश्रेष्ठ, मला ऋषींच्या पवित्र वचनांवर पूर्ण विश्वास आहे.'
शुद्धायां जगतो मध्ये वैदेह्यां प्रीतिरस्तु मे ।। ७.९७.
जगासमोर शुद्ध असलेल्या वैदेहीवर माझं प्रेम सदैव राहो.
ततो वायुः शुभः पुण्यो दिव्यगन्धो मनोरमः । तज्जनौघं सुरश्रेष्ठो ह्लादयामास सर्वतः ।। ७.९७.
तेव्हा एक पवित्र, शुभ, दिव्य सुगंध असलेला आणि मनाला आनंद देणारा वारा सर्व देवांच्या सभेला प्रसन्न करून गेला.
तदद्भुतमिवाचिन्त्यं निरैक्षन्त समागताः । मानवाः सर्वराष्ट्रेभ्यः पूर्वं कृतयुगे यथा ।। ७.९७.
ते अद्भुत आणि समजून न येणाऱ्या त्या घटनेचं सर्व लोकांनी, जसं पूर्वी कृतयुगात सर्व राज्यांतून माणसं एकत्र येऊन पाहायची, तसंच पाहिलं.
सर्वान्समागतान्दृष्ट्वा सीता काषायवासिनी । अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमधोदृष्टिरवाङ्मुखी ।। ७.९७.
सर्वजण एकत्र आलेले पाहून, भगवे वस्त्र घातलेली सीता, हात जोडून, डोळे खाली व चेहरा वाकवून, बोलू लागली.
यथा ऽहं राघवादन्यं मनसापि न चिन्तये । तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ।। ७.९७.
मी मनानंही रामाशिवाय दुसऱ्या कुणाचाही विचार कधी केला नाही, हे खरं असेल तर देवी माधवी मला मार्ग द्यावा.
मनसा कर्मणा वाचा यथा रामं समर्चये । तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ।। ७.९७.
मी मनानं, कृतीनं आणि शब्दानं रामाची नेहमी सेवा केली आहे, हे खरं असेल तर देवी माधवी मला मार्ग द्यावा.
यथैतत्सत्यमुक्तं मे वेद्मि रामात्परं न च । तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ।। ७.९७.
मी जे बोलले ते खरं आहे, आणि रामाशिवाय दुसरं मला काहीच माहीत नाही, हे खरं असेल तर देवी माधवी मला मार्ग द्यावा.
तथा शपन्त्यां वैदेह्यां प्रादुरासीत्तदद्भुतम् । भूतलादुत्थितं दिव्यं सिंहासनमनुत्तमम् ।। ७.९७.
वैदेहीनं असं शपथ घेतली तेव्हा, एक अद्भुत आणि दिव्य असा सिंहासन पृथ्वीमधून वर आला.
ध्रियमाणं शिरोभिस्तु नागैरमितविक्रमैः । दिव्यं दिव्येन वपुषा दिव्यरत्नविभूषितैः ।। ७.९७.
तो सिंहासन अमाप बळ असलेल्या नागांनी त्यांच्या डोक्यावर उचलला होता, ते दिव्य रूपाचं आणि दिव्य रत्नांनी सजलेलं होतं.
तस्मिंस्तु धरणी देवी बाहुभ्यां गृह्य मैथिलीम् । स्वागतेनाभिनन्द्यैनामासने चोपवेशयत् ।। ७.९७.
मग पृथ्वीदेवीने मैथिलीचे हात धरले, तिला प्रेमानं स्वागत केलं आणि त्या सिंहासनावर बसवलं.
तामासनगतां दृष्ट्वा प्रविशन्तीं रसातलम् । पुष्पवृष्टिरविच्छिन्ना दिव्या सीतामवाकिरत् ।। ७.९७.
ती सिंहासनावर बसली आणि रसातळात प्रवेश करू लागली, तेव्हा तिच्यावर अखंड दिव्य फुलांची वृष्टी झाली.
साधुकारश्च सुमहान्देवानां सहसोत्थितः । साधु साध्विति वै सीते यस्यास्ते शीलमीदृशम् ।। ७.९७.
त्याक्षणी देवांकडून मोठ्या आनंदानं 'शाबास, शाबास सीते, जिचं असं शील आहे' असा गजर झाला.
