रामो ऽपि मुनिभिः सार्धं पार्थिवैश्च महात्मभिः । श्रुत्वा तद्गीतिमाधुर्यं कर्मशालामुपागमत् ।। ७.९४.
राम, ऋषी आणि थोर राजांसह, त्या गाण्याची गोडी ऐकून, कर्मशाळेकडे गेला.
शुश्राव तत्ताललयोपपन्नं सर्गान्वितं स स्वरशब्दयुक्तम् । तन्त्रीलयव्यञ्जनयोगयुक्तं कुशीलवाभ्यां परिगीयमानम् ।। ७.९४.
त्याने ते गाणं ऐकलं, ज्यात ताल, लय, सर्ग, स्वर आणि शब्द यांचा संगम होता, तंतूंच्या लयीने सजलेलं, कुश आणि लव या दोघांनी सुंदर गायलं होतं.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे चतुर्नवतितमः सर्गः
अशा प्रकारे, वाळ्मीकीकृत, आदिकाव्य, श्रीमद्रामायणाच्या उत्तरकांडातील चौर्याण्णवावा सर्ग संपला.
रामो बहून्यहान्येवं तद्गीतं परमं शुभम् । शुश्राव मुनिभिः सार्धं पार्थिवैः सह वानरैः ।। ७.९५.
रामाने अनेक दिवस, त्या अत्यंत शुभ गाण्याचं ऋषी, राजे आणि वानरांसोबत ऐकणं चालू ठेवलं.
तस्मिन्गीते तु विज्ञाय सीतापुत्रौ कुशीलवौ । तस्याः परिषदो मध्ये रामो वचनमब्रवीत् । दूताञ्छुद्धसमाचारानाहूयात्ममनीषया ।। ७.९५.
त्या गाण्यातून सीतेचे दोन पुत्र कुश आणि लव हे ओळखून, रामाने सभेच्या मध्यभागी स्वतःच्या मनाने शुद्ध वर्तन असलेले दूत बोलावले आणि त्यांना सांगितले.
मद्वचो ब्रूत गच्छध्वमितो भगवतो ऽन्तिकम् ।। ७.९५.
माझे शब्द सांगा आणि इथून जाऊन त्या पूज्य ऋषींच्या सान्निध्यात या.
परिषदो मध्ये रामो वचनमब्रवीत् । यदि शुद्धसमाचारा यदि वा वीतकल्मषा । करोत्विहात्मनः शुद्धिमनुमान्य महामुनिम् ।। ७.९५.
सभेच्या मध्यभागी राम म्हणाला, "जर हे दोघे शुद्ध वर्तनाचे आणि निष्कलंक असतील, तर त्या महान ऋषींच्या संमतीने इथे स्वतःची शुद्धता सिद्ध करू द्या."
छन्दं मुनेश्च विज्ञाय सीतायाश्च मनोगतम् । प्रत्ययं दातुकामायास्ततः शंसत मे लघु ।। ७.९५.
त्या ऋषींच्या इच्छेचा आणि सीतेच्या मनाचा अर्थ समजून, आणि तिला खात्री द्यायची म्हणून, मग लवकरच मला कळवा.
श्वः प्रभाते तु शपथं मैथिली जनकात्मजा । करोतु परिषन्मध्ये शोधनार्थं ममैव च ।। ७.९५.
उद्या सकाळी जनकनंदिनी मैथिलीने सभेच्या मध्यभागी माझ्या आणि स्वतःच्या शुद्धतेसाठी शपथ घ्यावी.
श्रुत्वा तु ऱागवस्यैतद्वचः परममद्भुतम् । दूताः सम्प्रययुर्बाटं यत्रास्ते मुनिपुङ्गवः ।। ७.९५.
राघवाचे हे अद्भुत वचन ऐकून, दूत त्वरित त्या श्रेष्ठ ऋषी जिथे आहेत तिथे गेले.
ते प्रणम्य महात्मानं ज्वलन्तममितप्रभम् । ऊचुस्ते रामवाक्यानि मृदूनि मधुराणि च ।। ७.९५.
त्यांनी त्या तेजस्वी, महान आत्म्याला वंदन केले आणि रामाची मृदू व मधुर वचने सांगितली.
तेषां तद्व्याहृतं श्रुत्वा रामस्य च मनोगतम् । विज्ञाय सुमहातेजा मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.९५.
त्यांचे बोलणे आणि रामाच्या मनाचा हेतू समजून, त्या तेजस्वी ऋषीने मग उत्तर दिले.
एवं भवतु भद्रं वो यथा वदति राघवः । तथा करिष्यते सीता दैवतं हि पतिः स्त्रियाः ।। ७.९५.
तसेच होवो, तुम्हा सर्वांना शुभेच्छा. राघव जसे सांगतो तसेच होईल. सीता तसेच करील, कारण पती हा स्त्रीसाठी देवतासमान असतो.
तथोक्ता मुनिना सर्वे राजदूता महौजसम् । प्रत्येत्य राघवं क्षिप्रं मुनिवाक्यं बभाषिरे ।। ७.९५.
ऋषीने असे सांगितल्यावर, सर्व तेजस्वी राजदूत पटकन राघवाकडे परत गेले आणि ऋषींचे वचन सांगितले.
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थः श्रुत्वा वाक्यं महात्मनः । ऋषींस्तत्र समेतांश्च राज्ञश्चैवाभ्यभाषत ।। ७.९५.
