ते प्रणम्य महात्मानं ज्वलन्तममितप्रभम् । ऊचुस्ते रामवाक्यानि मृदूनि मधुराणि च ।। ७.९५.
त्यांनी त्या तेजस्वी, महान आत्म्याला वंदन केले आणि रामाची मृदू व मधुर वचने सांगितली.
तेषां तद्व्याहृतं श्रुत्वा रामस्य च मनोगतम् । विज्ञाय सुमहातेजा मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.९५.
त्यांचे बोलणे आणि रामाच्या मनाचा हेतू समजून, त्या तेजस्वी ऋषीने मग उत्तर दिले.
एवं भवतु भद्रं वो यथा वदति राघवः । तथा करिष्यते सीता दैवतं हि पतिः स्त्रियाः ।। ७.९५.
तसेच होवो, तुम्हा सर्वांना शुभेच्छा. राघव जसे सांगतो तसेच होईल. सीता तसेच करील, कारण पती हा स्त्रीसाठी देवतासमान असतो.
तथोक्ता मुनिना सर्वे राजदूता महौजसम् । प्रत्येत्य राघवं क्षिप्रं मुनिवाक्यं बभाषिरे ।। ७.९५.
ऋषीने असे सांगितल्यावर, सर्व तेजस्वी राजदूत पटकन राघवाकडे परत गेले आणि ऋषींचे वचन सांगितले.
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थः श्रुत्वा वाक्यं महात्मनः । ऋषींस्तत्र समेतांश्च राज्ञश्चैवाभ्यभाषत ।। ७.९५.
मग काकुत्स्थ राम, त्या महान आत्म्याचे शब्द ऐकून आनंदित झाला आणि तिथे जमलेल्या ऋषी व राजांना संबोधित केले.
भगवन्तः सशिष्या वै सानुगाश्च नराधिपाः । पश्यन्तु सीताशपथं यश्चैवान्यो ऽपि काङ्क्षते ।। ७.९५.
सर्व पूज्यजन, त्यांच्या शिष्यांसह, आणि राजे त्यांच्या सेवकांसह, तसेच ज्यांना पाहायचे आहे ते सर्व, सीतेची शपथ साक्षीने पाहू द्या.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः । सर्वेषामृषिमुख्यानां साधुवादो महानभूत् ।। ७.९५.
महान आत्मा राघवाचे हे वचन ऐकून, सर्व प्रमुख ऋषींनी मोठ्या आनंदाने अनुमोदन दिले.
राजानश्च महात्मानः प्रशंसन्ति स्म राघवम् । उपपन्नं नरश्रेष्ठ त्वय्येव भुवि नान्यतः ।। ७.९५.
ते महान आत्मा राजेही राघवाचे कौतुक करू लागले, "हे नरश्रेष्ठ, असे वर्तन या पृथ्वीवर फक्त तुझ्यातच शोभते, दुसऱ्या कुणात नाही."
एवं विनिश्चयं कृत्वा श्वोभूत इति राघवः । विसर्जयामास तदा सर्वांस्ताञ्छत्रुसूदनः ।। ७.९५.
अशी ठाम निश्चिती करून, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या राघवाने त्या दिवशी सर्वांना मोकळे केले.
इति सम्प्रविचार्य राजसिंहः श्वोभूते शपथस्य निश्चयं वै । विससर्ज मुनीन्नृपांश्च सर्वान्स महात्मा महतो महानुभावः ।। ७.९५.
अशा प्रकारे विचार करून, सिंहासारख्या राजाने, महान आत्मा आणि सामर्थ्यवान असलेल्या, शपथेचा निर्णय उद्यावर ठेवून सर्व ऋषी आणि राजांना मोकळे केले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्ग
या प्रकारे वाल्मीकि ऋषी यांनी रचलेल्या पवित्र रामायणाच्या उत्तरकांडातील पंच्याण्णवावा सर्ग समाप्त झाला.
तस्यां रजन्यां व्युष्टायां यज्ञवाटगतो नृपः । ऋषीन्सर्वान्महातेजाः शब्दापयति राघवः ।। ७.९६.
ती रात्र संपल्यावर, तेजस्वी राघव यज्ञशाळेत गेला आणि सर्व ऋषींना बोलावले.
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः । विश्वामित्रो दीर्घतपा दुर्वासाश्च महातपाः ।। ७.९६.
वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, काश्यप, विश्वामित्र, दीर्घतपा आणि महान तपस्वी दुर्वासा हे सर्व आले.
पुलस्त्यो ऽपि तथा शक्तिर्भार्गवश्चैव वामनः । मार्कण्डेयश्च दीर्घायुर्मौद्गल्यश्च महायशाः ।। ७.९६.
पुलस्त्य, शक्ती, भार्गव वंशातील, वामन, दीर्घायुषी मार्कंडेय आणि कीर्तीमान मौद्गल्य हेही आले.
गर्गश्च च्यवनश्चैव शतानन्दश्च धर्मवित् । भरद्वाजश्च तेजस्वी ह्यग्निपुत्रश्च सुप्रभः ।। ७.९६.
गर्ग, च्यवन, धर्म जाणणारा शतानंद, तेजस्वी भरद्वाज आणि अग्निपुत्र सुप्रभ हेही तिथे उपस्थित होते.
नारदः पर्वतश्चैव गौतमश्च महायशाः । कात्यायनः सुयज्ञश्च ह्यगस्त्यस्तपसां निधिः ।। ७.९६.
