स काले प्राप्तवाँल्लोकमिलो ब्राह्ममनुत्तमम् । ऐलः पुरूरवा राजा प्रतिष्ठानमवाप्तवान् ।। ७.९०.
कालानुसार इला ब्रह्मलोकात पोहोचला, आणि त्याचा पुत्र पुरूरवा राजा प्रतिष्ठान मिळवला.
ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावः पुरुषर्षभौ । स्त्रीभूतः पौरुषं लेभे यच्चान्यदपि दुर्लभम् ।। ७.९०.
हे अश्वमेध यज्ञाचं सामर्थ्य आहे, हे पुरुषश्रेष्ठा: स्त्री झालेला पुन्हा पुरुषत्व मिळवतो, आणि इतर दुर्मिळ लाभही मिळतात.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे नवतितमः सर्गः
अशी ही श्रीमद्रामायणातील वाल्मिकीच्या आदिकाव्याच्या श्रीमदुत्तरकांडातील नव्व्याव्या सर्गाची समाप्ती.
एतदाख्याय काकुत्स्थो भ्रातृभ्याममितप्रभः । लक्ष्मणं पुनरेवाह धर्मयुक्तमिदं वचः ।। ७.९१.
हे सांगून, काकुत्स्थ वंशाचा तेजस्वी राम आपल्या भावांसमोर पुन्हा लक्ष्मणाला धर्मयुक्त शब्द बोलला.
वसिष्ठं वामदेवं च जाबालिमथ कश्यपम् । द्विजांश्च सर्वप्रवरानश्वमेधपुरस्कृतान् ।। ७.९१.
वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, कश्यप आणि अश्वमेध यज्ञात प्रमुख असलेल्या सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण—
एतान्सर्वान्समानीय मन्त्रयित्वा च लक्ष्मण । हयं लक्षणसम्पन्नं विमोक्ष्यामि समाधिना ।। ७.९१.
हे सर्व एकत्र करून, आणि त्यांच्याशी सल्ला घेऊन, लक्ष्मणा, मी शुभ चिन्हांनी युक्त अश्वाला पूर्ण एकाग्रतेने सोडणार आहे.
तद्वाक्यं राघवेणोक्तं श्रुत्वा त्वरितविक्रमः । द्विजान्सर्वान्समाहूय दर्शयामास राघवम् ।। ७.९१.
राघवाने हे बोलल्यावर, वेगवान लक्ष्मणाने सर्व ब्राह्मणांना बोलावून त्यांना राघवाच्या समोर आणलं.
ते दृष्ट्वा देवसङ्काशं कृतपादाभिवन्दनम् । राघवं सुदुराधर्षमाशीर्भिः समपूजयन् ।। ७.९१.
ते देवासारख्या तेजस्वी राघवाला पाहून, पायांवर वंदन करून, त्याला आशीर्वाद देत आदराने पूजले.
प्राञ्जलिः स तदा भूत्वा राघवो द्विजसत्तमान् । आचचक्षे ऽश्वमेधस्य ह्यभिप्रायं महायशाः ।। ७.९१.
तेव्हा राघव, मोठ्या कीर्तीचा, हात जोडून, अश्वमेध यज्ञाचा आपला हेतू श्रेष्ठ ब्राह्मणांना सांगितला.
ते तु रामस्य तच्छ्रुत्वा नमस्कृत्वा वृषध्वजम् । अश्वमेधं द्विजाः सर्वे पूजयन्ति स्म सर्वशः ।। ७.९१.
रामाचे हे ऐकून, सर्व ब्राह्मणांनी वृषध्वजाला नमस्कार करून, अश्वमेध यज्ञाची सर्व प्रकारे पूजा केली.
स तेषां द्विजमुख्यानां वाक्यमद्भुतदर्शनम् । अश्वमेधाश्रितं श्रुत्वा भृशं प्रीतो ऽभवत्तदा ।। ७.९१.
त्यावेळी, ब्राह्मणांच्या अद्भुत आणि अश्वमेधाशी संबंधित शब्द ऐकून, तो अत्यंत आनंदी झाला.
विज्ञाय कर्म तत्तेषां रामो लक्ष्मणमब्रवीत् । प्रेषयस्व द्रुतं दूतान् सुग्रीवाय महात्मने ।। ७.९१.
त्यांचा विधी समजून, रामाने लक्ष्मणाला सांगितलं: 'महात्मा सुग्रीवाला लवकर दूत पाठव.'
यथा महद्भिर्हरिभिर्बहुभिश्च वनौकसाम् । सार्धमागच्छ भद्रं ते ह्यनुभोक्तुं महोत्सवम् ।। ७.९१.
'तो अनेक बलवान वानर आणि वनवासींसह येवो, जेणेकरून सर्वजण एकत्र या महान उत्सवाचा आनंद घेतील. तुझं कल्याण होवो.'
बिभीषणश्च रक्षोभिः कामगैर्बहुभिर्वृतः । अश्वमेधं महायज्ञमायात्वतुलविक्रमः ।। ७.९१.
अतुल पराक्रमी विभीषण अनेक इच्छापूर्ती राक्षसांसह अश्वमेध या महान यज्ञात यावा.
राजानश्च महाभागा ये मे प्रियचिकीर्षवः । सानुगाः क्षिप्रमायान्तु यज्ञं द्रष्टुमनुत्तमम् ।। ७.९१.
