इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः। शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः
अशा या दुसऱ्या राजांनाही दुर्मिळ आणि जगातही दुर्मिळ असंख्य गुणांनी युक्त असलेल्या, श्रेष्ठ गुणांनी सजलेल्या त्याला पाहून,
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः। निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत
राजाने त्याच्यातील हे सर्व गुण पाहून, मंत्र्यांशी सल्ला करून, युवराजपदाची योजना केली.
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्। संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम्
त्या बुद्धिमान राजाने आकाशात, वातावरणात आणि पृथ्वीवर भयंकर अपशकुन दिसले आणि आपल्या शरीरात वयोमानाचे चिन्हेही ओळखली.
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः। लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः
पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेला, आपला दु:ख दूर करणारा, आणि सर्व लोकांना प्रिय असलेला तो महात्मा राम लोकांना किती प्रिय आहे हेही त्याने जाणले.
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च। प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः
स्वतःच्या आणि प्रजांच्या कल्याणासाठी, योग्य वेळी, त्या धर्मनिष्ठ राजाने भक्ती आणि प्रेमाने त्वरेने कृती केली.
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि। समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः
पृथ्वीच्या राजाने वेगवेगळ्या नगरांमधील आणि वेगवेगळ्या प्रदेशांतील प्रमुखांना बोलावून घेतले.
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्। ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः
राजा स्वतः दागदागिने घालून शोभिवंत दिसत होता आणि त्याने त्यांना योग्य सन्मान आणि भेटवस्तू देऊन आदराने भेटले, जणू काही प्रजापती आपल्या प्रजेला भेटतो.
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः। त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम्
पण घाईमुळे राजाने केकयराज किंवा जनक यांना बोलावले नाही, कारण त्यांना नंतर ही आनंदाची बातमी कळेल.
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने। ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः
जेव्हा शत्रूंच्या नगरांचा पराभव करणारा राजा आपल्या आसनावर बसला, तेव्हा उरलेले प्रसिद्ध राजे आत आले.
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च। राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः
राजाने वेगवेगळ्या आसने दिल्यावर, सर्व राजे योग्य शिस्त पाळून त्याच्यासमोर बसले.
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः। उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः
मान मिळालेले, नम्र असलेले राजे, नगरवासी आणि ग्रामीण लोक सभेत बसले असता, तो राजा जणू सहस्त्र डोळ्यांचा देव अमरांमध्ये शोभतो तसा शोभत होता.
thumb|द्वितीयः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणातील अयोध्याकांडाचा दुसरा सर्ग ऐका.
ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः। हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः
नंतर पृथ्वीच्या राजाने संपूर्ण सभा बोलावून, हितकारक आणि उन्नती करणारे प्रसिद्ध असे शब्द सांगितले.
राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्
राजाने राजेश्वरांना गोड, भावपूर्ण, राजस आणि अनुपम अशा आवाजात संबोधले.
विदितं भवतामेतद् यथा मे राज्यमुत्तमम्। पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैः सुतवत् परिपालितम्
तुम्हा सर्वांना माहीत आहे की, माझे हे उत्तम राज्य माझ्या पूर्वज राजांनी मुलासारखे जपले.
सोऽहमिक्ष्वाकुभिः सर्वैर्नरेन्द्रैः प्रतिपालितम्। श्रेयसा योक्तुमिच्छामि सुखार्हमखिलं जगत्
इक्ष्वाकू घराण्यातील सर्व राजांनी जपलेले हे जग मीही सर्वांच्या कल्याणासाठी आणि सुखासाठी अर्पण करावे असे मला वाटते.
मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता। प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः
माझ्या पूर्वजांनी दाखवलेल्या मार्गाने चालत मी नेहमी जागरूक राहून, शक्य तितक्या माझ्या प्रजेला जपले.
इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्। पाण्डुरस्यातपत्रस्य च्छायायां जरितं मया
संपूर्ण जगाच्या हितासाठी धावपळ करत असताना, पांढऱ्या छत्राच्या सावलीत माझे शरीर आता वृद्ध झाले आहे.
प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः। जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये
अनेक हजारो वर्षे जगून, हे शरीर आता थकले आहे, म्हणून मला विश्रांती हवी आहे.
राजप्रभावजुष्टां च दुर्वहामजितेन्द्रियैः। परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्
राजांच्या योग्य असलेली, पण ज्यांनी इंद्रिये जिंकली नाहीत त्यांना जड जाणारी ही धर्माची मोठी जबाबदारी मी वाहत असल्याने आता मी थकलो आहे.
सोऽहं विश्राममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते। संनिकृष्टानिमान् सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्
म्हणून मी आता विश्रांती घ्यायची इच्छा करतो, माझ्या मुलाला लोकांच्या भल्यासाठी राजा करून, इथे जमलेल्या सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मणांचा सल्ला घेऊन.
अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैः श्रेष्ठो ममात्मजः। पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरंजयः
माझा मुलगा सर्व गुणांनी माझ्याहून श्रेष्ठ आहे; शत्रूंच्या नगरांवर विजय मिळवणारा राम बळाने इंद्रासारखा आहे.
तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्। यौवराज्ये नियोक्तास्मि प्रातः पुरुषपुङ्गवम्
तो धर्माचा आधार असलेला, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, पुष्य नक्षत्रासह चंद्रासारखा राम, याला मी उद्या सकाळी युवराज म्हणून नेमणार आहे.
अनुरूपः स वो नाथो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणाग्रजः। त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्
लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ, श्रीमंत आणि योग्य असा तोच तुमच्यासाठी योग्य राजा आहे; त्याच्या राज्यात तीनही लोक अधिक सुरक्षित राहतील.
अनेन श्रेयसा सद्यः संयोक्ष्येऽहमिमां महीम्। गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन् निवेश्य वै
या उत्तम कार्यामुळे मी लगेचच या पृथ्वीला समृद्ध करीन आणि ती मुलाकडे सोपवून मी चिंता-मुक्त होईन.
यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्। भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम्
मी जे योग्य आणि नीट विचार केलेले ठरवले आहे, ते तुम्हाला मान्य असेल तर ते मान्य करा; किंवा मला दुसरे काही करायला सांगितले तर सांगा.
यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद् विचिन्त्यताम्। अन्या मध्यस्थचिन्ता तु विमर्दाभ्यधिकोदया
जरी मला ही इच्छा असली, तरी दुसरे काही लोकहिताचे मार्ग सुद्धा विचारात घ्या; कारण सर्वांच्या विचारातूनच खरी स्पष्टता मिळते.
इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन् नृपा नृपम्। वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः
राजा असे म्हणताच, आनंदित राजे आनंदाने प्रतिसाद देऊ लागले, जणू काही पावसाळ्या ढगाला मोर गातात तसा.
स्निग्धोऽनुनादः संजज्ञे ततो हर्षसमीरितः। जनौघोद्घुष्टसंनादो मेदिनीं कम्पयन्निव
मग आनंदाने भरलेला, सौम्य आणि अनुमोदनाचा आवाज सर्व लोकांतून उमटला, जणू पृथ्वी हादरावी असा.
तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः। ब्राह्मणा बलमुख्याश्च पौरजानपदैः सह
धर्म आणि अर्थ जाणणाऱ्या राजाच्या मनोवृत्तीला पूर्णपणे समजून, ब्राह्मण आणि सैन्यप्रमुख नागरिक व गावकऱ्यांसह एकत्र आले.