नारद, पर्वत, कीर्तीमान गौतम, कात्यायन, सुयज्ञ आणि तपाचा खजिना असलेले अगस्त्य हेही आले.
एते चान्ये च बहवो मुनयः संशितव्रताः । कौतूहलसमाविष्टाः सर्व एव समागताः ।। ७.९६.
याशिवाय अनेक कठोर व्रत पाळणारे ऋषी, कुतूहलाने भरलेले, सर्वजण तिथे एकत्र जमले.
राक्षसाश्च महावीर्या वानराश्च महाबलाः । सर्व एव समाजग्मुर्महात्मानः कुतूहलात् ।। ७.९६.
महाशक्तिशाली राक्षस आणि बलवान वानर, हे सर्व थोर आत्म्यांनी कुतूहलाने एकत्र आले.
क्षत्रिया ये च शूद्राश्च वैश्याश्चैव सहस्रशः । नानादेशगताश्चैव ब्राह्मणाः संशितव्रताः ।। ७.९६.
हजारो क्षत्रिय, शूद्र, वैश्य आणि वेगवेगळ्या प्रदेशातून आलेले कठोर व्रती ब्राह्मण हेही तिथे जमले.
ज्ञाननिष्ठाः कर्मनिष्ठाः योगनिष्ठास्तथापरे । सीताशपथवीक्षार्थं सर्व एव समागताः ।। ७.९६.
ज्ञानाला, कर्माला आणि योगाला समर्पित असणारे सर्वजण सीतेच्या शपथेचे दर्शन घेण्यासाठी एकत्र आले.
तदा समागतं सर्वमश्मभूतमिवाचलम् । श्रुत्वा मुनिवरस्तूर्णं ससीतः समुपागमत् ।। ७.९६.
सर्वजण जणू काही दगडाच्या पर्वतासारखे स्थिर बसले आहेत हे ऐकून, तो श्रेष्ठ ऋषी सीतेसह त्वरित आला.
तमृषिं पृष्ठतः सीता त्वन्वगच्छदवाङ्मुखी । कृताञ्जलिर्बाष्पगला कृत्वा रामं मनोगतम् ।। ७.९६.
त्या ऋषीच्या मागे, खाली मान घालून, हात जोडून, डोळ्यांत अश्रू दाटलेली आणि मनाने रामाचा ध्यास घेतलेली सीता चालत होती.
दृष्ट्वा श्रुतिमिवायान्तीं ब्रह्माणमनुगामिनीम् । वाल्मीकेः पृष्ठतः सीतां साधुवादो महानभूत् ।। ७.९६.
वाल्मिकींच्या मागे येणारी सीता जणू वेद ब्रह्मदेवाच्या मागे येतो तशी दिसत होती, आणि सर्वत्र मोठा सादरभाव उमटला.
ततो हलहलाशब्दः सर्वेषामेवमाबभौ । दुःखजन्मविशालेन शोकेनाकुलितात्मनाम् ।। ७.९६.
मग सर्वांच्या मनात या दुःखद प्रसंगामुळे मोठा खळबळजनक आवाज उठला, कारण त्यांची मने दुःखाने अस्वस्थ झाली होती.
साधु रामेति केचित्तु साधु सीतेति चापरे । उभावेव च तत्रान्ये प्रेक्षकाः सम्प्रचुक्रुशुः ।। ७.९६.
काहींनी 'शाबास राम!' असे म्हटले, तर काहींनी 'शाबास सीता!' असे उद्गार काढले, आणि इतर काही प्रेक्षक दोघांनाही दाद देत ओरडले.
ततो मध्ये जनौघस्य प्रविश्य मुनिपुङ्गवः । सीतासहायो वाल्मीकिरिति होवाच राघवम् ।। ७.९६.
मग त्या लोकसमूहाच्या मध्ये जाऊन, सिता सोबत असलेले श्रेष्ठ ऋषी वाल्मिकी यांनी राघवाला असे सांगितले.
इयं दाशरथे सीता सुव्रता धर्मचारिणी । अपवादैः परित्यक्ता ममाश्रमसमीपतः ।। ७.९६.
दशरथपुत्रा, ही सीता, जी व्रतस्थ आणि धर्मनिष्ठ आहे, अपवादामुळे माझ्या आश्रमाजवळ सोडली गेली होती.
लोकापवादभीतस्य तव राम महाव्रत । प्रत्ययं दास्यते सीता तदनुज्ञातुमर्हसि ।। ७.९६.
राम, तू महान व्रती आहेस. लोकनिंदा भितीने सीता तुला पुरावा देणार आहे; तू तिला परवानगी द्यावी.
इमौ तु जानकीपुत्रावुभौ च यमजातकौ । सुतौ तवैव दुर्धर्षौ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।। ७.९६.
ही जानकीची दोन मुले, दोघेही तुझ्याच पोटी जन्मलेले आणि पराक्रमी आहेत; मी तुला सत्य सांगतो.
प्रचेतसो ऽहं दशमः पुत्रो राघवनन्दन । न स्मराम्यनृतं वाक्यमिमौ तु तव पुत्रकौ ।। ७.९६.
रघुकुळातील आनंदा, मी प्रचेतसांचा दहावा पुत्र आहे; मी कधीही असत्य बोललो नाही—ही दोन्ही मुले तुझीच आहेत.