राजे आणि त्यांचे सेवक, जे मला आनंद देऊ इच्छितात, त्यांनी लवकर या उत्तम यज्ञाचे दर्शन घ्यायला यावे.
देशान्तरगता ये च द्विजा धर्मसमाहिताः । आमन्त्रयस्व तान्सर्वानश्वमेधाय लक्ष्मण ।। ७.९१.
लक्ष्मण, जे धर्मनिष्ठ ब्राह्मण दूरदेशी राहतात, त्यांना या अश्वमेधासाठी आमंत्रण दे.
ऋषयश्च महाबाहो आहूयन्तां तपोधनाः । देशान्तरगताः सर्वे सदाराश्च द्विजातयः । तथैव तालावचरास्तथैव नटनर्तकाः ।। ७.९१.
महाबाहु, सर्व तपस्वी, दूरदेशी ब्राह्मण त्यांच्या पत्नींसह, तालवनात राहणारे, तसेच नट-नर्तक, यांनाही बोलाव.
यज्ञवाटश्च सुमहान्गोमत्या नैमिशे वने । आज्ञाप्यतां महाबाहो तद्धि पुण्यमनुत्तमम् ।। ७.९१.
महाबाहु, गोमतीच्या काठी नैमिषारण्यात मोठा यज्ञवाट बांधायला सांग, कारण ते फारच पुण्याचे आहे.
शान्तयश्च महाबाहो प्रवर्त्यन्तां समन्ततः ।। ७.९१.
महाबाहु, शांत स्वभावाचे लोक सर्वत्र कार्यरत व्हावेत.
शतशश्चापि धर्मज्ञाः क्रतुमुख्यमनुत्तमम् । अनुभूय महायज्ञं नैमिशे रघुनन्दन ।। ७.९१.
रघुनंदना, धर्म जाणणारे शेकडो लोक, हा श्रेष्ठ यज्ञ अनुभवून, नैमिषारण्यात एकत्र यावेत.
तुष्टः पुष्टश्च सर्वो ऽसौ मानितश्च यथाविधि । प्रीतिं यास्यति धर्मज्ञ शीघ्रमामन्त्र्यतां जनः ।। ७.९१.
धर्मज्ञ, सर्व लोक संतुष्ट, तृप्त आणि यथाविधी सन्मानित होतील; त्यांना लवकर बोलाव, म्हणजे त्यांना आनंद मिळेल.
शतं वाहसहस्राणां तण्डुलानां वपुष्मताम् । अयुतं तिलमुद्गानां प्रयात्वग्रे महाबल ।। ७.९१.
महाबल, एक लाख गाड्या उत्तम तांदूळ आणि दहा हजार माप तीळ व मूग पुढे पाठवावेत.
चणकानां कुलित्थानां माषाणां लवणस्य च । अतो ऽनुरूपं स्नेहं च गन्धं सङ्क्षिप्तमेव च ।। ७.९१.
तसेच चणे, कुलीथ, उडीद, मीठ, योग्य प्रमाणात तेल आणि सुवासिक द्रव्येही पाठवावीत.
सुवर्णकोट्यो बहुला हिरण्यस्य शतोत्तराः । अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे समाधिना ।। ७.९१.
बर्याच कोटी सोनं आणि शेकडो माप चांदी भरताच्या पुढे ठेवून, तो एकाग्रतेने पुढे जावो.
अन्तरा पण्यवीथ्यश्च सर्वे च नटनर्तकाः । सूदा नार्यश्च बहवो नित्यं यौवनशालिनः ।। ७.९१.
सर्व व्यापारी, नट, नर्तक, स्वयंपाकी आणि तरुण स्त्रिया बाजारातून पुढे जाव्यात.
भरतेन तु सार्धं ते यान्तु सैन्यानि चाग्रतः । नैगमा बलवृद्धाश्च द्विजाश्च सुसमाहिताः ।। ७.९१.
भरतासोबत सैन्य, बलवान नागरीक, नगरातील वृद्ध आणि सुस्थित ब्राह्मणही पुढे जावेत.
कर्मान्तिकान्वर्धकिनः कोशाध्यक्षांश्च नैगमान् । मम मातऽस्तथा सर्वाः कुमारान्तःपुराणि च ।। ७.९१.
शेवटची कामे करणारे, कारागीर, कोशाध्यक्ष, नागरीक, माझ्या सर्व मातांनी, कुमारांनी आणि अंतःपुरातील स्त्रियांनीही जावे.
काञ्चनीं मम पत्नीं च दीक्षायां ज्ञांश्च कर्मणि । अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे महायशाः ।। ७.९१.
माझी सुवर्णपत्नी आणि विधी जाणणारे, भरताने पुढे ठेवावेत आणि तो महायशस्वी पुढे जावो.
उपकार्या महार्हाश्च पार्थिवानां महौजसाम् । सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महाबलः ।। ७.९१.
माणसांमध्ये श्रेष्ठ आणि महाबल असलेल्या त्याने, मोठ्या राजे आणि त्यांच्या सेवकांना योग्य आदेश दिले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे एकनवतितमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मिकी ऋषी रचलेल्या पवित्र रामायणातील उत्तरकांडाचा एक्क्याणवावा सर्ग समाप्त झाला.