एवं बहुविधा वाचो ह्यन्तरिक्षगताः सुराः । व्याजह्रुर्हृष्टमनसो दृष्ट्वा सीताप्रवेशनम् ।। ७.९७.
आकाशातले सर्व देव आनंदानं, सीतेच्या प्रवेशाचं साक्षीदार होत, अनेक प्रकारे स्तुती करू लागले.
यज्ञवाटगताश्चापि मुनयः सर्व एव ते । राजानश्च नरव्याघ्रा विस्मयान्नोपरेमिरे ।। ७.९७.
यज्ञस्थळी जमलेले सर्व ऋषी आणि राजे, हे नरव्याघ्र, इतके आश्चर्यचकित झाले की ते हलूही शकले नाहीत.
अन्तरिक्षे च भूमौ च सर्वे स्थावरजङ्गमाः । दानवाश्च महाकायाः पाताले पन्नगाधिपाः ।। ७.९७.
आकाशात आणि पृथ्वीवर असलेली सर्व स्थावर-जंगम जीव, बलाढ्य दैत्य आणि पाताळातील नागराज हे सर्व...
केचिद्विनेदुः संहृष्टाः केचिद्ध्यानपरायणाः । केचिद्रामं निरीक्षन्ते केचित्सीतामचेतनाः ।। ७.९७.
काही आनंदानं गात होते, काही ध्यानात मग्न होते, काही रामाकडे पाहत होते, तर काही सीतेकडे पाहून गोंधळले होते.
सीताप्रवेशनं दृष्ट्वा तेषामासीत्समागमः । तन्मुहूर्तमिवात्यर्थं समं सम्मोहितं जगत् ।। ७.९७.
सीतेच्या प्रवेशाचं पाहून सर्वजण एकत्र जमले; त्या क्षणी सारं विश्व अगदी गोंधळून गेलं.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मिकी ऋषी रचलेल्या या पवित्र रामायणाच्या उत्तरकांडातील सत्त्याण्णवावा सर्ग संपला.
रसातलं प्रविष्टायां वैदेह्यां सर्ववानराः । चुक्रुशुः साधु साध्वीति मुनयो रामसन्निधौ ।। ७.९८.
वैदेही रसातळात गेल्यावर सर्व वानरांनी 'शाबास, शाबास' असा गजर केला आणि मुनींनीही रामासमोर तसंच केलं.
दण्डकाष्ठमवष्टभ्य बाष्पव्याकुलितेक्षणः । अवाक्छिरा दीनमना रामो ह्यासीत्सुदुःखितः ।। ७.९८.
रामाने काठी धरली होती, डोळे अश्रूंनी भरले होते, डोकं खाली झुकलेलं आणि मन खूप दुःखी होतं; तो अत्यंत वेदनेत बसला होता.
स रुदित्वा चिरं कालं बहुशो बाष्पमुत्सृजन् । क्रोधशोकसमाविष्टो रामो वचनमब्रवीत् ।। ७.९८.
रामाने खूप वेळ रडत, डोळ्यांतून भरपूर अश्रू ढाळले. राग आणि दुःख याने तो पूर्णपणे व्यापला गेला आणि मग त्याने असे शब्द उच्चारले.
अभूतपूर्वं शोकं मे मनः स्प्रष्टुमिवेच्छति । पश्यतो मे यथा नष्टा सीता श्रीरिव रूपिणी ।। ७.९८.
माझ्या मनाला असा शोक कधीच झाला नव्हता, तो आता मला भिडतो आहे. माझ्या डोळ्यांसमोर सीता हरवली, जणू लक्ष्मीच माझ्यापासून निघून गेली.
सा ऽदर्शनं पुरा सीता लङ्कापारे महोदधेः । ततश्चापि मयानीता किं पुनर्वसुधातलात् ।। ७.९८.
पूर्वी सीता लंकेच्या पलीकडे, मोठ्या समुद्राच्या पार लपली होती. तेव्हा मी तिला परत आणले, मग आता ती पृथ्वीवरून कशी गायब झाली?
वसुधे देवि भवति सीता निर्यात्यतां मम । दर्शयिष्यामि वा रोषं यथा मामवगच्छसि ।। ७.९८.
हे पृथ्वीदेवी, माझ्या सीतेला परत येऊ दे, नाहीतर मी माझा राग दाखवीन, म्हणजे तुला माझी खरी ओळख कळेल.