मग काकुत्स्थ राम, त्या महान आत्म्याचे शब्द ऐकून आनंदित झाला आणि तिथे जमलेल्या ऋषी व राजांना संबोधित केले.
भगवन्तः सशिष्या वै सानुगाश्च नराधिपाः । पश्यन्तु सीताशपथं यश्चैवान्यो ऽपि काङ्क्षते ।। ७.९५.
सर्व पूज्यजन, त्यांच्या शिष्यांसह, आणि राजे त्यांच्या सेवकांसह, तसेच ज्यांना पाहायचे आहे ते सर्व, सीतेची शपथ साक्षीने पाहू द्या.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः । सर्वेषामृषिमुख्यानां साधुवादो महानभूत् ।। ७.९५.
महान आत्मा राघवाचे हे वचन ऐकून, सर्व प्रमुख ऋषींनी मोठ्या आनंदाने अनुमोदन दिले.
राजानश्च महात्मानः प्रशंसन्ति स्म राघवम् । उपपन्नं नरश्रेष्ठ त्वय्येव भुवि नान्यतः ।। ७.९५.
ते महान आत्मा राजेही राघवाचे कौतुक करू लागले, "हे नरश्रेष्ठ, असे वर्तन या पृथ्वीवर फक्त तुझ्यातच शोभते, दुसऱ्या कुणात नाही."
एवं विनिश्चयं कृत्वा श्वोभूत इति राघवः । विसर्जयामास तदा सर्वांस्ताञ्छत्रुसूदनः ।। ७.९५.
अशी ठाम निश्चिती करून, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या राघवाने त्या दिवशी सर्वांना मोकळे केले.
इति सम्प्रविचार्य राजसिंहः श्वोभूते शपथस्य निश्चयं वै । विससर्ज मुनीन्नृपांश्च सर्वान्स महात्मा महतो महानुभावः ।। ७.९५.
अशा प्रकारे विचार करून, सिंहासारख्या राजाने, महान आत्मा आणि सामर्थ्यवान असलेल्या, शपथेचा निर्णय उद्यावर ठेवून सर्व ऋषी आणि राजांना मोकळे केले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्ग
या प्रकारे वाल्मीकि ऋषी यांनी रचलेल्या पवित्र रामायणाच्या उत्तरकांडातील पंच्याण्णवावा सर्ग समाप्त झाला.
तस्यां रजन्यां व्युष्टायां यज्ञवाटगतो नृपः । ऋषीन्सर्वान्महातेजाः शब्दापयति राघवः ।। ७.९६.
ती रात्र संपल्यावर, तेजस्वी राघव यज्ञशाळेत गेला आणि सर्व ऋषींना बोलावले.
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः । विश्वामित्रो दीर्घतपा दुर्वासाश्च महातपाः ।। ७.९६.
वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, काश्यप, विश्वामित्र, दीर्घतपा आणि महान तपस्वी दुर्वासा हे सर्व आले.
पुलस्त्यो ऽपि तथा शक्तिर्भार्गवश्चैव वामनः । मार्कण्डेयश्च दीर्घायुर्मौद्गल्यश्च महायशाः ।। ७.९६.
पुलस्त्य, शक्ती, भार्गव वंशातील, वामन, दीर्घायुषी मार्कंडेय आणि कीर्तीमान मौद्गल्य हेही आले.
गर्गश्च च्यवनश्चैव शतानन्दश्च धर्मवित् । भरद्वाजश्च तेजस्वी ह्यग्निपुत्रश्च सुप्रभः ।। ७.९६.
गर्ग, च्यवन, धर्म जाणणारा शतानंद, तेजस्वी भरद्वाज आणि अग्निपुत्र सुप्रभ हेही तिथे उपस्थित होते.
नारदः पर्वतश्चैव गौतमश्च महायशाः । कात्यायनः सुयज्ञश्च ह्यगस्त्यस्तपसां निधिः ।। ७.९६.
नारद, पर्वत, कीर्तीमान गौतम, कात्यायन, सुयज्ञ आणि तपाचा खजिना असलेले अगस्त्य हेही आले.
एते चान्ये च बहवो मुनयः संशितव्रताः । कौतूहलसमाविष्टाः सर्व एव समागताः ।। ७.९६.
याशिवाय अनेक कठोर व्रत पाळणारे ऋषी, कुतूहलाने भरलेले, सर्वजण तिथे एकत्र जमले.
राक्षसाश्च महावीर्या वानराश्च महाबलाः । सर्व एव समाजग्मुर्महात्मानः कुतूहलात् ।। ७.९६.
महाशक्तिशाली राक्षस आणि बलवान वानर, हे सर्व थोर आत्म्यांनी कुतूहलाने एकत्र आले.
क्षत्रिया ये च शूद्राश्च वैश्याश्चैव सहस्रशः । नानादेशगताश्चैव ब्राह्मणाः संशितव्रताः ।। ७.९६.
हजारो क्षत्रिय, शूद्र, वैश्य आणि वेगवेगळ्या प्रदेशातून आलेले कठोर व्रती ब्राह्मण हेही तिथे जमले.
ज्ञाननिष्ठाः कर्मनिष्ठाः योगनिष्ठास्तथापरे । सीताशपथवीक्षार्थं सर्व एव समागताः ।। ७.९६.
ज्ञानाला, कर्माला आणि योगाला समर्पित असणारे सर्वजण सीतेच्या शपथेचे दर्शन घेण्यासाठी एकत्र आले.